Borç denetimi, bir ülkenin borçlarının kamuya açık, katılımcı ve kapsamlı bir değerlendirmesidir. Bürokratik bir çaba gibi görünse de, bir borç denetimi aslında bir ülkede daha büyük ekonomik demokrasi yaratmanın popüler ve katılımcı bir adımıdır. Değişmez seçkinlerin, küresel finansın ve zengin ülkelerin ekonominiz üzerindeki gücüyle savaşmanın önemli bir yoludur.
Bir borç denetimi:
Bir ülkede geniş bir eğitim ve seferberlik sürecinin bir parçasıdır – vatandaşların ekonomilerinin nasıl çalıştığını anlamalarına yardımcı olmak ve farklı bir şekilde çalışması için onları seferber etmek:
“Aşağıdan” borç iptali ve ülkelerinin borçlarından sorumlu olanlara karşı yasal işlemlere doğru hayati bir adım
Sivil toplum gruplarını ekonomik adalet için somut bir talebin arkasında bir araya getirmenin bir yolu
Borçlanma için devletlerin hesap vermesi ve daha demokratik finansman yollarının sağlanması (kademeli vergilendirme gibi) için ilk adım.
Bir ekonominin, ulusal ve uluslararası sömürülmesine karşı çıkmanın bir yolu.
Ülkeler neden borç denetimlerine ihtiyaç duyuyor?
Uzun yıllar boyunca, dünyadaki sivil toplum grupları ülkelerinin dış (ve bazen de iç) borçlarına karşı mücadele etti. Borç, Kuzey Devletleri’nin (gelişmiş) ve finansal kurumların Güney Ülkeleri’ni (az gelişmiş), kontrol etmenin bir aracı olarak kullanılmıştır. Borç, insanlara fayda sağlayacak hiçbir şey yaratmayan projeler için, yolsuzluk ve gizlilikle örtülü, sıkıcı, rejimlerde sıklıkla artmıştır. Bu borçlar, rejim değiştikten çok sonra dahi halkın boynunda bir ilmik olarak kalmaktadır.
Diktatoryal rejimler tarafından yönetilmeyen ülkelerde bile borç, serveti toplumdaki sıradan insanlardan en zenginlere aktarmanın bir yolu olmuştur. Bankalar ve diğer özel kuruluşlar tarafından veya silah gibi zengin ülke malları satın almak için yapılan borçlar, genellikle en yoksullar tarafından ödenir. Son 30 yılda, borç sistemi, Kuzey Devletleri ve bankalarının kazanımları karşılığında, Güney Devletleri’nin zenginliğini tüketmiştir. Yaraya tuz ekleyen, bu durumun aynı devletler ve bankaların Güney Ülkeleri’ne ekonomi politikaları dikte etmelerine de yol açmasıdır.
Bir Devlet çeşitli borç türleri ile “borçlu” olabilir:
Çok taraflı borçlar – Uluslararası Para Fonu, Dünya Bankası, Kalkınma Bankaları gibi uluslararası kamu kuruluşlarına olan borçlar
İkili borç – borç alan ülkenin borç veren ülkenin mal ve hizmetlerini satın almasına “yardım etmek” için yabancı Devletlere olan borçlar
Özel borç – bankalara ve özel kuruluşlara olan borçlar
Tahvil – Devletler tarafından para üretmek için çıkarılır (genellikle eski borçları geri ödemek için)
Taahhüt edilen bu borçların hesabı normalde verilmez ve bu nedenle, bir ülkenin insanları kendi adlarına ne yapıldığına dair çok az fikre sahip olurlar. Bir borç denetimi, bu borcun gerçeklerini ilgili ülke halkına taşımayı amaçlar. Özellikle bir borcun meşru olup olmadığını ortaya koyarak.
Bu borçlar:
Yasadışı – borçlar ilgili ülkenin yasalarına göre resmi izinli değil.
Tuhaf – Krediyi sağlayanın tam bilgisi altında, yararlı olmayan amaçlar için temsili olmayan bir rejime verilen krediyi ifade eder. Bu türün en ünlüsü, 1923’te bir ABD Yüksek Mahkemesi hakiminin, Kosta Rika’nın ülke diktatörlük yönetimi altındayken yapılan borçlar için İngiltere’ye veya Kanadalı bir bankaya ödeme yapmaması gerektiğine hükmetmesidir.
Ödenebilir – bir ülke, halkı da dahil olmak üzere, kaynaklarını her zaman daha fazla sıkabileceği gerekçesine dayanarak iflas edemez. Bununla birlikte, borçları ödemeye devam etmenin fırsat maliyeti yaygın yoksullaşma ve hatta ölümler olabilir. Borç geri ödemeleri için Uluslararası Para Fonu’nun reçeteleri defalarca istihdamın azalması ve insanların ihtiyaçlarına devlet desteği sağlanması anlamına geliyordu. Bir devletin, halkının ihtiyaçlarını karşılamasına izin verilmediği zaman, borçlar ödenmemelidir( Bunun günde 3 dolarlık asgari yoksulluk sınırı anlamına geldiği iddia edilmektedir).
Bununla ilgili başka problemler var – gayri meşruiyet kavramı şunları da içerir: yolsuzluk içeren krediler, insanlara fayda sağlamayan krediler, hatta daha da kötüsü onlara zarar verenler (en açık şekilde silah satışları ve yer değiştirme içeren mega projeler), aslında gerçekleşmeyen projeler, spekülasyona veya zorlayıcı faiz oranlarına sahip krediler, çevreye zarar veren krediler veya insana veya çevreye zarar veren koşullar taşıyan krediler (çoğu çok taraflı borcu içerir).
Bir borç denetimi nasıl organize edilir?
Geniş uzlaşma ihtiyacı:
Denetimlerin her zaman aslında toplumu eğitmek ve harekete geçirmek olduğunu hatırlamak önemlidir – vatandaşların kendi ekonomilerinde aktör olmalarına izin vererek. Bu nedenle, sivil toplum katmanları arasında geniş bir anlaşma sağlamak hayati önem taşımaktadır. Örneğin Yunanistan’da bu anlaşmanın oluşması aylarca sürdü, ancak sonuç olarak bir denetim komisyonu çağrısı çok daha güçlendi. Birkaç grup fikri tek başına ileri sürmemiş olmasaydı, bir denetim çağrısı kolayca reddedilmiş olabilirdi. Resmi bir duyuru veya halka açık bir konferans yapılmadan önce geniş bir anlaşma için çalışmak önemlidir.
Birkaç tür resmi borç denetimi vardır:
Yasama denetimi: Parlamentonun önceki borçları soruşturmada kilit rol oynaması anlamına gelir.
Yargı denetimi: Bir tür mahkemedir. Soruşturma sırasında hakim, borçları çevreleyen gizlilik görüşünü kaldırabilir ve tüm belgelerin, tutanakların, mali hesapların ve beyanların teslim edilmesini emredebilir.
Devlet denetimi: Hükümet tarafından uygun görünen bir denetimdir. Başkan veya başbakan, hükümeti hakkında eylem önerilerine yol açan bir denetim komisyonu oluşturur. Sivil toplum temsilcileri, uluslararası gözlemciler ve hükümet temsilcilerinden oluşan böyle bir denetim komisyonu alınan borçları araştırır ve raporunu hazırlar.
Vatandaşların denetimi: Sivil toplum gruplarının üstlendiği bir denetimdir. Böyle bir denetim, bilgi edinmede zorluklarla karşılaşır, ancak asıl amaç farkındalık oluşturmak ve destek almaktır. Vatandaşların denetimi, sınırlı sayıda borcun araştırılmasını ve borçların, duruşmaların ve tanıklıkların, medya çalışmalarının ve bir nihai raporun genel etkilerini içerebilir. Vatandaşların denetimi, resmi bir denetim için zorlamadır, ancak resmi bir denetim ilan edildiğinde durdurulmasına gerek yoktur. Bu, süregelen vatandaşların resmi denetime katılımını sağlamanın ve resmi denetim sürecini radikalleştirmenin merkezi bir yolu olabilir. Daha iyi hesap verebilirlik için kalıcı bir temel de oluşturabilir. Vatandaşların denetimi, resmi bir denetime doğru hayati bir adım ve başarılı bir sonuç alınmasında önemli bir bileşen olabilir.
Bir borç denetimi nasıl organize edilebilir?
Bir borç denetiminin aldığı biçim ülkeden ülkeye değişebilir. Çoğu denetim komisyonu, ister resmi ister vatandaş komisyonu olsun, çalışmalarını bölmeli ve alt komiteler oluşturmalıdır. Bir komisyon, belirli borç türlerini incelemek için çalışma grupları oluşturmak isteyebilir.
Kısaca, bir denetim komisyonu aşağıdaki hususları dikkate almak isteyecektir:
Borca girme sürecinin genel analizi. Bu analiz, dünyanın Kuzey Bankaları tarafından bir borç krizine itildiği 1970’lere kadar gerilere uzanmayı gerektirebilir. Faiz oranlarının gelişimine bakmanın yanı sıra özel borçlara ve bu borcun kriz zamanlarında nasıl ‘kamulaştırıldığına’ bakılması da gerekecektir. Devlet tahvillerinin ihraç edilmesi de dahil olmak üzere, borçların “geri dönüştürülme” yollarının – eski borçların ödenmesi için alınacak yeni borçlar – ayrıntılı bir incelemesini gerektirir.
Sözleşmelerin analizi. Bu, belirli borç sözleşmelerinin toplanmasını ve haksız veya gizli hükümler içerip içermediklerini ve yasa ve anayasaya göre imzalandıklarını öğrenmek için ayrıntılı olarak analiz edilmelerini gerektirir. Bu sözleşmelerin, vatandaşların denetiminde elde edilmesi çok zor olacaktır, ancak çok taraflı projeler hakkında bilgi bulmak daha kolay olabilir.
Finansmanın gerçek hedefinin incelenmesi. Bu, hangi kredilerin finansman için kullanıldığını ve finansmanı sağlanan bu projelerin ne kadar yararlı olup olmadığını sormak anlamına gelir. Projeler hatta gerçekleşti mi? Bütçeyi aştılar mı? Projelerden gerçekte hangi şirketler ve ülkeler faydalandı? Projenin insanlar ve çevre üzerinde nasıl bir etkisi oldu (örneğin uluslararası yasaların veya düzenlemelerin ihlal edilmesi)? Ayrıca kredilere ekli koşullara, özellikle IMF ve Dünya Bankası’nın yapısal düzenleme koşullarına bakmak anlamına gelir. Son olarak, bu denetimin teknik sürecidir, ancak elbette denetimin hayati bir unsuru da halkın ve medyanın sürece sürekli olarak dahil edilmesidir.
Sonuçlar ne olabilir?
Herhangi bir denetim nihayetinde toplumda yaratılan yanlışlar için bir tür tazminat almayı hedefler. Bu birkaç şekilde olabilir:
Sınırlı iptal. Denetim yapma sürecinin kredi verenleri endişelendirmesi muhtemeldir, böylece bir tür iptal veya “borç takası” sunabilirler. Bu tür anlaşmalar, haksız borçların basitçe geri dönüştürülmemesini veya borç verenler tarafından ülkeye daha adaletsiz koşulların konulmamasını sağlamak için vatandaşların hareketleri tarafından incelenmelidir.
Varsayılan / red. Bir ülke borcunu veya borcunun bir kısmını ödemeyi red eder. Christian Aid bunun neden gerekli olabileceğini gösteren bir rapor hazırladı. İtiraz, politik ve ekonomik olarak en iyi seçenek olabilir. Aslında bunun, ülkenin borç bağımlılığının üstesinden gelebilmesi ve daha egemen bir ekonomi politikası oluşturabilmesi için önemli bir adım olması muhtemeldir. Ancak bu, acısız değildir. Bir ülkenin nüfusu zorluklar ve tecrit için hazırlanmalıdır. Bir borç denetimi deneyimine dayanan kapsamlı bir anlayış temel bir ön koşuldur. Eğer böyle bir anlayış, bir temerrüt daha geniş değişime doğru gerçek bir ilk adım olacaksa, gereklidir
Önceki hükümet üyelerine karşı yasal işlem. Bir borç denetimi, önceki rejimlerin her türlü yolsuzluk ve yasa dışı faaliyetlerini ortaya çıkarabilir. Bunlar yasal düzeltmeler için gerekli konular. Ayrıca, bir hükümete, yurt dışına usulüne uygun olmayan bir şekilde aktarılan “çalıntı varlıkların” iadesi için harekete geçme konusunda yardımcı olabilirler.
Etkilenen topluluklar adına uluslararası yasal işlemler. Topluluklara, bireylere veya çevreye belirli projeler veya borcun bir topluma etkisi nedeniyle zarar verildiğinde, dış borç verenler aleyhine davalar açılabilir. Bu zor bir süreç olacak, ancak bir haksızlık döneminden kurtulmak ve borç sistemini değiştirmek açısından önemli olabilir.
Alternatif bir ekonomik vizyon
Sonuçta, bir borç denetimi yeni, demokratik bir ekonomi politikasının oluşturulmasında ilk adım olabilir. Ağır borçlu bir ülkenin gerçek bir siyasi özgürlüğü yoktur. Bütçesi ve ekonomik politika oluşturması, borç verenler tarafından konulan koşullara tabidir. Borç sisteminin gerçek galipleri – büyük miktarda faiz kazanan ve finansal erişim elde eden – alacaklılar ve halkına güvenmeden para üretebilen diktatörlerdir. Demokratik bir sistemde bile büyük miktarda borç, sermayenin bir ülkenin dışına çıkmasına ve insanların isteklerinin hükümetlerin eylemlerinden ayrılmasına sebep olabilir. Demokrasinin aşınmaması için, borcun yaratılması tamamen hesabı verilebilir olmalıdır.
Bir borç denetimi, insanların bunları anlamasına yardımcı olur. İnsanların toplumlarındaki ekonomik sömürünün doğasını anlamalarını ve ekonomik demokrasinin alternatif fikirlerini geliştirmelerini sağlar.
Bunlar aşağıdakileri içerebilir:
Dünya Bankası ve IMF’nin etkisine bir son.
Ekonomiyi finanse etmek için dış borçtan ziyade, kademeli vergilendirmeye güvenmek. Bu, satış vergisinden ziyade vergi kaçışını azaltmayı, gelir ve varlığa dayalı vergileri uygulamayı içerir.
Devlet zenginliklerinin ve stratejik endüstrilerin özelleştirilmeleri hükmü önlenerek, daha ziyade demokratik ve hesap verebilirlik hükümlerinin oluşturulması.
Ulusal kalkınmayı ve ticareti teşvik etmek için endüstriyel bir stratejinin benimsenmesi ve benzer bir kalkınma yolundaki ülkelerle ticaret yapılması.
Bu kadar geniş kapsamlı politikaya, uluslararası pazarlar ve gelişmiş ülke hükümetleri direneceklerdir. Sadece iyi donanımlı vatandaşlar, hükümetlerinin bu baskıya direnmesini sağlayabilir. KAYNAK:
Nick Dearden, Global Justice Now Kuruluşu Direktörü
Türkiye 2018 lira krizine yol açan hataları tekrarlıyor ve para birimi için başka bir serbest düşüş çok uzak olmayabilir.
TL’nin değerinin düştüğü ve borçlanma maliyetlerinin yükseldiği 2018 ekonomik krizinden bu yana, 2019’un ilk üç ayında Türkiye ekonomisi, üç çeyrek süren bir durgunluktan yüzde 1’in üzerinde üç aylık büyümeye geri dönerek mucizevi bir ‘V-şekilli’ ekonomik iyileşme sağladı.
Bu hızlı geri dönüş, tüketim ve inşaat patlamasını yeniden canlandırmak için kullanılan çok miktarda ucuz kredi üzerine inşa edilmişti. Bu ‘üçlü C’ ekonomisi, steroid enjekte edilmiş mütevazi bir profesyonel sprinter gibi hızlı bir büyüme hamlesi yarattı.
Ancak bu durum, para birimini savunmasız hale getirdi. TL, 2019’un başından bu yana ABD dolarına karşı yüzde 11 değer kaybetti ve 7 Şubat’ta ABD doları karşısında 6 lira oranını geçti. Ve ufukta başka uyarı işaretleri var.
Kredi Bolluğu
İstatistikler, Türkiye’de iç kredinin 2019 boyunca ortalama yüzde 13 civarında büyüdüğünü ortaya koyuyor. Kredi büyümesi elan devam ediyor. İpotek destekli konut satışları sadece geçen Aralık ayında yüzde 600’lük rekor bir artış kaydetti ve 2019 bütçe açığı yüksek hükümet harcamaları nedeni ile yüzde 70 oranında arttı.
Türkiye merkez bankası, faiz oranlarını agresif bir şekilde enflasyonun altına düşürerek bu kredi genişlemesini körükledi. Ve bu yılın başından beri, getirilerini düşürmek için takriben geçen yılki toplam alımların yaklaşık üçte birine eşit lira cinsinden tahvillerin alımı gerçekleştirildi.
Aynı şekilde, devlet ve özel bankalar aracılığıyla borç vermeyi artırmak, zorunlu karşılıklara- bankaların merkez bankasında tutması gereken para – bağlandı. “Gerçek” kredi büyümesi (enflasyon dahil) yüzde 5 ile 15 arasında olan bankalar, çoğu lira mevduatlarında yüzde 2 oranında zorunlu karşılık oranına sahip olmanın keyfini çıkardılar.
Kümülatif olarak tahvil alımları (etkin bir şekilde niceliksel gevşeme) ve zorunlu karşılık yönetim politikaları, kredi verme koşullarının hafifletilmesine katkıda bulundu.
Ticari bankalar, tüketimi tasarruftan daha fazla teşvik etmek için lira hesaplarındaki mevduat faiz oranlarını enflasyonun altına indirdi.
Düşük borç verme oranları ve ipotek, kredi kartı kredileri, taşıt kiralama işlemleri ve genel işletme kredileri aracılığıyla ekonomiye destek aktı.
Bütün bunlar, 2017 ve 2018 yıllarında olduğu gibi ‘teşvik’in, hükümetin ekonomik yaklaşımının ön saflarında yer aldığını gösteriyor. Büyümeyi tüketimden üretkenliğe doğru yeniden yönlendirmek için yapısal değişimin uygulandığı görünmüyor.
Ayrıca, yönetişim yine bir ana mesele olmaktadır. Politika yapımının neredeyse Cumhurbaşkanı’nın tekelinde olması, tüm iç ve dış politikaları onun yönlendirdiği anlamına geliyor. Cumhurbaşkanı’nın faiz oranlarındaki düşüş hızını artırma arzusunu paylaşmadığı için Temmuz ayında önceki merkez bankası başkanı Murat Çetinkaya görevden alınmıştı.
Yeni Zorluklar
Benzerliklere rağmen, beklenen gelecekteki finansal türbülans, dört önemli açıdan 2018 selefinden önemli ölçüde farklı olacaktır.
Birincisi, yabancı yatırımcılar sadece marjinal olarak yer alacaktır. Türkiye, lira swap düzenlemelerini kısıtlayarak 2018’den beri yabancı yatırımcılara lira cinsinden varlıkları kapatmıştır. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, lira cinsinden varlıkları tutan yerleşik olmayanların oranı, 2018’de yüzde 20 iken bugün yüzde 10’un altına düşmüştür.
İkinci olarak, Türk hükümeti kısa süre önce 191 milyar dolarlık kısa vadeli dış borç yükümlülükleri ışığında döviz talebini azaltmak için ticari işlemlerin çoğunu ABD doları veya euro yerine lira ile sınırlandırarak dolaylı iç sermaye kontrollerini uygulamaya koymuştur.
Üçüncüsü, Türk devlet bankaları, TL oynaklığını yumuşatmak için düzenli olarak döviz piyasasına müdahale etmektedirler. Sonucunda, ‘yüzer döviz’den ‘yönetilen döviz’e geçilmektedir. Devlet bankaları, son iki yılda lirayı desteklemek için nafile bir çaba içerisinde 37 milyar doların üzerinde harcama yaptılar. Ancak, döviz piyasalarına bu düzeyde müdahalenin sürdürülemeyeceği açıktır.
Dördüncüsü, Türk devleti, varlık fiyatlarını yükseltmek için Türk borsa ve tahvil piyasalarına çok daha müdahaleci davranıyor. Hükümet tarafından kontrol edilen yerel fonlar ve devlet bankaları, toparlanmayı sağlamak veya düşen hisseleri tersine çevirmek için İstanbul Borsası’na devlet borcu ile katılmaktadırlar.
Tüm bu tedbirlerin çalışan tek bir fikri var: yabancı yatırımcıları hariç tuttuğunuzda hiçbir kriz tekrarlamaz. Ancak, kredi patlaması er ya da geç bir düşüşe geçtiğinde, Türkler muhtemelen lira dönüşümlerini ABD dolarına yükseltecekler; Tüm Türk banka mevduatlarının yüzde 51’i zaten dolar cinsindendir ve bu rakam hala yükselmektedir.
Türkiye’nin sınırlı dış rezervleri yurt içi dolar talebini karşılayamazsa, hükümetin kapsamlı sermaye kontrolleri uygulaması ve Türkiye’nin siyasi istikrarı ve ekonomik iklimi üzerinde ciddi yansımaları olabilecek liranın değerinde mevcut seviyesinden iki basamaklı değer düşüşüne izin vermesi muhtemeldir.
Bu senaryodan kaçınmak için, mali ve parasal sağduyunun yeniden sağlanması, özel sektörü tehdit eden dış borç ile başa çıkılması ve küresel finans piyasalarının ve Türklerin güvenini kazanmak için verimliliği artıran ekonomik ve kurumsal reformlara odaklanılması gerekmektedir.
KAYNAK:
Fadi Hakura, 17 Şubat 2020, Consulting Fellow, Europe Programme
Fadi Hakura, Chatham House’daki Türkiye Projesini yönetiyor. Daha önce Avrupa Komisyonu’nda doktorluk stajı yaptı ve Dünya Bankası’nın Brüksel’deki ofisinde çalıştı. Al-Jazeera, BBC, Bloomberg, CNBC, CNN, the Daily Telegraph, Financial Times, Guardian and Reuters gibi birçok uluslararası medya kuruluşuna Türkiye hakkında röportajlar veriyor,
Depolama ucuz ancak akıllıca seçilmelidir. Aşağıda, ihtiyaçlarınıza en uygun microSD kartını nasıl seçeceğiniz ile ilgili bazı bilgiler veriliyor.
Bu günlerde, hafıza kartı yuvası olan her şey microSD’yi alıyor. Telefonlardan ve tabletlerden aksiyon kameralarına, video kameralardan dronlara kadar: hepsi depolama için microSD kullanıyor.
Her şeyden önce, üzerindeki tüm işaretlerin yanı sıra microSD standartlarını da anlamak önemlidir. Benzer görünümlü olsalar da, farklı microSD kartı türleri vardır.
İlki, microSDHC. HC, Yüksek Kapasiteli anlamına gelir; 4-32GB boyutlarındadır. 32GB’ın üstünde microSDXC (XC, genişletilmiş kapasiteyi simgeliyor) ve şu anda satın alabileceğiniz en büyük kart 256GB’tır(son zamanlarda 1 TB kapasitede yapıldıkları belirtiliyor). Bununla birlikte, en yeni telefonlar, 2 TB’a kadar microSD kartlarını desteklediğini iddia ediyor. Bir kart satın almadan önce cihazınızın desteğini kontrol edin: bir çok video kamera SDXC’yi desteklemez, bu nedenle 32GB ile sınırlıdır.
Orijinal hız işareti, C harfi içindeki bir sayı idi (yukarıdaki resimde orta). Bu sayı minimum yazma hızını gösterir, bu nedenle ‘Sınıf 6’ bir kart, 6 MB / s hızla yazabilecektir- bu saniyede altı megabayt. Bu sıralı bir yazma hızıdır, bu nedenle yalnızca sıralı hafıza hücrelerine büyük miktarda veri (video kaydetme gibi) yazarken geçerlidir. Telefon veya tablet kullanımında, tipik olarak rastgele yerlere az miktarda veri yazmakta kullanılan 4K yazımlar için geçerli değildir
HD video kaydeden birçok cihaz için Sınıf 10 kart gereklidir, ancak çoğu Sınıf 10 microSD kart, minimum 10MB / s yazma hızından çok daha fazlasına yeteneklidir.
Burada, UHS sistemi devreye girer. Ultra Yüksek Hızlı anlamına gelir ve sınıfı belirtmek için U harfi içinde bir sayı kullanır. Bir UHS sınıf 1 kartı en az 10MB / s ve UHS sınıfı 3 kartı en az 30MB / s hızında yazıyor.
Kart üzerinde UHS-I veya UHS-H’yi de görebilirsiniz. Bu, kartın hangi teknolojiyi kullandığını belirtir. UHS-I ‘veri yolu'(bus) 104MB / s’ye kadar çalışabilirken, UHS-II veri yolu, 312MB / s’ye kadar veri aktarımı yapabilir. Bu, kartın bu hızlarda okuyup yazacağı anlamına gelmez, sadece maksimum değerlerdir. Bir UHS-I veya UHS-II microSD kartıyla elde edilebilecek yüksek hızlardan yararlanmak için, bu standartla uyumlu bir cihaza ihtiyacınız olacaktır. Ana pin sırasının altında, ikinci bir pin sırası olduğundan, UHS-II kartını kolaylıkla tespit edebilirsiniz.
V (video) derecelendirmesi
Video Sınıfı adlı yeni bir hız derecesi var. Bunu, yanında numaralı bir V olarak yakında kartlarda görülmeye başlanacak. Orijinal Sınıf sistemi gibi, MB / s cinsinden minimum ardışık yazma hızını, V6’dan V90’a kadar olan aralıklar ile belirtir.
SD Birliği, farklı video çözünürlüklerinde kayıt yapmak için aşağıdaki sınıf kartları önerir:
.A (uygulama performansı) puanı
SD Birliği ayrıca, kartların bir Uygulama Performans Sınıfı taşımaya başlayacağını açıkladı; bu, alıcıların hangi kartların bir telefona veya tablete girmesi için uygun olduğunu belirlemelerine ve uygulamalan depolamak ve çalıştırmak için kullanmalarına yardımcı olacak. Video sınıfına benzer bir şekilde çalışır ve minimum gereksinimleri karşılayan bir kartta A1 logosu görürsünüz: .
Saniyede Rastgele Okunan Giriş / Çıkış Erişimi (IOPS) 1500, . 500 IOPS yazım, —– Sürekli 10MB / sn’lik Ardışık performans.
UFS nedir? Yeni microSD kart açıklandı
İşleri daha da karıştıran şey, Samsung, UFS ya da Evrensel Flash Depolama olarak bilinen microSD halefini açıkladı.
Bu kartlar 32, 64, 128 ve 256GB kapasiteye sahiptir ve saniyede 530 megabayta kadar sıralı okuma hızlarıyla microSD’den çok daha hızlıdır (aslında beş kat daha hızlıdır).
Samsung, UFS’nin, bir 5GB’lık bir tam HD filmi yaklaşık 10 saniyede okuyabilirken, bir UHS-1 microSD kart için bunun 50 saniye alacağını söylüyor. Yazmada çok hızlı, 170MB / s’ye kadar. Bugünkü en hızlı microSD kartların hızının neredeyse iki katı.
Bugün kullanılabilen herhangi bir teknoloji ürününe UFS kartları uydurulamaz, ancak teknoloji yakında gelecektir. Bununla birlikte, microSD ve UFS kartlarının değiştirilebilir olmadığını unutmayın; aygıtınızın teknik özelliklerinde listelenen türdeki kartı satın almanız gerekir.
Sıcaklık, X-ışını ve darbeye dayanıklılık
Bazı üreticiler, kartlarının suya ve ayrıca x-ışınına dayanıklı olduğunu belirtmektedir. Bununla birlikte, bunlar hemen hemen tüm microSD kartların özellikleridir.
Veri manyetik olarak depolanmaz, bu nedenle havaalanı tarayıcıları sorun teşkil etmemektedir ve su altında suya dayanıklı olmayan bir kart okuyucuda karta veri okumaya veya yazmaya çalışmadığınız sürece bir microSD kart sudan etkilenmez.
Kartlar ayrıca, belirli sıcaklıklara, örneğin -25 ila 85 ° C derecelere dayanıklılık, darbeye dayanıklılık ve daha fazlası için derecelendirilebilir. Aşırı ısınmadan veya fazla titreşimden dolayı bozulursa, garantiden yenisini talep edebilirsiniz. Ancak bozulma sebebini nasıl kanıtlayacağınız başka bir konudur. Dolayısıyla, garanti, bu şeylerin herhangi birinden daha önemlidir.
Tavsiye, kartlarında garanti sunan tanınmış markalara bağlı kalmaktır. Saygın markalar arasında Toshiba, Samsung, SanDisk, Lexar, Kingston , Verbatim ve diğerleri bulunur. Piyasada çokça sahte ve taklit microSD kart vardır, bu nedenle güvenilir bir satıcıdan satın alınmalıdır.
Bir kart satın almadan önce, cihazınızın maksimum kapasitesini kontrol edin. Bazıları, SDXC değil, SDHC olduğu için 32GB ile sınırlandırılmıştır. 4K video kaydetmek amacıyla depolama alanı satın alıyorsanız, UHS-I Sınıf 3 derecelendirilmiş bir karta gidin. Birçok kişi, özellikle 1080p’yi yüksek kare hızlarında kaydediyorsanız, aynı şeyi önerecektir.
Windows’da yerleşik Sistem Dosyası Denetleyicisi aracı, Windows sistem dosyalarınızda bozulma veya başka herhangi bir değişiklik olup olmadığını, tarayabilir. Bir dosya değiştirilmişse, bu dosya otomatik olarak doğru sürümle değiştirilir.
SFC komutu çalışmazsa, temel Windows sistem görüntüsünü onarmak için Windows 10 veya Windows 8’de DISM komutunu kullanabilirsiniz.
Bu Komutları Ne Zaman Çalıştırmalısınız?
Windows sisteminde sorun giderme sırasında bu komut çalıştırılır. Eğer Windows mavi ekranı oluşuyor, uygulamalar çöküyor veya bazı Windows özellikleri düzgün çalışmıyor ise, SFC komutu bunlan düzeltebilir.SFC komutunun, herhangi bir dosyayı düzeltemediği durumlar olsa bile, çalıştırdığınızda sistem dosyalarının bozulup bozulmadığı onaylanır ve sisteminizdeki sorunu başka yöntemlerle gidermeye devam edebilirsiniz.
Normalde DISM komutunu çalıştırmanız gerekmez.Ancak, SFC komutu düzgün çalışmazsa veya bozuk bir dosyayı doğru olanla değiştiremezse, DISM komutu veya Sistem Güncelleştirme Hazırlık Aracı(System Update Readiness Tool), temel Windows sistemini düzeltebilir ve SFC’yi doğru bir şekilde çalıştırabilir.
Sistem Dosyalarını Onarmak İçin SFC Komutunu Çalıştırma
Bunu, Yönetici Komut İstemi penceresinden yapmak durumundasınız.Windows 10 veya 8.1’de açmak için Başlat düğmesine sağ tıklayın ve “Komut İstemi (Yönetici)” seçeneğini seçin.Komut İstemi penceresine aşağıdaki komutu yazın ve tam bir sistem taramasını çalıştırmak için Enter tuşuna basın:
sfc /scannow
İşletim Sistemini doğrulamak ve onarmak isterseniz “sfc / scannow” (sfc ile arasındaki boşluğa dikkat edin), İşletim Sistemini yalnızca doğrulamak için “sfc / verifyonly” (hiçbir değişiklik yapılmaz, sadece doğrulama yapılır) yazınız.
Komut tamamlanıncaya kadar Komut İstemi penceresini açık bırakın – bu biraz zaman alabilir. Tüm sorunları çözmek için bunu 3 kere çalıştırmanız gerekebilir.
Bitirdiğinizde size üç şeyden birini söyleyecektir:
Windows herhangi bir bütünlük ihlali bulmadı (iyi bir şey),
Windows Kaynak Koruması bozuk dosyalan buldu ve onları onardı (iyi bir şey),
Windows Kaynak Koruması bozulmuş dosyaları buldu ancak bazılarını düzeltemedi (iyi değil). Bu iletiyi alıyorsanız, aşağıda açıklandığı gibi DISM komutunu çalıştırmalısınız.
“Windows Kaynak Koruması bozuk dosyaları buldu, ancak bazılarını düzeltemedi” mesajı görüyorsanız, önce Güvenli Mod’da yeniden başlatmayı deneyin.Windows 10, 8.1 veya 8’de, gelişmiş önyükleme seçenekleri menüsüne erişmek için Yeniden Başlat seçeneğini tıklarken Shift tuşunu basılı tutun.Güvenli Mod’da “sfc / scannow“ komutunu çalıştırın.
SFC Sorunlarım Düzeltmek için DISM Komutunu Çalıştırma
Windows 10, 8.1 ve 8’de, Dağıtım Görüntüsü ve Hizmet Yönetimi aracı(DISM), SFC komutunun düzgün çalışmasını engelleyen, bileşen deposu bozulmasını düzeltebilir.Bu komutu çalıştırmak için Windows + X tuşlarına birlikte basın. Komut İstemi’ni Yönetici(admin) olarak tıklayın. Komutİstemi Penceresi’ne aşağıdaki komutları birer birer kopyalayın ve yapıştırın ve her birinden sonra gir’e(enter) basın:
Dism /Online /Cleanup-Image /CheckHealth
Dism /Online /Cleanup-Image /ScanHealth
Dism /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth
DISM, Windows bileşen deposunda bozulma olup olmadığını kontrol eder ve bulduğu sorunları otomatik olarak düzeltir.
Her bir işlem beş ila on dakika sürebilir. İlerleme çubuğunun bir süre yüzde 20’sinde kalması normaldir, bu yüzden endişelenmeyin.Komut İstemi penceresini kapatmadan önce komutun çalışmayı bitirmesine izin verin
İşlemler tamamlandığında komut satırından çıkın:
Sonra, aşağıdakileri yapın:
Başlat düğmesine sağ tıklayın ve Komut İstemi’ni yönetci olarak (admin) tıklayın.
“cleanmgr.exe”
yazın ve Gir’i tıklayın. İşlem bittikten sonra Tamamı tıklayın.
DİSM komutu herhangi bir şeyi değiştirdiyse, daha sonra bilgisayarınızı yeniden başlatın. Artık SFC komutunu tekrar çalıştırabilir ve bozulmuş dosyaları doğru olanlar ile değiştirebilirsiniz.
Eğer “Kaynak dosyalar bulunamıyor” hata mesajını alırsanız, bir Windows ISO dosyası mevcut olmalı ve aşağıdaki komutu kullanarak nerede bulunduğu belirtilmelidir.
“X”, ISO’un bulunduğu sürücü harfidir. “X” i doğru sürücü harfine dönüştürmeniz yeterlidir. ISO, çalışan OS ile aynı sürüm olmalıdır. 10586.0 ISO değeri, ek güncelleme ve dosyalara sahip olduğu için çalışan bir 10586.35 sistemini onarmayacaktır.
Windows 7 ve önceki sürümlerinde, DİSM komutu kullanılamaz. Bunun yerine, Microsoft’tan Sistem Güncelleştirme Hazırlık Aracı’nı (the System Update Readiness Tool) indirebilir ve çalıştırabilir ve sorunları sisteminizde taramak için kullanabilir ve bunları düzeltmeye çalışabilirsiniz.
Sistem Geri Yükleme’yi veya Sistem Sıfırlamayı deneyin
Hâlâ sistem sorunları yaşıyorsanız ve bu araçlar yardımcı olamıyorsa, daha ciddi eylemler deneyebilirsiniz.Sistem Geri Yükleme aracını (System Restore) çalıştırmak, Windows işletim sistemi dosyalarını daha eski bir duruma getirir ve işletim sistemi daha önceki noktada hasar görmemişse, sistem bozulması sorunlarını düzeltebilir. Her zaman yalnızca bir sistem sıfırlaması yapmak veya Windows’u, uygulamalarınızı ve dosyalarınızı koruyacak şekilde yeniden kurmanızda mümkündür.
SSD tipi sabit diskler Windows 10’da nasıl düzenlenir.
Bilindiği gibi bu tür disklerin mevcut birleştirici programlar(defrag) ile düzenlenmeleri, ömürlerini azaltacağından tavsiye edilmiyor. Bunun yerine SSD(katı hal disk) disklerinizin performansını, diskin ömrü boyunca en yüksek performansta tutulması için özel bir TRIM komutu geliştirilmiştir. TRIM, SSD denetleyicisine depodaki geçersiz ve kullanılmayan veri bloklarını önceden silmesini söyler. Böylece bir yazma işlemi, silme işlemlerine zaman harcanmadığından daha hızlı gerçekleşir. TRIM, eğer otomatik olarak sistem düzeyinde çalışmıyorsa, ona TRIM komutunu gönderebilen bir aracın manuel olarak kullanılması gerekir. Aksi taktirde, SSD disk performansı zamanla düşecektir.
Böyle bir durumda, Trim işlemini başlatmak için “-ReTrim” argümanını PowerShell komut satırına iletmemiz gerekir. Sözdizimi aşağıdaki gibidir.
PowerShell’i yönetici yetkisi ile açın ve yukarıdaki komutu yazın. SSD sürücünün harfi C ise, komut aşağıdaki gibi görünecektir.
Optimize-Volume -DriveLetter C -ReTrim -Verbose
Bitirdiğinizde PowerShell penceresini kapatın.
Bu komut, diskin halihazırda kullanılmayan tüm sektörleri için TRIM ve Unmap ipuçları oluşturarak disk denetleyicisine, bu tür sektörlere artık ihtiyaç olmadığını ve temizlenebileceğini bildirir. Böylece, kullanılmayan kapasite kurtarılabilir.
Her ne kadar, Windows 10 işletim sisteminin bu komutu belirli zamanlarda otomatik olarak çalıştırdığı belirtiliyorsa da, işlemin yapıldığına dair kullanıcıya bir bilgi verilmiyor.
Windows, bazı durumlarla karşılaştığında durur ve elde edilen tanısal bilgiler bir mavi ekranda beyaz metin olarak görüntülenir.
Mavi Ekran Kilitlenme hataları ortaya:
Windows, veri kaybı olmadan kurtarılamayacak bir hata tespit ettiğinde,
Windows, kritik işletme sistemi verilerinde bir bozukluk olduğunu tespit ettiğinde,
Windows, donanımın, geri kazanılamaz şekilde başarısız olduğunu algıladığında, çıkabilir.
Ancak, bu mavi ekran kilitlenme hatasının nedeni her zaman net olmayabilir.
Windows Kilitlenme Hatalarını Giderme:
Birçok mavi ekran hatası Windows sürümünün güncel olduğundan emin olunarak çözülebilir. Görev çubuğundaki arama kutusuna Windows Update yazın ve Windows Update’i seçin. Windows Update sayfasında Güncelleştirmeleri Denetle’yi seçin.
Bazı durumlarda yeni donanım kilitlenme hatalarına neden olabilir. Son zamanlarda bilgisayarınıza yeni donanım eklediyseniz, bilgisayarınızı kapatın, yeni donanımın bağlantısını kesin ve bilgisayarınızı yeniden başlatın.
Sistem Geri Yüklemesi, ya da Bilinen Son En İyi Yapılandırma sorunu gideriyor mu? Görünüz. Sonra anti-virüs, anti-spyware ve Kayıt Defteri temizleyicisini, daha sonra Windows Disk Utility Kontrolü çalıştırın.
Bir çok durumda, yazılım, kilitlenme hatasının sebebi değil, kurbanıdır. Yani, donanım sorunlarını göz ardı etmemek gerekir. Bu, arızalı sabit disk ve fiziksel RAM’dan, aşırı ısınmış işlemci yongalarından veya başka bir şeyden zarar görmüş olabilir.
Hata ayrıntılarında bir sürücü adını görebileceğinizi kontrol edin. Eğer görebilirseniz, o zaman basitçe bu sürücünün devre dışı bırakılması, kaldırılması, ya da bu sürücünün önceki bir sürüme döndürülmesi, sorunu çözmeye yardımcı olabilir.
Windows Bellek Teşhis Aracı’nı kullanarak hafızayı kontrol ediniz.
Windows’u yeniden yükleyin: Windows’u yeniden yüklemek nükleer seçenektir. Bu yeni Windows sistemi ile değiştirmek, mevcut sistem yazılımını uçuracaktır. Bilgisayarınızda bundan sonrada mavi ekran devam ederse, büyük olasılıkla bir donanım sorunu var demektir.
Mavi Ekran Hatalarında ;
.dil yazıyorsa, bu Virüsten kaynaklanan bir sorun olabilir. Virüs, Spy ve Trojan taraması yaparsınız. .sys yazıyorsa, bu sürücülerinizde bir eksiklik ya da hata var demektir. Sürücülerinizi yenilersiniz. .exe yazıyorsa, bu da donanımınızda (Özellikle RAM ve Ekran Kartınızda) problem var anlamına gelebilir.
Uygun çalışma durumunda bir bilgisayarda mavi ekran oluşmaz, ancak hiçbir yazılım ya da donanım mükemmel değildir. Hatta düzgün işleyen bir bilgisayarda bile hiçbir belirgin neden olmadan nadiren mavi ekran oluşabilir- muhtemelen ender sürücü hataları ya da donanım sorunları sonucu.
Bilgisayarınızda düzenli olarak mavi ekran oluşuyor ise, bir sorun var demektir. Eğer yılda bir iki kez mavi ekran ile karşılaşırsanız, bu konuda endişelenmeyin.
Kilitlenme Bilgi Döküm Dosyası
Sistem bir donanım sorunu, veri tutarsızlığı veya benzer bir hata ile karşılaştığında, hatanın nedenini belirlemek için kullanılabilecek bir mavi ekran içeren bilgileri görüntüleyebilir. Bu bilgiler KİLİTLENME kodunu içerir ve bir kilitlenme bilgi döküm dosyası(crash dump) oluşturulur.
Ne zaman bir KİLİTLENME kodu oluşursa, kilitlenme bilgilerinin sabit diskinizde bir bilgi döküm dosyasına yazılması için sistemi yapılandırabilirsiniz. Bu dosya(memory.dmp), ayıklayıcının(debugger) hatayı analiz etmek için kullanabileceği bilgileri içerir. Varsayılan olarak bu dosya, Windows klasöründe bulunur.
DMP dosyaları(döküm dosyaları), Windows hata ayıklama için yararlıdır, öyle ki Windows mavi ekranından kurtulmak istiyorsanız, onları nasıl açıp okuyacağınızı bilmelisiniz. Bu DMP dosyalarını açmak nispeten kolay, ama zor kısmı gerçek sorunu bulma ve DMP dosyasını doğru analiz etmektedir.
DMP uzantılı dosyaları Windows’de açmak için, ilk önce bir sürücü kiti yüklemek ve doğru simge(symbol) yolunu ayarlamanız gerekir. Bu o zaman, hata ayıklama aracını kullanarak DMP dosyalarını açmak için imkan verecektir. Ayıklayıcı, bir başka programdaki hataların tespit edilip düzeltilmesine yardımcı olmak için tasarlanmış bir programdır. O, kullanıcıya, süreç ve ip dizgisindeki bellek, değişkenler ve diğer unsurları gözlemleyerek, işlemin gerçekleştirilmesine ve onun ip dizgisine girmesini sağlar. Ancak, DMP dosyalan açmak için, Windows hata ayıklama araçlarına ihtiyacınız olacaktır. Hata ayıklama araçları, Windows Sürücü Seti’ne(Windows Driver Kit) dahil edilmiştir. İlk olarak Microsoft’un bu 700MB büyüklüğünde ISO dosyasını indirmeniz ve yüklemeniz gerekiyor.
Ancak, programın kurulumu sıradan bir bilgisayar kullanıcısı için karışık görünebilir. 700 MB bir ISO dosyası indirilecek ve kurulacaktır. Keza, kurulum aşamasında bazı sorunlarla karşılaşılabilir. WinDBG doğru çalışmayabilir. Sembol dosyaları sorun çıkarabilir. Bu bakımdan biraz daha profesyonellere yönelik görünmektedir.
Normal kullanıcıların dmp uzantılı dosyaların analizi için kullanabilecekleri daha basit yollar vardır. Bunlardan biri “WHO CRASHED” programını edinmek. Kendisi çok küçük ancak yaptığı iş büyük olan bu program, dmp dosyalarını açar, yorumlar ve size nelerin mavi ekran kilitlenmesine neden olduğunu bildirebilir. Bu programın iyi bir tarafı, ticari olmayan kullanım için ücretsiz olmasıdır. Bu programı www.respledence.com sitesinden indirebilirsiniz. Bununla, tek bir düğmeyi tıklayarak kilitlenme döküm dosya analizlerini elde edebilirsiniz. Hangi sürücülerin bilgisayarınızın çökmesinden sorumlu olması muhtemeldir, size söyleyecektir. Analiz raporu, herhangi bir algılanan sorunu gidermeye yardımcı olacak internet bağlantılarını görüntülerken, böyle bir durumda nasıl ilerleyeceğiniz hakkında da öneriler sunacaktır.
NOT: Sisteminiz bir hata döküm dosyası oluşturmak için ayarlı ise, normalde C sürücüsünün kök dizininde onu bulacaksınız. Sürücüde en azından bir nominal disk belleği dosyası olmadıkça, bir döküm dosyası oluşturulamaz. Sistemin bir bellek dökümü oluşturmak için ayarlanmış olması gerekir. Varsayılan bir bellek dökümü dosyası oluşturmaktır, ancak sistem bunu yapmamak için yapılandırılmış olabilir. Ayarlar seçeneklerini görmek için şu kademeleri ilerletin; Başlat, Denetim Masası, Sistem, Gelişmiş Sistem Ayarları, Gelişmiş, Başlangıç ve Kurtarma, Ayarlar, Sistem Hatası, Hata ayıklama bilgilerini yaz seçeneklerini görmek için kaydırın. Seçtikten sonra Uygula düğmesine basmayı unutmayın.
Lityum pil ile öncü çalışma 1912’de G.N.Lewis ile başladı, ancak 1970’lerin başına kadar şarj edilemeyen ilk lityum pillerin ticari olarak piyasaya sürülmesi gerçekleşmedi. Tüm metallerin en hafifi olan Lityum, en büyük elektrokimyasal potansiyele sahiptir ve ağırlık başına en büyük enerji yoğunluğunu sağlar. 1980’lerin ardından şarj edilebilir lityum pillerin geliştirilmesi çabaları, güvenlik sorunları yüzünden başarısız kaldı. Özellikle şarj işlemi sırasında Lityum metalinin doğasında olan istikrarsızlık nedeniyle araştırma, lityum iyonlarını kullanan metalik olmayan bir lityum pil haline değişti. Enerji yoğunluğunda lityum metalden biraz daha düşük olmasına rağmen, Li ion, şarj ve deşarj sırasında belirli önlemlerin alınması koşuluyla güvenlidir. 1991’de Sony Corporation, ilk Li ion pilini pazarladı. Diğer üreticiler de bunu takip etti. Bugün, Li ion en hızlı büyüyen ve en umut verici pil kimyasıdır.
Li İonun enerji yoğunluğu tipik olarak standart NiCd’nin enerji yoğunluğunun iki katıdır. Elektrot aktif maddelerindeki gelişmeler ile, NiCd’nin enerji yoğunluğunun üç katına yakın bir artış potansiyeline sahiptir. Yüksek kapasiteye ek olarak, yük karakteristikleri oldukça iyi ve boşalma karakteristikleri açısından NiCd’ye benzer şekilde davranıyor (benzer boşalma profil şekli, ancak farklı voltaj). Düz boşalma eğrisi, arzulanan bir voltaj spektrumunda, depolanan gücün etkin bir şekilde kullanılmasını sağlar.
Yüksek hücre voltajı, yalnızca bir hücre bulunan pil paketlerine izin verir. Günümüzün cep telefonlarının çoğu, pil tasarımını basitleştiren bir avantajla, tek bir hücrede çalışırlar. Aynı gücü korumak için daha yüksek akımlar çekilir. Düşük hücre direnci, yük darbeleri sırasında sınırsız akım akışı sağlamak için önemlidir.
Li İon, düşük bakımlı bir pildir, çoğu diğer kimyanın iddia edemediği bir avantaj. Hafıza olayı yoktur ve pilin ömrünü uzatmak için hiçbir zamanlanmış çevrime ihtiyaç yoktur. Buna ek olarak, kendi kendine boşalma, NiCd’ye kıyasla yarısından daha az olduğundan, Li İon, modern yakıt ölçer uygulamaları için çok uygundur. Li İon hücreler atıldığında çok az zarar verirler.
Tüm bu avantajlarına rağmen, Li İon pillerin dezavantajları da vardır. Kırılgandır ve güvenli çalışmasını sağlamak için bir koruma devresi gerektirir(veya kullanıldıkları cihazda böyle bir koruma sistemi mevcut ise, koruma devresi olmayan pilde kullanılabilir). Her paketin içine yerleştirilen koruma devresi, şarj sırasında her hücrenin en yüksek voltajını sınırlar ve deşarj durumunda hücre voltajının belli bir değerin altına düşmesine engel olur. Buna ek olarak, sıcaklık aşırılıkları önlemek için hücre sıcaklığı izlenir. Yerindeki bu önlemlerle, aşırı şarja bağlı olarak metalik Lityum kaplamanın oluşma olasılığı hemen hemen ortadan kaldırılır.
Yaşlanma, Li İon pillerin çoğuyla ilgili bir endişe kaynağıdır ve birçok üretici bu konuda sessiz kalmaktadır. Pil, kullanılsın veya kullanılmasın, bir yıl sonra biraz kapasite bozulması fark edilir. İki veya muhtemelen üç yıldan uzun sürelerde pil sıklıkla başarısız olur. Diğer kimyasalların da yaşla ilişkili bozucu etkilere sahip olduğu da unutulmamalıdır. Bu, yüksek ortam sıcaklığına maruz bırakıldığında, NiMH piller için özellikle geçerlidir.
Pili serin bir yerde saklamak, Li İon pillerin (ve diğer kimyasalların) yaşlanma sürecini yavaşlatır. Üreticiler,15 0 C depolama sıcaklığını önermektedir. Buna ek olarak, pil, saklama sırasında kısmen şarj edilmiş olmalıdır. Üreticiler, Li İon pilinin kimyasını sürekli geliştiriyorlar. Yeni ve geliştirilmiş kimyasal kombinasyonlar her altı ayda bir tanıtılmaktadır. Böyle hızlı bir ilerleme ile gözden geçirilen pilin ne kadar yaşlanacağını değerlendirmek zordur.
Diğer piller gibi, şarj edilebilir Lityum İon pil, hücreler olarak adlandırılan bir veya daha fazla güç oluşturan bölmeden oluşur. Her hücrenin esas olarak üç bileşeni vardır: pozitif bir elektrot (pilin pozitif veya + terminaline bağlı), negatif elektrot (negatif veya – terminale bağlı) ve bunların arasında bir elektrolit adı verilen bir kimyasal. Pozitif elektrot tipik olarak, lityum-kobalt oksit (LiCo02) adı verilen bir kimyasal bileşikten ya da yeni pillerde lityum demir fosfattan (LiFeP04) yapılır. Negatif elektrot genelde karbondan (grafit) yapılır ve elektrolit bir pil tipinden diğerine değişir – ancak pilin nasıl çalıştığına dair temel fikri anlamada çok önemli değildir.
Tüm lityum İon piller aynı şekilde çalışır. Pil şarj edilirken, lityum-kobalt oksit, pozitif elektrot, elektroliti geçerek negatif grafit elektrotuna hareket eden ve orada kalmaya devam eden lityum iyonlarını bırakır. Pil, bu işlem sırasında enerjiyi alır ve depolar. Pil boşalıyorken, lityum iyonları elektrolitin üzerinden geriye pozitif elektroda doğru hareket ederek pile enerji verir. Her iki durumda da, elektronlar dış devrede iyonlara ters yönde akar. Elektronlar, elektrolitten akamazlar: elektronlar söz konusu olduğunda elektrolit, etkili bir yalıtım bariyeridir.
İyonların (elektrolitten) ve elektronların (harici devre etrafında, farklı yönde) hareketi birbirine bağlı işlemlerdir ve eğer herhangi biri durursa, diğeri de durur. İyonlar elektrolit üzerinde hareket etmeyi bırakırsa, pil tamamen boşalır, elektronlar da dış devrede hareket edemez; böylece güç kaybolur. Benzer şekilde, pilin gücünü ne olursa olsun kapatırsanız elektron akışını durdurur ve böylece iyonların akışı da durur.
Adından da anlaşılacağı üzere, Lityum İon piller, lityum iyonlarının hareketi ile ilgilidir: İyonlar, pil şarj oluyorken (gücü emdiği zaman), bir yönde hareket eder: pil boşalıyorken(güç verdiği zaman), ters yönde hareket eder.
Lityum hücrenin tasarımına ve kimyasına bağlı olarak, Lİ İon piller farklı nominal “voltajlar” altında satılabilirler. Örneğin, hemen hemen tüm lityum İon piller 3.7V veya 4.2V pillerdir. Bunun anlamı, hücrenin maksimum voltajının 4.2v olması ve “nominal” (ortalama) voltajın 3.7V olmasıdır. Pil kullanılırken, gerilim 3.0V civarında olan minimuma kadar düşecektir. Pili üzerinde bir yere yazılmış 3.7V numarasını görmelisiniz.
Ayrıca 4.1V / 3.6V pillerle de çalışabilirsiniz. Bunlar 4.2V / 3.7V’tan daha eski pillerdir- biraz farklı bir kimya kullanıyorlar ve pilin üzerinde 3,6V işareti görürsünüz.
Günümüzde 4,35V pillerde bulunmaktadır. Bunlar en son kimya pillerdir, voltajın 4,2V’dan daha yüksek olduğu belirtildiğinden, biraz daha fazla güçleri vardır. Dizüstü bilgisayar ve ışık pilleri için kullanılanları silindirik olma eğilimindedirler.
Pil ve şarj cihazı satın alınırken, onların eşleştiğinden emin olunmalı. Pilleri şarj ederken, şarj cihazı voltajı, 3,7 / 4,2V pil için maksimum 4,2 + 0,05 V olmalıdır. 3,6V’ lık bir pilin 4,2V’luk bir pil şarj cihazına takılarak aşırı şarj edilmesi, en azından kalıcı olarak pilinize zarar verebilir ve en kötü ihtimalle bir yangına neden olabilir! Örneğin: 3.7 / 4.2V pil ve 3.7 / 4,2V şarj cihazı: Tamam – 3,7 / 4,2V pil ve 3,6 / 4,1V şarj cihazı: Tamam (ancak ideal değil) – 3.6 / 4.1V pil ve 3.6 / 4.1V şarj cihazı: Tamam – 3,6 / 4,1V pil ve 3,7 / 4,2V şarj cihazı ZARARLI!
Li-İon piller hiçbir zaman 3,0 V değerinin altına kadar boşaltıImamalı. Aksi taktirde pil tekrar şarj edilemeyebilir. Pildeki veya cihazdaki koruma devresi bu voltaja gelince pili devreden ayırmalıdır. Piyasada satılan bazı silindirik Li-İon pillerinin koruma devreleri yoktur. Bunlar, koruma devreli silindirik pillere göre çoklukla daha kısadırlar(takriben 65 mm, diğeri 70 mm)). Böyle bir pil, takıldığı cihazda pili koruyan devre var ise alınmalı ve takılmalıdır. Boşalma: 3,0 V’ ta kesilir (oda sıcaklığında).
BOŞALMA PROFİLİ
En ekonomik Li-İon pil, maliyet-enerji oranı açısından silindirik 18650 hücresidir. Bu hücre, ultra- ince geometri gerektirmeyen mobil bilgi işlem ve diğer uygulamalar için kullanılır, daha ince bir paket gerekiyorsa (18 mm’den daha ince), prizmatik Li ion hücre en iyi seçimdir. Enerji yoğunluğunda 18650’den daha fazla bir kazanç elde edilmemekte, ancak aynı enerjiyi elde etme maliyeti iki katına çıkabilmektedir. Ultra ince geometri (4 mm’den az) için tek seçenek Li ion polimerdir. Bu, maliyet-enerji oranı açısından en pahalı sistemdir. Enerji yoğunluğunda bir kazanç yok ve dayanıklılık, sağlam bir 18560 hücresinden daha düşüktür.
Li İon piller, nakliye yönetmeliklerine tabi olarak – daha büyük miktarlarda Li-İon pillerin sevkıyatı, düzenleyici kontrole tabi olabilir. Bu kısıtlama kişisel taşınabilir piller için geçerli değildir.
Li-polimer, içinde kullanılan elektrolit türü ile kendini diğer pil sistemlerinden ayırır. Orijinal tasarım, 1970’lere dayanıyor ve kuru bir katı polimer elektrolit kullanıyor. Bu elektrolit, elektrik iletmeyen ama iyon değişimini sağlayan (elektrik yüklü atomlar veya atom grupları) plastik benzeri bir filmi andırıyor. Polimer elektrolit, elektrolit ile ıslatılmış geleneksel gözenekli ayırıcının yerini alır. Kuru polimer tasarımı, imalat, sağlamlık, emniyet ve ince profil geometrisine göre basitleştirmeler sunar. Yamalık tehlikesi yoktur, çünkü sıvı veya jel elektrolit kullanılmaz. Bir milimetre ölçülebilen bir hücre inceliği ile, ekipman tasarımcıları, şekil ve boyut bakımından, kendi hayal güçlerine bırakılmışlardır.
Maalesef, kuru Li-polimerin iletkenliği zayıftır. İç direnç çok yüksektir ve modern iletişim aygıtları için gerekli akım yükselmelerini sağlayamaz ve mobil bilgi işlem ekipmanlarının sabit disklerini döndüremez. Hücrenin 60 ° C ve üzerine ısıtılması iletkenliği arttırır, ancak bu gereksinim taşınabilir uygulamalar için uygun değildir.
Küçük bir Li-polimer pili iletken yapmak için, bazı jel leştir ilmiş elektrolit eklenmektedir. Günümüzde cep telefonları için kullanılan ticari Li-polimer pillerin çoğu melezdir ve jel elektrolit içerir. Bu sistem için doğru terim Lityum İyon Polimer’dir. Tanıtım nedenlerle, çoğu üretici pili sadece Li- polimer olarak işaretler.
Jel halinde elektrolit ilavesi, klasik Li İon ve Li İon polimer arasında ne fark yaratır? İki sistemin özellikleri ve performansı çok benzer olmasına rağmen, Li İon polimer, katı elektrolitin gözenekli ayırıcıyla yer değiştirmesi nedeniyle benzersizdir. Jel elektrolit, basitçe iyon iletkenliğini arttırmak için ilave edilir.
Teknik güçlükler ve hacimsel üretimindeki gecikmeler, Li İon polimer pil kullanımını erteledi. Buna ek olarak, Li iyonu polimerinin vaat edilen üstünlüğü henüz gerçekleşmemiştir. Kapasite kazançlarında hiç bir iyileşme sağlanmıyor – aslında kapasite, standart Li İon pilinkinden biraz daha düşüktür. Günümüzde maliyet avantajı da yoktur. Li-İon polimere geçmenin başlıca nedeni, biçim faktörüdür. Oldukça rekabetçi cep telefonu endüstrisi tarafından talep edilen bir stil olan ince film geometrilerine izin verir. Daha hafiftir ve sıvı elektrolitlerden ziyade jel haline getirilmiş elektrolit, paketlemeyi basitleştirir, bazı durumlarda metal kabuğu ortadan kaldırır. Aşırı şarja karşı daha dayanıklıdır. Elektrolit sızıntısı olasılığı azdır.
Pek çok ülkede politikacılar eğitimin bir ülkenin geleceğinin temel taşı olduğunu söylerler. Bunlar tabii ki, yanlış değildir. Eğitim, mesela Amerika Birleşik Devletlerinin 19. yüzyılın sonlarında diğer ülkelere göre ekonomik avantaj elde etmesinde büyük bir rol oynadı; vatandaşlarına ücretsiz kamu orta öğretimi sunan ilk ülke oldu. Ancak eğitim sisteminin önemi üzerinde belirgin fikir birliği, genellikle yönetim ve siyasetin eğitimi bütün diğer sorunlardan daha önemli gördüğü anlamına gelmemektedir: imtiyazlar yapılır, bütçeler yeniden düzenlenir ve öncelikler ayarlanır. Hepsi bu!
Bazı ülkeler, yanlış yapmakta oldukları şeyin ne olduğunu anlamak için mücadele ederken, diğer ülkeler ise, politikalar, bütçe tahsisleri ve önceliklerin tayini açısından doğru akortu vuruyorlar gibi görünürler.
McGraw-Hill Araştırma Vakfı, yüksek performanslı eğitim sistemlerini birbirlerine göre farklı yapan (daha iyi) hususları tartışan bir bildiri yayınladı. Onlar aşağıdaki gözlemleri yaptılar:
Öğretmenlik mesleğinin statüsü yüksektir.Yüksek performanslı eğitim sistemleri olan ülkeler, kendi öğretmenlerine yüksek miktarda ödeme yapmak, öğretmenlere daha iyi kariyer imkanları sunmak, öğretmenlere uzman ve eğitim reformcuları olarak daha fazla sorumluluk vermek, ve eğitim kimliklerine daha çok değer vermek eğilimi içindedirler.
Akademik standartlar yüksektir ve tüm öğrencilere uygulanır. Yüksek performanslı eğitim sistemlerine sahip ülkeler iş gücüne katılacak öğrenciler için yüksek kaliteli müfredat eşliğinde üst düzey akademik standartları geliştirmiştir. Bu ülkeler aynı zamanda sınıflar arasında birbiri ile örtüşen öğretim programını en aza indirmek ve sınıflar ve sosyo-ekonomik gruplar arasındaki müfredat farklılıklarını azaltmak eğilimindedir.
Yüksek performanslı eğitim sistemi için belirleyici olan, daha geniş bir bütçe değil onun nasıl harcandığıdır. Bu, para miktarının amaca uygun olmadığını söylemek değildir; elbetteki bütçenin büyüklüğü denklemin önemli bir parçasıdır. Bununla birlikte, mesela Lüksemburg ve ABD’nin her ikisi de kişi başına eğitime en fazla para harcamaktadırlar, ama en yüksek performans gösterenler arasına kendilerini yerleştirmekte başarısızdırlar. Öte yandan, mesela Yeni Zelanda, iyi sonuçların daha az bir bütçe ile elde edilebileceğini göstermektedir. Dahası, ekonomik olarak dezavantajlı okullara az para ayıran ülkeler, siyasi ve sosyal eşitlikçi yaklaşımı tercih eden ülkelerden daha kötü performanslı gibi görünüyor.
Bu gözlemlerden, ayrılan bütçe gerçekten bir sorun olmadığı için, ekonomik kriz dönemlerinde dahi, eğitimde ilerleme kaydedilebilir sonucuna varabiliriz. Eğer bir şey yapılacaksa, en önemli kulağa küpe olacak şeyin, öğretmenlik mesleğine daha fazla önem verilmesi gibi görünüyor.
Yüksek performanslı eğitim sistemi neleri doğru yapıyor? Yeni binyılın ilk yıllarında, Dr Steven Paine, eğitim otoritelerinin böyle güçlü sonuçlar elde etmek için neler yaptığını ilk elden doğrudan gözlemleyerek öğrenmek için Finlandiya, Singapur ve Ontario, Kanada, eğitim sistemlerini gözlemlemeye gitti. Onun not ettiği bu ülkeler ile mesela Amerika eğitim sistemi arasındaki en önemli fark, öğretmenlerin nasıl değerlendirildikleri, eğitildikleri ve tazmin edildikleri olmuştur. Her üç sistem, sadece en iyi adayları kabul ederek ve öğretmen ve müdürlerin yeteneklerini ve liderlik vasıflarını geliştirmek için önemli miktarda zaman ve para sarf ederek öğretmenlik mesleğinin standartlarını yükseltmeye ve korumaya çok dikkat etmektedir.
Finlandiya, örneğin, kendi ülkesinde öğretmenlerine diğer devletlerden çok daha fazla ödeme yapmaz, ama öğretmenlik mesleği, doktorlar, avukatlar ve diğer meslek grupları ile kıyaslanabilir bir statüye sahiptir. Bu, öğretmen olmak için kimi en yetenekli insanları ona çeken, çok değerli bir etkiye sahiptir. Ayrıca, öğretim gücüne katılmak üzere seçim süreci, yüksek standartları korumak için, seçici ve son derece rekabetçidir. Her on başvuru arasından neredeyse sadece bir birey Fin öğretmen eğitim havuzuna katılabilir. Fin Hükümeti de öğretmenlere büyük güven vererek ve onların performanslarını zorlamaktan kendisini alıkoyarak, öğretmenlik mesleğinin prestijini güçlendirir. Karşılığında öğretmenler sorumluluk almada sivrilirler ve yüksek düzeyde bir eğitimi sağlarlar. Dr. Paine, Finlandiya’da bir genç öğretmene : ‘Sizi öğretmen olmayı istemeye neler etki etti’ diye sorduğunda aldığı cevap ” Çünkü öğretmenlik bütün mesleklerin en onurlu olanı; öğretmen olmak vatanseverlik ve ulusal bir çağrıdır.” cevabını aldı. Finlandiya, öğretmenlerin statülerinin nasıl yükseltileceği ve onlara gerekli kaynakları sağlamanın ve güven vermenin bir ülkenin eğitim sisteminin kalitesi üzerinde nasıl uzun ve kalıcı olumlu bir etki yaratacağına büyük bir örnektir.
NETİCE:
En iyi performanslı PISA ülkelerde belirlenen örnekler kararlı olarak göstermektedir ki ülkelerin, eğitsel gelişim ve başarısı söz konusu olduğunda, büyük ülke olmak için büyük öğretmenlere ihtiyaçları var. Bu bakımdan ülkeler olağanüstü öğretmenler geliştirmek ve öğretmenlerin işini düzenleyen kamu ve yetkililerin profesyonel bağlamda düzeyini yükseltmek için ellerinden geleni yapmalıdırlar.
Küçük sınıflar, özel eğitim, ödev ve disiplin, eğitim kalitesinde bir fark yaratmaz, eğitim uzmanı John Hattie açıklıyor- “Asıl önemli olan öğretmen ile iletişim, objektif öğretim, sürekli olarak her öğrencinin bilgisini ölçmek ve onların bireysel ihtiyaçlarına cevap vermektir.”
Rusya’nın çöküşü ile, kalkınma için komünist modelin başarısız olduğu herkes için netleşti.
Tüm dünyada, uluslar bu modelin tek alternatifinin üzerine sıçradı – kapitalist serbest piyasa modeli. Gelişim için standard stratejiler ve reçetelerin bir koleksiyonu olan Washington Uzlaşması, yaygın olarak kabul edilir oldu. Son kırk yıldır Washington Uzlaşması ekonomik kalkınmaları yönetmiştir. Bu yaklaşım 1970 sonlarında, yerli kapasitelerin yerli kullanım için geliştirilmesini vurgulayan ithalat ikamesi sisteminin yerini alarak büyük başarı kazandı.
Washington Uzlaşması, IMF, Dünya Bankası, AB ve ABD’de ki önde gelen iktisatçılar ve uluslararası kuruluşlar tarafından desteklenen bir dizi geniş serbest piyasa ekonomik fikirlerini ifade eder ve esas olarak, serbest ticareti, dalgalı döviz kurlarını, serbest piyasaları ve makro ekonomik istikrarı savunur.
John Williamson tarafından düzenlenen 1989 yönlendirme yazısındaki on önemli tavsiye, savunucuların ve uzmanların kafasında, kapitalist ekonomik kalkınma için bir manifesto oldu. Moises Naim’in (2000) sözleriyle terim;”kısa zamanda hayat edinerek, dünya çapında tanınan bir marka haline geldi ve orijinal niyet ve içeriğinden bağımsız kullanılır oldu”. Onun savunucularına göre Uzlaşma, Latin Amerika ülkelerini uzun süreli askeri diktatörlükten döndüren, siyasi demokrasiler için en uygun olan ekonomik serbestleşme doktrinini yansıtmaktadır (Williamson, 1993).
Onun muhaliflerine göre ise, Williamson’un kendisinin de daha sonra not ettiği gibi(2002), UZLAŞMA adil değildi, “Washington merkezli uluslararası finans kurumlan tarafından şansız ülkelere empoze edilen neoliberal politikalar kümesi” idive özellikle gelişmekte olan ülkelerde aşağıdaki sorunlara yol açmaktaydı.
Washington Uzlaşmasının birinci temel sorunu ekonomik kriz eğilimidir. Ekonomik krizlerin on yılı nedeniyle-1994 yılında Meksika, 1997 yılında Doğu Asya, 1998 yılında Rusya, 1999 yılında Brezilya, 2000 yılında Arjantin ve Türkiye’nin, 2008 yılı dünyanın ekonomik krizleri önlenememiştir.
İkinci temel sorunu, ekonomik büyüme sağlamadaki başarısızlığıdır. Washington Uzlaşmasının etkin olduğu dönemde, düşük ve orta gelirli ülkelerde büyüme hızı sistematik olarak yavaşlamıştır.
Üçüncü bir temel sorunu, Washington Uzlaşması tedbirlerinin yapılandırılması, endüstrileşmiş veya gelişmekte olan ülkelerde, gelir dağılımını kötüleştirmiştir.
Nitekim bunları dikkate alan,“1990’larda Ekonomik Büyüme: Reformun on yılından öğrenilenler” başlıklı Dünya Bankası raporunun ana mesajı,” bir tek evrensel kurallar kümesi yoktur.” Bizim formüllerden uzaklaşıp ‘en iyi uygulamalar’ için arama yapmamız gerekiyor. Washington Uzlaşması’nın “bir beden bütün politikalara uyar” saptaması, başarısızlığa mahkûm oldu. Zira bir ülkede çalışan politikalar diğerlerinde çalışmayabilir,olmuştur.
Böylece, Washington Uzlaşması uygulamasının üstünlük döneminde sadece büyüme yavaşlamamış aynı zamanda ülke içi ve ülkeler arasında gelir eşitsizliği de artmıştır(Denninger ve Squire, 1996; Milanovic, 1999; Lustig ve Deutsch, 1998). Kamu sektörü çalışanları özelleştirme ile hırpalanmış, özel sektör çalışanları küreselleşmenin sürekli baskılarına maruz kalmışlardır. Ve her ikisi de fiyat istikrarının güçleri (mali ve parasal kemer sıkma) ve işgücü esnekliği tarafından hırpalanmışlardır. Bu politik yapılandırma altında çalışanların -sendikalı veya değil- kaçınılmaz olarak yükselen üretkenlik yararları dışında bırakılmaları eğilimi hakimdir.
Basit ihracata dayalı büyümenin temel teorik eleştirisi, bütün ülkelerin diğer ülkelerdeki talep büyümesine dayanarak büyüyebilir farz etmesidir(Blecker,2001). Küresel takip edildiğinde, ülkeler diğerlerindeki talep genişlemesi arkasında büyümeye çalışırlar ve bu durumun sonucu küresel arz fazlası ve deflasyondur. Sanayileşmiş ülkeler arasında ihracata dayalı büyüme sorunu bir ülkenin diğerinden talep çalmasıyla “talep avcılığı” şeklindedir. Gelişmekte olan ülkeler arasında sorun daha farklıdır. Bu ülkeler gelişmiş ülke pazarlarında satmak için her diğeri ile rekabet eder ve bir ülke ihracatını artırmayı becerdiğinde, bunu genellikle başka gelişmekte olan ülkenin ihracatını boğmakla yapar.
Bir veya hatta birkaç ülke tarafından benimsendiği zaman ihracata dayalı kalkınma çalışabilir, ancak herkes tarafından benimsendiği zaman sıfır toplamlı bir boyut kazanıyor. 2008 yılındaki krizin ardından, küresel ticaret hacminde keskin bir düşüş oldu. Her ne kadar, daha sonra bir düzelme olmuşsa da, halen küresel ticaret rakamları durgun kalmaktadır ve insanlar ve kurumlar öylesine borçlandılar ki ihracatı artırmak çabaları bir hayli zorlukla karşılaşacaktır.
Ancak bütün bunlar, elbetteki ihracatı terk edelim anlamına gelmez. Ülkeler her zaman ihtiyaç duyulan ithal girdiler ve üretmedikleri nihai malların ödemeleri için ihracata ihtiyaç duyacaktır.İhracat her zaman, sermaye malları ve diğer gerekli kaynakların ithalatını ödemek için ülkelere olanak vererek, gelişme için önemlidir. Ancak sorgulama ihracatın, gelişmeyi çarpıtan ve geciktiren bir şekilde baskın olarak politikanın odak noktası olmasından kaçınılmasıdır.Çünkü bu durum, ücretlerin bastırılması; emek, çevre ve sosyal standartların uygulanmaması; iş düzeninin bastırılması; vergi yüklerinin emek gelirleri üzerine kaydırılması; yargısız ihracat işleme bölgeleri oluşturulması; kural dışı ticari işlemlerin görmemezlikten gelinmesi ve finansal istikrarsızlık oluşturan rekabet devalüasyonları kombinasyonlarını yaratmaktadır.
:YENİ SİSTEM İÇİN NELER SÖYLENEBİLİR:
Devlet daha müdahaleci olmalı mı?
Birçok ülkede IMF’nin Yapısal Uyum Programlarını yürüten Profesör Jeffery Sachs şunları söylüyor:
“Bir serbest piyasa ekonomisi kendi başına yeterli değildir. Piyasa ekonomisi ile iki yüzyıllık deneyimin önemli bir dersi, piyasa güçleri ve hükümet eylemlerinin verimlilik, adalet ve sürdürülebilirlik üçlü hedefine ulaşmak için bir arada gerekli olmasıdır. Pazarın kendisi bu üç hedefe ulaşmak için donanımlı değildir. Piyasa sistemi, bu üç hedefi başarmak ve altyapı, bilimsel araştırma ve piyasa regülasyonu gibi kamu katkılarını sağlamak için hükümet kurumlan ile tamamlanmalıdır (The Price of Civilization 2011)”
2. Bazı sektörler için korumacılık gerekir mi?
Küreselleşmenin kaçınılmazlığına ve faydalarına olan bir inanç, ülkelerin ekonomilerini açmaları görüşüne yol açmıştır. Tersine, küreselleşmenin olumsuz etkilerinin potansiyel yararlarından daha fazla olduğu ve bu nedenle ülkelerin daha korumacı olmaları inancında olanlar da vardır.
Bazı sektörlerin korunmasını destekleyen politika araçları; gümrük vergileri, kotalar, döviz kontrolleri ve diğer unsurların bir karışımıdır. İthalat kısıtlamaları bir kısım üretimi diğer ülke üreticilerinin rekabetinden korumak içindir. Bunu savunanlara göre; bir ülke onları üretmek için kapasite oluşturmaksızın imal ettiklerini ihraç edemez. Ve kapasite ise korumacılık olmadan inşa edilemez.
O zaman gerekli olan korumacı politikalarının uygulanması için farklı bir yaklaşımdır. Zira, aynı zamanda ihracat teşvikleri de gerekmektedir. Aslında birbirini dışlaması gerekmeyen bu iki politikaya, iki yönlü bir yaklaşıma ihtiyaç vardır(Jha, 2008). Masina(2006) tarafından belirtildiği gibi, ekonomik açıdan başarılı olan Doğu Asya ülkeleri kendi ulusal sanayi stratejilerine uygun seçici korumacılık ve ihracatı teşvik politikalarını bir arada kullandılar. Özellikle, tarife ve kotalar şeklinde ithalata karşı korunma, belirli sanayi kuruluşları için kısıtlı süre veya ihracat yükümlülükleri ile sınırlı oldu. Öyle görünüyor ki, politika yapıcılar ve araştırmacılar için bu tartışmalar sürecektir.
3. Yerli talebe dayalı büyüme modeli bir çözüm mü?
Zor olmakla birlikte, teknolojik yeniliklere dayanarak, ihracat tabanlı büyümeden iç talebe dayalı büyümeye geçmek ve böylece milyonları yoksulluktan, mutlu edecek orta sınıfa yükseltmek.
Bu bağlamda Yerli Talebe Dayalı Büyüme modeli, yabancı talebe ve sermayeye aşırı bağımlılığın, kriz etkisi altındaki ekonomilerin temellerini zayıflattığını vurgular.
Ancak bu düzeni yaratmak için, ulusal ve uluslararası düzeyde atılması gereken çok fazla adım vardır.
İlk olarak, bazı ülkeler halen çok iyi çalışan ve henüz başarısızlığı kanıtlanmamış bir stratejiden vazgeçmek istemezler(misal, Almanya, Japonya, vs.). Bir politika başarılı olursa, siyasi hesabı, o başarısız olmadıkça terk edilmesinin mümkün olmadığını göstermektedir. Terk, siyasi zorlayıcı olmayan, varsayımsal gelecek büyük maliyetlerden kaçınmak için şu andaki maliyet anlamına gelir. İkinci olarak, hiçbir ülkenin bireysel olarak ihracata dayalı büyümeyi terk edip bu tür politik tedbirleri benimsemeye, bunu yapan tek ülke olma korkusuyla, dürtüsü vardır. Yeni bir büyüme modeline küresel bir kayma olması için tek yol; döviz kurları, ve iş gücü, vergi ve çevre rekabet standartları üzerinde çok uluslu kuralları kurmak ve uygulanmalarını zorlamaktır. Ancak, bu tür kural ve standartların üzerinde anlaşmaya varmak kısa vadede zor görünmektedir.
4. Gelir eşitsizliğindeki artış önlenebilir mi?
Mevcut sistemin geçerli olduğu 70’li yıllardan bugünlere geçen sürede, pek çok ülkede gelir dağılımı eşitsizliği artmış ve günümüzde neredeyse en yüksek noktaya erişmiştir. Şili, Arjantin, Amerika ve Türkiye, bu konuda başı çekerlerken, İskandinav ülkelerinde daha ılımlı bir artış oluşmuştur. Ülkelerin geleceği için büyük sıkıntılar oluşturabilecek bu durumun; vergiler , transferler ve diğer araçlarla düzeltilmesi, büyük önem taşımaktadır.
KAYNAKÇA:
Thomas L. Palley, New America Foundation, Working Paper No. 675,
The Express Tribune, September 21st, 2015. tarihli makale,
Manu, Franklyn A., Journal of International Business and economic
Koronavirüs bu hafta da dünyaya yayılmaya devam etti ve İtalya’nın ölüm bilançosu Çin’inkini geçti. Hükümetler vatandaşları kendi başlarına tecrit etmeye, sınırları kapatmaya, şehirleri kilitlemeye ve önemli işler dışındaki tüm işletmeleri kapatmaya çağırdı.
Krizin ortasında ve Asya ülkelerindeki ikinci bir enfeksiyon dalgasına rağmen, Güney Kore, dünyanın en düşük ölüm oranlarından biri ile COVID-19’un yayılmasını kontrol altına almaya devam ediyor.
Johns Hopkins Üniversitesi tıp araştırmacılarına göre, bu hafta(20 Mart) itibariyle COVID-19 ölüm oranı Güney Kore’de yüzde 0,97, İtalya’da yüzde 7,94, anakara Çin ve Hong Kong’da yüzde 3,98 ve ABD’de yüzde 1,68’dir.
Tayvan ve Singapur devletleri de korona virüs ile mücadelede mükemmel olsalar da, Güney Kore ve Çin, çok sayıda insana bulaştığında salgınları durdurmak için en iyi modelleri sunmaktadır. Çin, teyit edilen ve potansiyel hastaları karantinaya aldı ve vatandaşların hareketlerini ve uluslararası seyahati kısıtladı. Ancak Güney Kore, bu tür otoriter önlemlere başvurmadan benzer bir kontrol düzeyi ve düşük bir ölüm oranı gerçekleştirdi. Bu kesinlikle liberal demokratik uluslar için standart gibi görünüyor.
Uluslararası Aşı Enstitüsü genel müdürü Jerome Kim, “Güney Kore’nin bu kadar başarılı olmasının nedenlerinden birisi, bilim adamları tarafından işletilen birçok küçük şirketten oluşan güçlü bir biyoteknoloji endüstrisine sahip olmasıdır.” dedi.
Kim, “Çinliler koronavirüs safhalarını yayınladılar. Bu şirketler onlara bakarak hızla test sistemlerini geliştirdiler. Onlar [Güney Kore] insanların içeri girip çıktıkları test merkezleri açtılar. Her şeyi parasızlaştırdılar ve hasta olanları belirledikten sonra karantinaya aldılar.”
Virüs için çeyrek milyondan fazla Güney Koreli test edildi. “Güney Kore artık ülke çapında 633 test alanında günde 20.000 kişiye kadar test edebiliyor. Bunlar arasında yeni bulaşmış binaların önüne park edilmiş klinikler veya ansızın beliren tesisler var. Numuneler, hava geçirmez kaplarda yaklaşık 4 derece santigratta depolandıkları özel taşıyıcılar tarafından 118 laboratuvara taşınıyor. Yaklaşık 1.200 tıp uzmanından oluşan bir ordu sonuçları analiz ediyor.
Güney Kore’de bu tür salgınlar meydana geldiğinden, atılması gereken adımları ve tehlikenin ne kadar ciddi olduğunu biliyorlar,” dedi. Kore Üniversitesi’nden bir akademisyen olan Leighanne Yuh, “Testin herkes için ücretsiz olmasının sağlanması ve ülkenin tek ödemeli sağlık sisteminin, diğer bazı ülkelerin aksine, düşük gelirli insanların önleyici tedavi aramasını engellememesinin sağlanması, kamu otoritelerince de kabul görüyor.” dedi.
Hiçbir ulusun tepkisi mükemmel bir şekilde etkili olmamıştır, ancak Güney Koreli sağlık görevlilerinin yüksek derecede şeffaflığı ve yetkinliği, diğer ülkeler için sınırlama çabaları ve uluslararası bilim topluluğu için bu pandeminin doğası hakkında yararlı dersler vermektedir. ”dedi Thomas Byrne, New York’taki Kore Derneği başkanı.
Bu tür açıklık ve şeffaflık, dışişleri bakanı Lee Tae-ho, geçen hafta gazetecilere verdiği demeçte, “kamuoyu güvenini” artırmaya ve “halk sağlığı acil durumunun üstesinden gelmek için kolektif çabamızı güçlendiren çok yüksek düzeyde sivil farkındalığa ve gönüllü işbirliğine yol açıyor.” dedi.
Şubat ayı başlarında, hükümet ayrıca COVID-19 için testi pozitif olan herkesin cep telefonu kayıtları, kredi kartı makbuzları ve diğer özel verilerini aldı ve bilgileri virüsün yayılmasını izlemek için kullandı ve verilerin çoğunu kamuya açtı. .
“Bu durumda, bir ulusun sağlığına ya da bir şehrin sağlığına sahipsiniz ve tabii bireysel haklarınız var. Ve bence bir çok insan bunu umursamıyor çünkü özellikle belirtiler ortaya çıkarsa, potansiyel olarak nerede maruz kalabileceklerini bilmek istiyorlar “dedi Kim.
Kim, Güney Kore virüsle mücadele etmek için gayretle çalışsa da, savaşın bitmek üzere olmadığını kabul etti. “Bu bir savaş ve bir savaş gibi, ilk savaşı kazanmak önemlidir ama tek şey bu değildir.” dedi. Bunu gerçekten başarmanın tek yolu aşı kullanmaktır.
Güneş PV panelleri, yenilenebilir enerji kapasite artışlarına güçlü bir şekilde yansıyor.
Yenilenebilir güç kapasitesi, güneş PV yatırımları önderliğinde 2019 ve 2024 yılları arasında %50 oranında büyüyecek. Öngörülen 1.200 GW’lık bu artış, ABD’nin bu günkü toplam kurulu güç kapasitesine eşdeğer. Yalnız güneş PV panel yatırımları beklenen büyümenin neredeyse %60’ını oluştururken, kara rüzgar türbinleri dörtte birini temsil ediyor.
Yukarıdaki tabloda, 1990 – 2015 yılları arasında Türkiye, Almanya ve Fransa’da toplam enerji tüketiminin içerisindeki yenilenebilir enerji yüzdeleri yıllar itibari ile verilmektedir. Görüldüğü gibi, Türkiye’ de özellikle hidroelektrik yatırımları ile %20-25 arasında olan bu değer, artan enerji tüketiminin fosil yakıtlarla sağlanmasının artması ile devamlı bir düşüş göstermiş ve son yıllarda %15′ in altına gerilemiştir. Rüzgar enerjisi, Güneş enerjisi, Jeotermal enerji gibi ülkemizde bol miktarda mevcut sahalara yatırım yaparak onlardan daha çok istifade etmeye çalışmak yerine, ithal ağırlıklı enerji türleri büyük ölçüde kullanılmaya başlanmıştır. Almanya, bu dönemde, %2-3 civarında olan oranı, 2015 yılında %14’de çıkarabilmiştir. Fransa, bu konuda istikrarlı bir çizgide kalmış 1990 da %10’un üzerinde olan oranı, 2015 yılında %14’de yükseltmiştir.(Ancak, Fransa büyük ölçüde nükleer tesislere sahiptir).Yukarıdaki tabloda ise, hidroelektrik enerji üretimi haricinde kalan; Güneş, Rüzgar, Jeotermal, vs. enerji türlerinden elde edilen elektrik enerjisi KWh olarak gösterilmektedir. Görüldüğü gibi Türkiye, bu tür enerji kaynaklarından uzun süre istifade edememiş, ancak son yıllarda bazı kıpırdanmalar başlamıştır. Almanya, bu konu da büyük atılım göstermiştir. Fransa ise, bizim gibi son yıllarda artış eğilimine girmiştir. Ancak, Fransa’da elektrik enerji üretimi büyük ölçüde nükleer enerji ile sağlanmaktadır.Güneş enerjisi; iklimimiz, sağlığımız ve ekonomimiz üzerinde önemli faydalar sağlar. Günümüzde güneş enerjisi, sırasıyla Hidroelektrik ve rüzgar enerjisinden sonra üçüncü yenilenebilir enerji kaynağıdır. Bazı ülkeler sürekli olarak güneşin altında kalır; diğerleri ise toprakları üzerinde düzensiz güneş ışığı almaya devam ederler. Buna karşın, gelecek nesiller için ‘sürdürülebilir bir gelecek’ elde etme çabası, herkes için çok önemli bir unsur olarak durmaktadır! Aşağıda, Güneş enerjisi kullanımında önde gelen bazı ülkeler ve Türkiye hakkında kısa bilgi verilmektedir.
1. Almanya Almanya uzun zamandır güneş enerjisi kullanımı ve üretiminin göze çarpan ülkelerinden biri olmuştur. Mayıs 2019’un sonunda Almanya’nın kümülatif güneş enerjisi kapasitesi 47.72 GW’a ulaşmıştır. Ülke, günlük enerji talebinin %50’sinden fazlasını güneş enerjisinden başarıyla karşılamaktadır. 2. Çin Sonuç olarak, en fazla nüfusa ve karbon ayak izlerine sahip ülke Çin, en başından beri yenilenebilir enerjiye geçişi konusunda oldukça kararlı oldu. Ulusal Enerji İdaresi’nin (NEA) raporlarına göre halen, 22 ilde 3.921 yeni projenin desteklenmesi onaylanmıştır. 3. İtalya İtalya, çağdaşlarıyla karşılaştırıldığında, güneş enerjisi üretiminden oldukça uzaktı. Yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik etmenin ve 2030 hedeflerine ulaşmanın muhtemel bir yolu, 2019 ve 2021 arasında gerçekleştirilecek 140 MW hidro, biyokütle ve jeotermal tesisler ile birlikte 4,8 GW kapasitede yedi yeni PV ve rüzgar santrallerinin gerçekleştirilmesi önem kazanmaktadır 4. Amerika ABD Enerji Bilgi İdaresi’ne göre, ABD’deki elektrik üretiminin yaklaşık %17’si yenilenebilir enerji yardımı ile karşılandı. Bu ülkede yaşayanların bilinen çevre kaynaklarının korunmasını ön plana çıkaran farkındalığın da etkisiyle, 2019 yılında yaklaşık iki milyon yeni güneş enerjisi tesisi gerçekleştirildi. ABD Enerji Bakanlığı, 2019 yılı sonuna kadar güneş enerjisi üretiminde %10’luk bir artış öngörmekte ve 2050 yılı olarak enerji ihtiyacının tamamını yenilebilir kaynaklardan sağlamayı planlamaktadır.
5. Hindistan Güneş santralları konusunda en hızlı büyüyen bir ülke olan Hindistan’ın güneş enerjisi kurulu kapasitesi Mart 2019’da 28,18 GW’a ulaştı ve ülke dünyanın en düşük maliyetli güneş enerjisi üreticisi oldu. Hükümetin 2022 için olan 20 GW kapasite hedefi, 2018’de programdan dört yıl önce elde edildi.
6. Fransa Genel olarak, ülkenin kümülatif kurulu PV gücü yeni kurulan 479 MW PV kapasitesi ile etkileyici bir değer olan 8.5 GW’ı aştı. Siyasi sektörün teşviki ve son güneş endüstrisi teçhizatı maliyet düşüşleri ile bu sahada, istikrarlı bir şekilde büyüyor.
7. Güney Kore Güney Kore Ticaret, Sanayi ve Enerji Bakanlığı’na göre,Temmuz 2019’a kadar 1.64 GW Solar PV kurarak 1.63 GW Yıllık Dağıtım Hedefini başarıyla aştı. Güney Kore, 2030 yılına kadar 30 GW PV tesisi eklemeyi planlıyor.
8. TÜRKİYE Türkiye, elektriğini çoğunlukla fosil yakıtlardan (kömür, doğal gaz ve diğer.) üretmektedir. Türkiye’nin üretilen elektriğinin dörtte biri hidrolik kaynaklardan ve sadece %8’i yenilenebilir kaynaklardan sağlanmaktadır. Türkiye’de 2017 yılı itibariyle kurulu toplam güneş kollektör alanı 20.000.000 m2’ye yakın olarak hesaplanmıştır. 2017 sonu itibarıyla toplam kurulu gücü 3.421 MW olan 3.616 güneş enerjisi santrali bulunmaktadır. Bu, toplam potansiyelin %4’üne eşdeğerdir. 2017 yılında güneş enerjisine dayalı elektrik üretimi 2.684 GWh gerçekleşmiş, elektrik üretiminin sadece %0,91’i güneş enerjisinden elde edilmiştir.
Türkiye’nin toplam kurulu gücündeki yenilenebilir kaynakların payını 2023 yılına kadar% 30’a çıkarılması planlanıyor. 2023 yılı hedefleri arasında şunlar yer alıyor:
• 34.000 MW hidroelektrik santrali kapasitesi; • Rüzgar enerjisi santrallerinin 20.000 MW kapasitesi; • Minimum 5.000 MW güneş enerjisi santrali; • Minimum 1.000 MWe jeotermal enerji; ve • Biyokütle enerjisi için 1.000 MWe kurulu güç.
Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerinin hesaplandığı Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması 2025 yılı sonuçlarına ilişkin gelir bilgileri, bir önceki takvim yılı olan 2024 yılını referans almaktadır. Gelir ve yoksulluk hesaplamalarında hanehalkı gelirleri; hanehalkı büyüklüğü ve kompozisyonu dikkate alınarak eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine dönüştürülmektedir.
Toplumun genel düzeyine göre belirli bir sınırın altında gelire sahip olan bireyler göreli anlamda yoksul sayılmaktadır. Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre, yoksulluk oranı 2025 yılında 0,6 puan azalarak %13,0 oldu. Medyan gelirin %60’ı dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre hesaplanan yoksulluk oranı ise son yılda yine 0,6 puan azalarak %20,6 olarak gerçekleşti.
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirine göre hesaplanan yoksulluk oranı (%), 2016-2025
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %40’ı dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre, yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 0,7 puanlık azalış ile %6,2 olarak gerçekleşti. Medyan gelirin %70’i dikkate alınarak belirlenen yoksulluk sınırına göre hesaplanan yoksulluk oranı ise bir önceki yıla göre 0,2 puanlık azalış ile %28,7 oldu.
En düşük yoksulluk oranı %3,9 ile çekirdek aile bulunmayan hanelerde gerçekleşti
Hanehalkı tipine göre eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak hesaplanan yoksulluk oranlarına bakıldığında; çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hanehalklarında yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 6,9 puan azalarak %3,9, tek kişilik hanehalklarında ise 1,1 puan azalarak %5,4 olmuştur. En az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan hanehalklarının yoksulluk oranı 0,4 puan azalarak %17,5, tek çekirdek aileden oluşan hanehalklarının yoksulluk oranı ise 0,5 puan azalarak %12,9 oldu.
Hanehalkı tipine göre yoksulluk oranı (%), 2024, 2025
En yüksek yoksulluk oranı bir okul bitirmeyenlerde görüldü
Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %50’si dikkate alınarak hesaplanan yoksulluk oranına göre; bir okul bitirmeyenlerin %23,8’i, lise altı eğitimlilerin %13,0’ı, lise ve dengi okul mezunlarının ise %7,5’i yoksul olarak hesaplandı. Yükseköğretim mezunları ise %2,5 ile en düşük yoksulluk oranına sahip grup oldu.
Eğitim durumuna göre yoksulluk oranı (%), 2024, 2025
Maddi ve sosyal yoksunluk oranı %11,9 oldu
Maddi ve sosyal yoksunluk oranı hesabında hane düzeyinde sorgulanan değişkenler; otomobil sahipliği, ekonomik olarak beklenmedik harcamaları yapabilme, evden uzakta bir haftalık tatil masrafını karşılayabilme, kira, konut kredisi ve faizli borçları ödeyebilme, iki günde bir et, tavuk, balık içeren yemek yiyebilme, evin ısınma ihtiyacını karşılayabilme ve mobilyaları eskidiğinde değiştirebilme durumudur.
Bu oran için fert düzeyinde toplanan değişkenler ise; eskimiş giysileri yerine yenisini alabilme, düzgün iki çift ayakkabıya sahip olabilme, ayda en az bir kez tanıdıkları ile toplanabilme, ücretli boş zaman faaliyetlerine katılabilme, kendini iyi hissetmek için bir miktar para harcayabilme ve kişisel amaçlı kullanım için internet sahipliği olarak belirlenmiştir.
Yukarıda belirtilen on üç maddenin en az yedisini ekonomik nedenlerle karşılayamayanların oranı olarak tanımlanan maddi ve sosyal yoksunluk oranı; 2024 yılında %13,3 iken 2025 yılı sonuçlarında 1,4 puan azalarak %11,9 olarak tahmin edildi.
Maddi ve sosyal yoksunluk oranı ve bir önceki yıla göre fark, 2021-2025
Sürekli yoksulluk oranı %13,6 oldu
Dört yıllık panel veri kullanılarak hesaplanan sürekli yoksulluk oranı, eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %60’ına göre son yılda ve aynı zamanda önceki üç yıldan en az ikisinde de yoksul olan fertleri kapsamaktadır. Buna göre, 2025 yılı sonuçlarına göre sürekli yoksulluk oranı bir önceki yıla göre 0,1 puan azarak %13,6 oldu.
Sürekli yoksulluk oranı ve bir önceki yıla göre fark, 2021-2025
Göreli yoksulluk oranı en düşük TRC2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) bölgesinde gerçekleşti
İBBS 2. Düzey bölgelerinin her biri için eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert medyan gelirinin yüzde 50’sine göre hesaplanan yoksulluk sınırına göre, gelire dayalı göreli yoksulluk oranının en yüksek olduğu bölgeler; %14,5 ile TR21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli), %14,3 ile TR82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop) oldu.
Göreli yoksulluk oranı en düşük olan İBBS 2. Düzey bölgeleri ise %4,6 ile TRC2 (Şanlıurfa, Diyarbakır), %6,3 ile TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) oldu.
Medyan gelirin yüzde 50’sine göre yoksulluk oranı (%), İBBS 2. Düzey, 2025
Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olanların oranı %27,9 oldu
Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olanlar; göreli yoksulluk, maddi ve sosyal yoksunluk ile düşük iş yoğunluğu göstergelerinin en az birinden yoksun olanları ifade etmektedir.
Son yıl sonuçlarına göre fertlerin %27,9’u yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında kaldı. Bu oran yaş gruplarına göre incelendiğinde; 0-17 yaş grubunda %36,8, 18-64 yaş grubunda %25,1, 65 ve üstü yaş grubunda ise %22,8 olarak tahmin edildi.
Yaş gruplarına göre yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olanların oranı1(%), 2016-2025
Nüfusun %3,9’u dört yıl boyunca yoksulluktan çıkamazken, %75,0’ı hiç yoksul olmadı
Dört yıllık panel veri kullanılarak medyan gelirin yüzde 50’sine göre hesaplanan yoksullukta kalma süresi incelendiğinde, dört yıl boyunca (panel süresince) fertlerin %10,3’ü bir yıl, %6,8’i iki yıl, %4,1’i üç yıl, %3,9’u ise dört yıl yoksullukta kaldı. Nüfusun %75,0’ı ise dört yıl boyunca hiç yoksulluk sınırının altında kalmadı.
Nüfusun %28,8’i sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçevesi problemleri yaşıyor
Kurumsal olmayan nüfusun %28,8’i sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçeveleri vb. problemler yaşarken %27,9’u konutunda izolasyondan dolayı ısınma sorunu, %22,1’i trafik veya endüstrinin neden olduğu hava kirliliği, çevre kirliliği veya diğer çevresel sorunlarla karşılaştı.
Konut ve çevre problemleri (%), 2024, 2025
Taksit ödemesi veya borcu olanların oranı %56,4 oldu
Geçen yıla göre konut alımı ve konut masrafları dışında borç veya taksit ödemesi olanların oranı 0,4 puan azalarak %56,4 oldu. Nüfusun %5,0’ına bu ödemeler yük getirmezken %37,7’sine biraz yük getirdi, %13,7’sine ise çok yük getirdi. Konut masraflarının çok yük getirdiği hanelerin oranı 0,7 puan azalarak %12,9 olurken, bu masrafların biraz yük getirdiği hanelerin oranı 0,6 puan artarak %71,8 oldu. Konut masraflarının yük getirmediğini belirten hanelerin oranı geçen yıla göre 0,1 puan artış ile %15,3 olarak hesaplandı.
Seçilmiş yaşam koşulları göstergeleri (%), 2024, 2025
Fertlerin %50,5’i evden uzakta bir haftalık tatil masraflarını, %35,1’i iki günde bir et, tavuk ya da balık içeren yemek masrafını, %25,1’i beklenmedik harcamaları, %19,6’sı evin ısınma ihtiyacını, %58,0’ı ise eskimiş mobilyaların yenilenmesini ekonomik olarak karşılayamadığını beyan etti.
Kendilerine ait bir konutta yaşayanların oranı %57,1 oldu
Oturulan konuta sahip olanların oranı geçen yıla göre 1,0 puan artarak 2025 yılında %57,1 olarak hesaplanırken, kirada oturanların oranı %27,0, lojmanda oturanların oranı %0,9, kendi konutunda oturmayıp kira ödemeyenlerin oranı ise %15,0 oldu.
KAYNAK. TUİK İstatistikleri.
…………………………………………………………………………………………………………………………….
Türkiye’de Sanayii
Genel Bakış
Göstergeler (2023‑2024)
Türkiye
Gelişmiş Ülkeler Ortalaması (AB‑US‑JPN‑KOR)
GSYİH içindeki sanayi payı
≈ 27 %
28 % – 31 %
İmalat‑faaliyetleri katma değer payı
≈ 20 %
22 % – 30 %
İşçilik verimliliği (USD/çalışan)
≈ 47 000
90 000 – 115 000
Ar‑Ge harcaması / GSYİH
0,9 %
2,5 % – 4,5 %
Yüksek‑teknoloji ihracatı / toplam ihracat
≈ 20 %
45 % – 50 %
Sanayi‑4.0 tam benimsenme oranı (robotik, IoT, AI)
≈ 12 %
25 % – 35 %
Lojistik Performans Endeksi (LPI)
3,6
4,0 – 4,5
Enerji maliyeti (USD/kWh, sanayi tarifesi)
0,14
0,07 – 0,11
Risk sermayesi aktifliği (USD)
2 bn
110 bn – 150 bn
Gelişmiş Ülkelerdeki Sanayi – Karşılaştırmalı Analiz
Boyut
Türkiye
Almanya (örnek)
ABD (örnek)
Güney Kore (örnek)
Ar‑Ge harcaması
0,9 % GSYİH
3,1 % GSYİH
3,3 % GSYİH
4,5 % GSYİH
Kurumsal inovasyon ekosistemi
1‑2 büyük Ar‑Ge merkezleri, sınırlı KOBİ‑Ar‑Ge işbirliği
VC varlıkları 2 bn USD, bankalardan kredi koşulları yüksek
140 bn USD VC, düşük faizli sanayi kredileri
130 bn USD VC, geniş mezzanine ve corporate VC
30 bn USD VC, devlet destekli “Tech‑Bank” programları
Çevre‑sürdürülebilirlik
CO₂ yoğunluğu yüksek, enerji verimliliği öncelikli değil
Karbon nötr hedefi (2050) ve enerji verimliliği standartları
ESG raporlama zorunlu, yeşil krediler
Yeşil fabrikalar ve “Carbon‑Neutral” strateji 2030 hedefi
Neler Yapılmalı
Katma değer ve yenilik: Türkiye’nin sanayi yapısı hâlâ maliyet‑odaklı ve düşük katma değerli üretimle sınırlı. Ar‑Ge harcaması % 0,9 – bu seviyenin % 1,5‑2,0’a çıkarılması, yüksek‑teknoloji ihracatını % 20’den % 35‑40’a yükseltmek için kritik.
Dijital dönüşüm: Sanayi‑4.0 teknolojilerinin benimsenme oranı % 12 iken, gelişmiş ülkelerde % 30‑35. Yatırım destek fonları, KOBİ‑özelleştirilmiş dijital platformlar ve kamu‑özel ortaklıklarıyla bu oran 2028’e kadar % 30 seviyesine ulaşabilir.
İş gücü ve eğitim: STEM mezunu ve mesleki beceri eksikliği, otomasyon ve AI entegrasyonunu yavaşlatıyor. Müfredat reformu, çift diploma ve “apprenticeship” modelinin yaygınlaştırılması, iş gücünün niteliğini % 25‑30’a çekebilir.
Finansman ve risk sermayesi: VC‑pazarının büyütülmesi, devlet‑özel fon eşleşmeleri ve kredi garantileri KOBİ‑AR‑Ge ve yüksek‑riskli inovasyon projelerinin finansmanını kolaylaştıracak.
Enerji ve sürdürülebilirlik: Yüksek enerji maliyeti ve karbon yoğunluğu, uzun vadeli rekabeti tehdit ediyor. Yeşil sanayi teşvikleri, yenilenebilir enerji entegrasyonu ve karbon fiyatlandırması maliyetleri düşürürken, uluslararası ESG standartlarına uyumu sağlayacak.
Regülasyon ve altyapı: Tek pencereden izin ve “one‑stop” platformu, süreç süresini 12‑18 aydan 30 güne indirebilir; bu, yeni üretim yatırımlarının hızını artırır. Lojistik altyapısının iyileştirilmesi (konteyner limanları, demiryolu erişimleri) LPI puanını 4,2‑4,5 seviyesine taşıyacaktır.
Küresel değer zinciri konumu: Düşük‑katma değer üretimden yüksek‑katma değer tasarım‑ve‑test aşamalarına geçiş, yerli tedarikçileri “kaynaktan değere” kapasiteleriyle güçlendirerek dışa bağımlılığı azaltır ve ihracat marjını artırır.
Netice
“İnovasyon‑Odaklı, Dijital‑Dönüşümlü ve Yeşil” üç eksenli bir sanayi stratejisi, Türkiye’nin rekabet avantajını maliyet‑odaklıdan, katma değer‑odaklıya kaydıracaktır. Bu dönüşüm, kamu‑özel iş birliği, kapsamlı mali teşvikler, iş gücü eğitim reformu ve sürdürülebilir enerji politikaları ile desteklendiğinde, 2030 yılına kadar R&D yoğunluğunu % 2,5‑3,0 seviyesine, üretim verimliliğini % 30 artırmaya ve yüksek‑teknoloji ihracat payını % 35‑40 seviyesine çıkarabilir.
Bu hedeflere ulaşmak için kısa vadede yapısal reformlar, orta vadede sektörel kümeler ve dijital altyapı yatırımları, uzun vadede ise AR‑Ge bütçesi ve sürdürülebilirlik çerçevesinin ulusal politikaya entegrasyonu gerekecektir.
………………………………………………………………..
Kısaca, Türkiye’nin Güncel Ekonomik Sorunları
Türkiye’nin ekonomisi, son on yılda hızlı büyüme, dış yatırım ve genç nüfusun avantajıyla birlikte, aynı zamanda derin yapısal ve makroekonomik zorluklarla da karşı karşıya kaldı. Aşağıdaki tablo, Türkiye’nin karşı karşıya olduğu en kritik sorunları, bunların kökenlerini ve olası çözüm yansımalarını özetlemektedir.
• Para politikası sıkılaştırma (faiz artırma) • Tüketici ve üretim fiyatları üzerinde uzun vadeli stabilite sağlama • Fiyat destekleme mekanizmalarının azaltılması
2
TL’nin Değer Kaybı
• Yüksek enflasyon ve düşük reel faiz oranları • Dış borçların büyümesi • Gümrük ve cari açık sorunları • Yatırımcı güveninin azalması
• Dış borçlanmanın yeniden yapılandırılması • Kredi ve tasarruf oranlarının yükseltilmesi • İhracat odaklı büyüme stratejileri
3
Cari Açığın Yüksekliği
• İhracatın düşük büyümesi • İthalata duyulan yüksek talep (gıda, enerji) • Kısa vadeli döviz borcu
• İhracat çeşitliliğinin artırılması • İthalat alternatifi ve yerli üretimin desteklenmesi • Rekabet avantajı yaratacak Ar-Ge yatırımlarının teşvik edilmesi
4
Yüksek Kamu Borcu ve Finansal Sürdürülebilirlik
• Devlet harcamalarının genişlemesi • Kısıtlı vergi tabanının genişlemesinin yetersizliği • Yüksek faiz ödemeleri
• Vergi tabanının genişletilmesi (dijital vergiler, varlık vergileri) • Harcama disiplininin sağlanması (mühendislik proje yönetimi, altyapı verimliliği)
5
İstihdam ve İşsizlik
• Genç nüfusun yüksek oranı • Yüksek eğitim eksikliği • İstihdam yapısının yetersiz olması (serbest meslek ve kısıtlı üretim sektörü)
• Mesleki eğitim ve öğretim programlarının iyileştirilmesi • Küçük ve orta ölçekli işletmelere (KOBİ) yönelik kredi ve vergi teşvikleri
6
Yapısal Reform Eksikliği
• Yüksek bürokrasi ve kısıtlayıcı yasal düzenlemeler • Hukuki sistemde belirsizlik • Kurumsal zayıflık
• Hukukun üstünlüğü ve şeffaflık için reformlar • Rekabet ortamının güçlendirilmesi (pazar giriş engellerinin azaltılması)
7
Enerji Bağımlılığı ve Fiyat Dalgalanmaları
• Yüksek ithalat tabanlı enerji tüketimi • Dışarıdan gelen petrol ve doğal gaz fiyatları
• Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması • Enerji verimliliği programları
8
COVID‑19’in Ekonomiye Etkisi
• Küresel tedarik zinciri bozulmaları • Seyahat ve hizmet sektöründeki daralma • Artan sosyal güvenlik harcamaları
Kısaca: Türkiye’nin ekonomik sorunları çok boyutlu ve derin yapısal temellere dayanıyor. Çözüm önerileri ise hem makroekonomik disiplin (para, maliye politikaları) hem de yapısal reformlar (hükümet, hukuk, eğitim, enerji) üzerinden ilerlemelidir. Politikacıların, yatırımcıların ve kamuoyunun ortak çabası, bu zorlukları aşmada kritik rol oynayacaktır.
Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2025
Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) 2025 yılı ikinci çeyreğinde %4,8 arttı
GSYH 2025 yılı ikinci çeyrek ilk tahmini; zincirlenmiş hacim endeksi olarak, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %4,8 arttı.
İnşaat sektörü 2025 yılının ikinci çeyreğinde %10,9 arttı
GSYH’yi oluşturan faaliyetler incelendiğinde; 2025 yılı ikinci çeyreğinde bir önceki yıla göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak; inşaat sektörü toplam katma değeri %10,9, bilgi ve iletişim faaliyetleri %7,1, sanayi sektörü %6,1, ticaret, ulaştırma, konaklama ve yiyecek hizmetleri %5,6, mesleki, idari ve destek hizmet faaliyetleri %5,4, ürün üzerindeki vergiler eksi sübvansiyonlar %3,0, finans ve sigorta faaliyetleri %2,6, gayrimenkul faaliyetleri %2,6 ve diğer hizmet faaliyetleri %2,1 arttı. Tarım sektörü %3,5, kamu yönetimi, eğitim, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri ise %1,2 azaldı.
GSYH, iktisadi faaliyet kollarına göre A10(1) düzeyinde büyüme hızları, II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2025
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre %1,6 arttı. Takvim etkisinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, 2025 yılı ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %4,6 arttı.
GSYH büyüme hızları, II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2025
GSYH 2025 yılının ikinci çeyreğinde cari fiyatlarla 14 trilyon 578 milyar 556 milyon TL oldu
Üretim yöntemiyle Gayrisafi Yurt İçi Hasıla tahmini, 2025 yılının ikinci çeyreğinde cari fiyatlarla bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %43,7 artarak 14 trilyon 578 milyar 556 milyon TL oldu. GSYH’nin ikinci çeyrek değeri cari fiyatlarla ABD doları bazında 377 milyar 622 milyon olarak gerçekleşti.
GSYH sonuçları, II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2025
Hanehalkı nihai tüketim harcamaları 2025 yılının ikinci çeyreğinde %5,1 arttı
Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcamaları 2025 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak %5,1 arttı. Devletin nihai tüketim harcamaları %5,2 azalırken gayrisafi sabit sermaye oluşumu ise %8,8 arttı.
Mal ve hizmet ihracatı 2025 yılı ikinci çeyreğinde %1,7, ithalatı ise %8,8 arttı
Mal ve hizmet ihracatı, 2025 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre zincirlenmiş hacim endeksi olarak %1,7, ithalatı ise %8,8 arttı.
Harcama yöntemiyle GSYH bileşenlerinin büyüme hızları, II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2025
İşgücü ödemeleri 2025 yılı ikinci çeyreğinde %42,0 arttı
İşgücü ödemeleri, 2025 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %42,0 arttı. Net işletme artığı/karma gelir %46,3 arttı.
İşgücü ödemelerinin Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı %38,4 oldu
İşgücü ödemelerinin cari fiyatlarla Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payı geçen yılın ikinci çeyreğinde %38,8 iken, bu oran 2025 yılında %38,4 oldu. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise %39,5 iken %40,2 oldu.
Gelir yöntemiyle GSYH bileşenlerinin Gayrisafi Katma Değer içerisindeki payları, II. Çeyrek: Nisan-Haziran, 2025
Kaynak: TUİK Haber Bülteni
…………………………………………………………………………………………………………………………
Kazanç Yapısı İstatistikleri, 2023
Aylık ortalama kişi başı brüt kazanç 26 402 TL oldu
Çalışmanın referans dönemi olan 2023 Kasım ayında aylık brüt asgari ücret 13 bin 414,5 TL’dir. Kazanç yapısı istatistiklerine göre, aylık ortalama kişi başı brüt ücret-maaş 23 bin 789 TL olarak gerçekleşti. Ücretli çalışan erkekler aylık ortalama 24 bin 11 TL brüt ücret-maaş alırken, kadınlar 23 bin 344 TL brüt ücret-maaş aldı.
Aylık ortalama kişi başı brüt kazanç 26 bin 402 TL olarak gerçekleşti. Ücretli çalışan erkekler için aylık ortalama brüt kazanç 26 bin 638 TL olurken, kadınlar için 25 bin 931 TL oldu.
Aylık ücretli çalışılan saat 200 olarak gerçekleşti. Erkeklerde aylık ücretli çalışılan saat 205 olarak gerçekleşirken kadınlarda 190 saat olarak gerçekleşti.
Saatlik ortalama brüt ücret-maaş 119 TL olarak gerçekleşti. Ücretli çalışan erkekler saatlik ortalama 117 TL brüt ücret-maaş alırken, kadınlar 123 TL brüt ücret-maaş aldı.
Yıllık ortalama brüt kazanç 305 784 TL oldu
Yıllık ortalama brüt kazanç 305 bin 784 TL oldu. Bu değer, erkeklerde 314 bin 242 TL ve kadınlarda 289 bin 720 TL oldu.
En yüksek kazancı yükseköğretim eğitim düzeyine sahip olanlar elde etti
Kazanç düzeylerinin hem erkeklerde hem de kadınlarda eğitim durumu ile birlikte yükseldiği görüldü. Eğitim durumuna göre en yüksek yıllık ortalama brüt kazancı yükseköğretim eğitim düzeyine sahip olanlar elde etti. Bu eğitim düzeyinde yıllık ortalama brüt kazanç erkeklerde 431 bin 364 TL, kadınlarda ise 354 bin 149 TL oldu.
En yüksek yıllık ortalama brüt ücret-maaşı yükseköğretim eğitim düzeyine sahip olanlar elde ederken, bu eğitim düzeyinde erkeklerin brüt ücret-maaşı 364 bin 370 TL, kadınların ise 301 bin 73 TL olarak gerçekleşti.
En yüksek kazanç finans ve sigorta faaliyetleri sektöründe gerçekleşti
Ücretli çalışanların brüt kazançları, ekonomik faaliyet ayrımında incelendiğinde, en yüksek yıllık ortalama brüt kazanç 640 bin 739 TL ile finans ve sigorta faaliyetlerinde oldu. Bu ekonomik faaliyeti, 605 bin 317 TL ile bilgi ve iletişim ve 461 bin 514 TL ile kültür, sanat, eğlence, dinlence ve spor faaliyetleri izledi.
En düşük yıllık ortalama brüt kazançlar ise sırasıyla 213 bin 518 TL ile konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetleri, 218 bin 815 TL ile gayrimenkul faaliyetleri ve 227 bin 284 TL ile diğer hizmet faaliyetlerinde oldu.
Kadın çalışanların yıllık ortalama brüt kazancı, ulaştırma ve depolama faaliyetinde 414 bin 502 TL, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı faaliyetinde 453 bin 413 TL ile bu sektörlerdeki erkek çalışanların yıllık ortalama brüt kazancının üzerinde gerçekleşti.
Ekonomik faaliyete (NACE Rev.2) göre yıllık ortalama brüt kazanç (TL), 2023
Nitelikli tarım, ormancılık ve su ürünleri çalışanları en düşük kazancı elde etti
En yüksek yıllık ortalama brüt kazancı 538 bin 530 TL ile yöneticiler meslek grubunda çalışanlar elde etti. Bu meslek grubunu 409 bin 767 TL ile profesyonel meslek mensupları izledi. En düşük yıllık ortalama brüt kazanç ise 202 bin 809 TL ile nitelikli tarım, ormancılık ve su ürünleri çalışanları grubunda gerçekleşti.
Meslek grubuna (ISCO 08) göre yıllık ortalama brüt kazanç (TL), 2023
Kadın-erkek arası ücret veya kazanç farkı tüm eğitim düzeylerinde erkek lehine gerçekleşti
Yıllık ortalama brüt kazanç ile hesaplanan gösterge için en yüksek fark %20,0 ile lise mezunlarında, en düşük fark ise %14,9 ile ilkokul ve altı mezunlarda gerçekleşti. Yıllık ortalama brüt ücret-maaş ile hesaplanan gösterge için ise en yüksek fark %17,4 ile yükseköğretim mezunlarında, en düşük fark %13,2 ile yine ilkokul ve altı mezunlarda gerçekleşti.
Çalışanların milli gelirden aldığı payda yaşanan gerileme 2016’dan itibaren hızlandı. 2016’da yüzde 32 olan emek payı 6 yılda 8,3 puan geriledi. Emek payı 2016’daki yüzde 32’den 2022’de yüzde 23,7’ye geriledi.
(İşletme artığı, net katma değerden, çalışanlara yapılan ödemeler ve üretim üzerindeki vergilerin çıkarılması ve sübvansiyonların eklenmesiyle elde edilir. Katma değer içinde sermayenin payını ifade etmektedir.)
EMEKLİ MAAŞLARINDA DURUM
Türkiye’de emekli maaşlarının enflasyon karşısındaki değer kaybı, 2016-2023 yılları arasında önemli ölçüde arttı. Bu dönemde, en düşük emekli maaşı reel olarak yaklaşık %40 oranında değer kaybetti.
2001 yılında ekonomik krizle anılan bir dönemde, en düşük emekli maaşı asgari ücretin 1,5 katından fazlaydı. Ancak, 2002’de bu oran 1,31’e geriledi ve takip eden yıllarda kademeli bir düşüş başladı. Özellikle 2016 yılında önemli bir değişiklik yaşandı ve asgari ücret, en düşük emekli maaşını ilk defa geçti ve oran 0,97’ye düştü. 2021’de bu oran 0,86’ya ve 2023’ün başında 0,69’a kadar geriledi.
2016 yılında, en düşük SSK emekli maaşı 1.292,27 TL idi. Bu tutar, 2023 Temmuz ayında 7.500 TL’ye yükseltildi. Ancak, bu artışa rağmen, en düşük emekli maaşı reel olarak hala 2016 yılındaki değerinin yaklaşık %40 altında.
Bu durum, emeklilerin yaşam standartlarının önemli ölçüde düşmesine neden oldu. 2016 yılında, en düşük emekli maaşı ile geçinmek için yaklaşık 1.700 TL’ye ihtiyaç vardı. Bu tutar, 2023 Temmuz ayında yaklaşık 12.500 TL’ye yükseldi.
Yukarıdaki grafikte, Türkiye İmalat Sanayi Katma Değeri, GSYİH yüzdesi olarak 1960-2020 yılları olarak verilmektedir. Grafikten göüldüğü gibi, 1960’dan başlıyarak katma değer devamlı yükselerek 1998 yılında en yüksek değeri olan %23’e ulaşmaktadır. Buradan 1998 yılına kadar olan dönemde nibeten yatay bir seyir izlenmekte, ancak 1999 yılından başlayarak hızlı bir düşüş göstererek, 2010 yılında %15’e gerilemektedir. Bunun bir nedeni, bu dönemde ülkemize giren sıcak paranın, Türk İirası’nın değerini aşırı artırarak, önceleri ülkede üretilen ara malların yerine, ithallerinin kullanımını cazip hale getirmesi, olabilir. 2011 yılından itibaren tekrar bir yükselme eğilimi başlamış ve 2020 yılı için %18 (1983 yılı değerine eşit) olarak hesaplanmıştır.
NELER YAPILMALI konusunda, Nedim Türkmen şunları belirtiyor: “Türk vergi sisteminde devrim zamanı geldi de geçiyor. Hiç lafı eveleyip, gevelemeden devrim için neler yapılması gerektiğini 30 yıllık bir maliyeci olarak aşağıda sizlere özetledim.”
Her şeyden önce Gelir Vergisi Kanunu’nda “kaynak kuramından” net artış kuramına geçilmek zorundadır.
Vergi sistemi malı değil, parayı takip etmelidir.
Dolaylı vergilerin oranları düşürülmelidir. Bir paket sigarada yer alan 20 dal sigaranın 17 dalı vergiye gitmektedir. İçilen her 4 kadeh rakının 3 kadehi vergidir. Birada alkol oranı yüzde 5, vergi oranı yüzde 65’tir. Musluktan suyu alıp, benzin diye satmaya kalksanız 4.5 TL’den aşağıya satamazsınız.
Türk vergi sisteminde verginin çalışan ve çalıştıran tarafından ödendiği gerçeği karşısında; istihdam üzerindeki vergi yükleri azaltılmalıdır. Çalışanların ölmeden yaşayabilmeleri için kazanmaları gereken tutar, gelir vergisinden istisna tutulmalıdır.
Kayıt dışı istihdam oranının resmi rakamlara göre yüzde 33, kayıt dışı ekonominin yüzde 40’lık bir büyüklüğe sahip olduğu bir ekonomide çok zor olsa da “kayıt dışı ekonomiye dayalı büyüme modeli” terkedilmelidir.
Vergi denetimi çok etkin hale getirilmeli, artık her yıl çıkartılan af yasalarına bir son verilmelidir. Vergiyi tabana yaymak masalından vazgeçip, vergiyi tavana yaymanın yolları aranmalıdır.
Ülkemizde toplanan her 100 TL’lik verginin; 10 TL’sı, 806.000 kurumlar vergisi mükellefi, 22 TL’si ise gelir vergisi mükellefleri tarafından ödenmektedir. Gelir vergisinin yüzde 92’si tevkifat yoluyla tahsil edilmekte, ücretliler 22 TL toplam gelir vergisinin 14 TL’sini ödemekte, 4 milyon beyanname veren mükellef ise toplam gelir vergisinin 5 TL’sini ödemektedir. Toplam vergi gelirlerinin kalan 68 TL ise Katma Değer Vergisi, Özel Tüketim Vergisi gibi tüketim vergileri ve cüzi miktarda servet vergilerinden oluşmaktadır.
Türkiye’nin vergi ödemeyenler için cennet olmaktan çıkartılıp, anayasada belirlenen mali güce göre vergi alınması ilkesine dönmek zorundadır. Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımının, maliye politikasının sosyal amacı olduğu gerçeğini hiçbir zaman ülkeyi yönetenler akıllarından çıkartmamalıdır.
Vatandaşına, ‘bu harcamayı, bu tasarrufu nasıl yaptın’ diye soramayan bir devlet olamaz. Harcama ve tasarrufun kaynağı mutlaka sorulmalıdır. Mevduat tutarları 30%’un üstünde artarken vergi gelirlerinin yüzde 15 seviyesinde kaldığı bir ülkede Maliye Bakanlığı’nın varlığı sorgulanmalıdır.
Ekonomisi özellikle iyi performans gösteren Güney Kore bunu nasıl başardı. Devlet, Kia ve Samsung gibi yerli firmaları, yüksek ithalat tarifeleri gibi politikalarla uzun süre dış rekabetten koruyan politikalar uyguladı. Bu korumacılık, bu Koreli firmaların onları son yıllarda olduğu gibi uluslararası pazara itecek kaynakları büyütmelerine ve biriktirmelerine, böylece devletin sonradan bu korumacı engellerin bazılarını indirmesine de olanak sağladı.
Bütün sanayileşme ve kentleşme konuşmalarında çoğu zaman kırsal topluluklar unutulur. Güney Kore’de bu unutulmadı. 50’li ve 60’lı yıllarda, zengin toprak ağalarının sahip olduğu devasa çiftlikleri parçalayan ve daha küçük çiftçilere dağıtan kapsamlı bir devlet öncülüğündeki toprak reformu gerçekleştirildi. Bu, devletin bu toprak sahiplerinin etkisinden dolayı politik olarak zor olan cesur bir hareketiydi, ancak genellikle şehirlerdeki büyümeyi destekleyen kilit bir faktör olan tarımsal üretkenliği artırmaya yardımcı oldu.
Her anlamda eğitim, gelişimin temel faktörlerinden biridir. İnsan sermayesine önemli yatırımlar yapmadan hiçbir ülke sürdürülebilir ekonomik kalkınmaya ulaşamaz. Eğitim, insanların üretkenliğini ve yaratıcılığını artırır, girişimciliği ve teknolojik gelişmeleri destekler.
Kore toplumunda eğitim uzun süredir önemli bir hak olarak görülüyordu. Konfüçyüsçü öğrenmeye saygı geleneği ve daha büyük başarılar için özel ulusal istek nedeniyle eğitim daima önemli görülmüştür.
Eğitim, Kore’yi, birkaç ulusal krize rağmen, 1945’teki bağımsızlığından bu yana büyümesine katkıda bulunan ve onu gelişmiş bir ülke olmaya iten faktörlerden birisi oldu. Bu başarının arkasında, elbette ki, eğitime olan halkın tutkusu ve devlet yatırımları vardı.
OECD’ye göre, 25 ila 34 yaşları arasındaki Güney Korelilerin yaklaşık yüzde 70’i bir tür yüksek öğrenimi tamamladı. Karşılaştırmalı olarak, Amerika Birleşik Devletleri’nin yüzde 49,4’lük yüksek öğretime erişim oranı, Güney Kore kültürünün üniversite eğitimine muazzam bir vurgu yaptığını açıkça ortaya koymaktadır. Ancak, ironik olarak, yüksek öğrenime olan bu talep, öte yandan derecenin değerinin önemli ölçüde düşmesine sebep oldu. Üniversite derecelerindeki bu değer düşüşü, öğrencilerin Seul’deki en prestijli üç üniversiteye kabul edilmek için agresif bir şekilde rekabet etmelerine neden oldu. Bu durum bir ölçüde eğitimde eşitsizlik de yarattı.
Güney Kore’nin bu inanılmaz gelişiminde AR-GE’ de önemli bir rol oynamıştır. Bu konuda hükümetlerin büyük desteği mevcuttur. Örneğin, son yıllarda bu tür çalışmalar için sarfedilen para, GSYİH’nınn %5’ini geçmektedir.
Koreli yetkililer, Ar-Ge’nin hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme ve endüstriyel kalkınma için ayrılmaz bir itici güç olduğunu ve özellikle, gelişmekte olan ülkelerin teknolojik rekabet gücünü artırmada kilit bir rol oynadığını ve bu nedenle küresel değer zincirlerinin en düşük katma değerli kısımlarını işgal eden bir kısır döngüde hapsolmaktan kaçmalarına yardımcı olmaya hizmet ettiğine (genellikle orta gelir tuzağı) inanıyorlar.
Her ülkenin ihtiyaçlarının farklı olduğuna dikkat çekilerek, az gelişmiş ülkeler için önceliğin istihdam yaratmaları, düşük gelirli ülkelerin ise ekonomilerini çeşitlendirmeleri gerektiğini, orta gelirli ülkelerin daha sofistike endüstrilere ve kalifiye işlere ihtiyaç duyarken, üst orta gelirli ülkelerin teknoloji yoğun sektöre ihtiyacı olduğunu belirtiyorlar.
Güney Kore, ekonomileri araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) harcamaları ve yüksek teknolojili halka açık şirketlerin yoğunlaşması gibi faktörleri kullanarak puanlayan, ve 2016 yılında yayınlanan 2016 Bloomberg Yenilik Endeksi’nde bir numaralı sırayı aldı. Bloomberg’in 2020 Yenilik Endeksi’nde ise, Almanya’dan sonra ikinci sırada bulunuyor ve son 5 yıldır 60 ülke listesinin başlarındaki yerini koruyor. Cornell Üniversitesi, INSEAD ve Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü tarafından yayınlanan ayrı 2019 Küresel İnovasyon Endeksi’nde de, 129 ülke arasında Güney Kore 11. sırada ve Almanya 9. sırada görünüyor.
Her iki endeks de Güney Kore’nin araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) yoğunluğundaki üstün performansını vurguluyor, bu da hükümet ve endüstri tarafından yapılan Ar-Ge yatırımına ve her iki sektörde ve sektörler arasında çalışan araştırmacı sayısına dayalı bir gösterge.
Güney Kore’de oluşan eğitimdeki eşitsizliğinin bir benzeri, gelir sisteminde de görülebilir. Kore’deki toplum ve ekonomi, kazanan her şeyi alır zihniyetiyle işliyor. Bazı araştırmalar, Güney Kore’nin en hızlı büyüyen gelir açıklarından birine sahip olduğunu gösteriyor. Ülkenin en yüksek yüzde 10’dakilerin gelirini kalan yüzde 90’ın geliriyle karşılaştıran P90 / P10 oranı ilginç bir eğilime işaret ediyor. Genel P90 / P10 oranı, Güney Kore’deki gelir eşitsizliğinin 2011’den beri iyileştiğini gösterirken, eğri 2015 ile 2017 arasında yükseldi. Ayrıca, 2017’de Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) Güney Kore’yi P90 / P10 oranına göre 32. sıraya koydu.
Güney Kore’deki gelir eşitsizliği en çok ülkenin eğitim sisteminde ve uygun fiyatlı konutta belirgindir. Güney Kore, gelir eşitsizliğini azaltma sözü veren Başkan Moon Jae-in’i 2017’de seçti. Sonuç olarak, vatandaşlar gelir eşitsizliği konusunda hiç olmadığı kadar bilinçlidir.
Hükümetin Güney Kore’deki gelir eşitsizliğine tepkisi, yeniden yapılandırılmış vergi politikaları biçimini alıyor. Başkan Moon Jae-in’in 2017 seçiminden bu yana Kore hükümeti, ülkenin yaşlılara yönelik sosyal yardım ve işsizlik yardımlarını genişletmek için çalışıyor. Bu arayışta, mevcut yönetim 2017 yılında önde gelen kurumsal holdingleri, yatırımcıları ve yüksek gelirli bireyleri hedef alan sert vergi artışları uyguladı. Tahminler, bu yeni uygulanan vergi planının, refah programlarını desteklemek için yaklaşık 3,14 milyar $ artıracağını belirliyor. Pek çok Koreli, bu yeni kazanılan gelirin Güney Kore’nin sürekli yaşlanan nüfusu için koşulları iyileştireceğini umuyor. Mevcut yönetim, yüksek gelirli Güney Koreliler için artan vergilerin yanı sıra asgari ücreti de artırdı.
Ancak, bu yeni politikaların ne kadar etkili olabileceğine dair endişeler var. Örneğin, bazı raporlar, idarenin ülke genelinde asgari ücret artışının geri tepebileceğini öne sürüyor. Artan asgari ücrete yanıt olarak, birçok küçük ve orta ölçekli işletme, işçilerin çalışabileceği saatleri kısaltmaktadır.
Sürekli yükselen barınma ve eğitim maliyetleri, birçok Güney Korelinin bu kaynaklara erişimini sınırlıyor. Hükümetin Güney Kore’deki gelir açığını kapatma çabası da tam anlamıyla etkili görünmüyor. Ancak, Güney Kore hükümetinin gelir eşitsizliğine karşı aktif önlemler alması önemlidir. Çözülmesi gereken pek çok sorun varken, birçok Güney Koreli vatandaş, mevcut yönetimin çabalarının daha eşit fırsatlar ve mali başarı ile sonuçlanacağını umuyor.
NETİCE
ABD gibi bazı ülkelerin, ekonominin devlet tarafından bu şekilde yoğun bir koordinasyonuna kültürel olarak bu kadar açık olmayacağı söyleniyor. Ancak Asya’da ve gelişmekte olan dünyadaki diğer birçok ülkede, hiç şüphe yok ki, yüksek düzeyde bir devlet yönetim biçimi iyi bir şekilde ortaya konulduğu taktirde, sürdürülebilir kalkınmayı ve ekonomik büyümeyi sağlayabiliyor.
Endüstri, ISIC bölümleri 10-45’e karşılık gelir ve üretimi içerir (ISIC bölümleri 15-37). Madencilik, imalat (ayrı bir alt grup olarak da rapor edilir), inşaat, elektrik, su ve gazdaki katma değerleri içine alır. Katma değer, bir sektörün tüm çıktılarının toplamından, ara girdileri çıkarıldıktan sonra bulunan net değerdir. Fabrikasyon varlıkların amortismanı veya doğal kaynakların tükenmesi ve bozulması için kesinti yapılmadan hesaplanır. Katma değerin kaynağı, Uluslararası Standart Endüstriyel Sınıflandırma (ISIC), revizyon 3 veya 4 ile belirlenir.
sayral.com 