Soruyu tam olarak cevaplamadan önce, “Demokrasi” tanımına bakmamız gerekiyor. Farklı gruplar terimi farklı şekillerde tanımlar ve yaygın olarak kabul edilen tanım, siyaset bilimi tanımıyla aynı değildir.

Siyaset bilimi tanımına ve birçok ülkenin demokrasi anlayışına göre; bir ülke, aşağıdaki tanıma uyarsa demokratik olur:

Demokrasi, tüm uygun vatandaşların, toplumlarını yürüten yasaların önerisi, geliştirilmesi ve kurulması konularında doğrudan ya da seçilmiş temsilciler aracılığıyla dolaylı olarak, eşit derecede katılmaları gereken bir hükümet biçimidir.

Demokrasinin tek başına, kimin “Oy kullanmaya uygun olduğunu” tanımlamadığına ve birden fazla siyasi partiye izin verilip verilmeyeceğini belirtmediğine dikkat edelim.

Bu tanıma göre hareket edersek, seçimlere sahip herhangi bir ülke demokratiktir-Batı demokrasisi olsun, Nazi Almanya’sı olsun, vs.

Bu tanım kullanılırsa, başarısız bir demokrasi, seçimlerin adil olmadığı, ve halkın oylarıyla hükümeti etkilemekte etkisiz kaldığı, olacaktır.

Çoğu insan, özellikle Batı Demokrasilerden gelen insanlar, çok partili seçim kavramlarını ve sosyal, dini, kültürel, etnik ve ırksal eşitlik, adalet ve özgürlük kavramını ekleyerek demokrasiyi farklı tanımlarlar.

Bu tanımlamayı (kişiden kişiye farklılık gösterebilir) kullanıyorsanız, kişinin demokrasinin parçası olduğunu düşündüğü ek gereksinimlerin hepsine sahipsinizdir.

Batı Demokrasisi ile sıkça bağlantılı olan kavramların bazıları şunları içerir:

•    Serbest ve adil seçimler,
•    Birden fazla siyasi parti,
•    Serbest konuşma,
•    Anayasal Hukuk (hükümetin iktidarındaki sınırları tanımlar),
• Adil ve etkili mahkemeler,
•   Asker, sivil hükümete bağlı,
• İnsan hakları

Başarılı bir Batı tarzı Demokrasi olmak için, bu tür değerlere bağlı bir seçmen gerekir. Halk, bu değerlere bağlı değilse, bu değerlere bağlı olmayan liderleri seçecektir.

DEMOKRASİNİN KORUNMASI

Başarısız Demokrasi denemelerine bakıldığında, aşağıdaki ortak hususlar görülmektedir:

1. Ülke vatandaşları arasındaki ortak değerlerin azlığı,
2. Demokrasiyi en yüksek değer olarak içselleştirmeme ve kabul etmeme – yani bu oyu kaybedersem, çoğunluğun kararına saygı duyarım.
3. Çoğunluğun tiranlığı – Seçimi kazandığım için, azınlığın görüşlerini önemsemeyeceğim.

Bunlar, hızla demokratik sistemlerin parçalanmasına yol açıyor. Dolayısıyla oradan görülüyor ki, büyük oranda işleyen (çoğu batılı liberal demokrasi) demokrasilerde:

1. Ülke vatandaşlarının ortak değerleri – genellikle ekonomik refah, yaşamak ve yaşatmak, adalet / hukukun üstünlüğü.
2. Demokratik sürece saygı (ayrılıkçıların küçük saçaklarına önem vermemek). Yolumuza devam etmemiz için, şiddet içeren köklü değişiklikle ilgili(ihtilal) hiçbir zaman soru yok.
3. Başkasına oy veren kişiler de dahil, herkesin menfaati için yönetim, gündemlerini tamamlamamış olsalar dahi, ayağa kalkmaları için onlara hiçbir sebep sunulmaması.

Demokrasinin gelişmesi için önce herkesin aynı değerleri almasının sağlanması ile çalışmaya başlanmak gerekir. Ondan sonra siyasi tartışmalardaki görüşler, sadece ince detaylar üzerinde kavga etmek olur.

Bu konuda, Fareed Zakarias’ın “Özgürlüğün Geleceği” adlı kitabındaki liste önem taşımaktadır. Tavsiye: “Sadece kaç kişi yöneticiyi seçiyor?” (Demokrasi) sorusuyla değil, “bireysel özgürlüğe uyumlu hale getirmek için siyasal güç nasıl kısıtlanmalıdır?”(Özgürlük) sorusu ile ilgilidir.

Aşağıdaki kurumlar kendi içlerinde demokratik değillerdir, yine de güç dağılımını sağlayarak demokratik sistemi desteklemektedirler. Bunlar, halkın ruh halini yatıştıran ve onarabilen, halkı eğiten ve özgürlüklerini koruyan seçilmemiş kurumlardır.

Bu kurumlar, seçimlerin başlaması öncesinde, hukukun üstünlüğü, güçlerin ayrılması ve konuşma, toplanma, din ve mülkiyet hakları da dahil olmak üzere temel insan haklarının korunmasıyla birlikte, bir anayasa tarafından korunmalıdır.

1. Serbest ve özel basın. Eğer bütün medya devlet tarafından kontrol edilirse, muhtemelen rejimi güçlü bir şekilde destekleyecek ve eleştiriler bastırılacaktır. Bu, halkın farkında olmadan, yönetimin demokrasiden uzaklaşmasına imkan verir.
2. Özerk ve özel üniversiteler. Özel bir üniversite, seçtikleri bilimsel çabayı sürdüren özgür bir entelektüeller topluluğudur. Hükümet elitlerinin gerçeği versiyonuna, önemli bir entelektüel karşı ağırlıktır ve çoğunlukla iktidara da gerçek bir karşı ağırlıktır.
3. Bağımsız yüksek mahkeme. Gerçekten bağımsız bir yüksek mahkeme, basittir. Bu, iktidardaki kişilerin eylemlerinden sorumlu tutulacağını ve anayasanın desteklendiğini garanti eder.
4. Bağımsız merkez bankası. Kapsamlı kanıtlar, bağımsız merkez bankaları olmayan hükümetlerin, para-baskı yeteneğini seçimleri satın almak için kullandıklarını göstermektedir. Yani seçime giden yolda para bastıkları için, her şeyin iyileştiği izlenimi veriyorlardı. Bağımsız bir merkez bankası daha istikrarlı bir şekilde para arzını garantiliyor ve bunu amaçlayan otokratlar için bu önemli aracı kaldırır.

Bu güvenlik önlemlerinin kendileri, çoğunluk kuralına tepki niteliğinde olmaları nedeniyle, demokratik değildir. Onlar, demokrasi ile ilgili düzenlemeler olarak çağrılabilen, demokrasi üzerinde anayasal sınırlamalardır. Tarih, bu önlemleri almayan bir sistemin, dar görüşlü bir demokrasiye veya daha kötüsüne dönüşebileceğini, gösteriyor. Böyle bir sistem de, seçimler gerçekleşmesine rağmen vatandaşlar, sivil özgürlük eksikliği yüzünden, gerçek güç kullananların faaliyet bilgilerinden mahrum bırakılır.

Liberal bir demokraside, anayasal güç ayrımı, demokrasinin üstüne yerleştirilir. Seçim sistemini benimsemek kolaydır. Liberal demokrasinin iç işleyişini benimsemek daha zordur: serbest piyasa, siyasi partiler, hesap verebiliriik ve hukukun üstünlüğü. Bu iç işleyiş, onu son şey yapar.

Herkese neredeyse eşit ödeme yapıldığı zaman, gelir eşitsizliği ortadan kalkar ve devlet, tüm bireylerin refahı için çalışır. Gelir eşitsizliğinin; daha yavaş GSYİH büyümesi, azalan gelir hareketliliği, daha fazla hane halkı borcu, politik kutuplaşma ve daha yüksek yoksulluk oranları gibi politik ve ekonomik etkileri vardır.

Gelir eşitsizlikleri, her ülkedeki yaşam standartlarındaki farklılıkların en görünür tezahürlerinden biridir. Yüksek gelir eşitsizlikleri, tipik olarak, nüfusun büyük bir kısmının işsiz kalması veya düşük ücretli ve düşük vasıflı işlerde mahsur kalması şeklinde bir insan kaynağı israfına işaret eder. Gelir, belirli bir yıldaki hane halkı harcanabilir geliri olarak tanımlanır. Serbest meslek ve sermaye geliri ve kamu nakit transferlerinden oluşur; hane halkı tarafından ödenen gelir vergileri ve sosyal güvenlik katkı payları düşülür. Hane halkının geliri, farklı büyüklükteki hanelerin ihtiyaçlarındaki farklılıkları yansıtacak bir ayarlama ile her bir üyesine atfedilir (yani, dört kişiden oluşan bir hane halkının ihtiyaçlarının, tek başına yaşayan bir kişininkinin iki katı olduğu varsayılır.).

Bireyler arasındaki gelir eşitsizliği, genellikle aşağıdaki göstergeler ile ölçülmektedir.

• Gini katsayısı, nüfusun kümülatif oranlarının, aldıkları gelirin kümülatif oranlarıyla karşılaştırılmasına dayanır ve mükemmel eşitlik durumunda 0 ile mükemmel eşitsizlik durumunda 1 arasında değişir.
• Ortalama log sapması, ortalama gelirin her ondalık dilimdeki gelire oranının logaritmasının ortalama değeridir.
• Değişimin karesel katsayısı, her ondalık dilimdeki ortalama gelirin değişiminin, tüm nüfusun ortalama gelirinin karesine bölünmesiyle elde edilir.
• P90 / P10 oranı, dokuzuncu ondalık dilimin üst sınır değerinin (yani en yüksek gelire sahip insanların %10’unun) ilkine oranıdır.

Ortalama log sapması ve ondalık dilimler arası oranlar 1’den daha düşük değere sahiptir ve üst sınırı yoktur, oysa kare değişim katsayısının alt sınırı 0 ve üst sınırı sonsuzdur.

Gini endeksi, 1912’de Corrado Gini adlı İtalyan bir istatistikçi tarafından tasarlandı. Şimdiye kadar, özellikle gelir ve servet dağılımında sosyoekonomik eşitsizliğin tartışmasız en popüler ölçütü olmuştur. Gini indeksinin avantajı, tüm gelir dağılımındaki eşitsizliğin, 0 ile 1 arasında değerler olarak yorumlanması ve görece en kolay bir istatistikte özetlenebilmesidir. Bu metot, farklı nüfus büyüklüklerine sahip ülkeler arasında karşılaştırma yapılmasına imkan verir. Ayrıca, Gini indeksindeki verilere erişim kolaydır, düzenli olarak güncellenir ve ülkeler ve uluslararası kuruluşlar tarafından raporlanır.

Gini indeksi, bir ekonomideki bireyler veya hane halkları arasında gelir dağılımının (veya bazı durumlarda tüketim harcamalarının) tam olarak eşit bir dağılımdan ne ölçüde saptığını ölçer. Bir Lorenz eğrisi, en yoksul birey veya hane halkından başlayarak, kümülatif alıcı sayısına göre alınan toplam gelirin kümülatif yüzdelerini gösterir. Gini indeksi, Lorenz eğrisi ile varsayımsal bir mutlak eşitlik çizgisi arasındaki alanı ölçer ve çizginin altındaki maksimum alanın yüzdesi olarak ifade edilir. Dolayısıyla, 0 Gini indeksi mükemmel eşitliği temsil ederken, 1 indeksi mükemmel eşitsizliği ifade eder.

Dünya Bankası’nın Yoksulluk ve Paylaşılan Refah 2020 raporuna göre, Gini katsayısı H1N1 (2009), Ebola (2014) ve Zika (2016) gibi büyük salgınları takip eden beş yıl içinde yaklaşık 1,5 puan artmıştır. Gini katsayısı, 19. ve 20. yüzyıllarda sürekli büyüme gördü. 1820’de Gini katsayısı 0,50, 1980 ve 1992’de ise 0,657 idi.

GİNİ Katsayısının, gelir eşitsizliğinin istatistiksel bir ölçüsü olarak avantajlarına rağmen, bazı eksiklikleri de vardır.

Gini katsayısı, bir ülkedeki servet veya gelir dağılımını analiz etmek için yararlı bir araç olsa da, bir ülkenin genel servetini veya gelirini göstermeyebilir. Yüksek gelirli bir ülke ile düşük gelirli bir ülke aynı Gini katsayılarına sahip olabilir. Ek olarak, güvenilir GSYİH ve gelir verileri gibi sınırlamalar nedeniyle, Gini endeksi gelir eşitsizliğini abartabilir ve hatalı olabilir.

Örneğin, üst ve alt gelir grupları arasındaki eşitsizliğin dağılımındaki değişiklikleri bize anlatmaz. Gini katsayısındaki bir azalma, en altta buna karşılık gelen gelirlerde bir artış olmaksızın (yani insanlar aynı derecede fakir oluyorken), en tepenin gelirlerindeki bir düşüşten kaynaklanabilir. Gini endeksi, gelir dağılımının kuyruklarındaki eşitsizliğe daha az duyarlıdır

Ayrıca, düşük Gini endeksine sahip bir ülkenin her zaman o ülkedeki gelir dağılımının daha yüksek Gini endeksine sahip bir ülkeden daha eşit olduğu anlamına gelmediği bazı çalışmalarda  belirtilmektedir. Bunun nedeni, iki ülkenin Lorenz eğrilerinin farklı gelir dağılımlarını yansıtacak şekilde kesişebilmesidir. Bunlar arasındaki gelir eşitsizliği, en zenginlerin ve en yoksulların sahip olduğu gelir payına ilişkin bilgiler dikkate alındığında çok farklı olabilir. .

Örneğin, Palma, 2011 Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Gelir Dağılımı Veri Tabanı Örgütü (OECD IDD), 2015 yılında İngiltere ve İsrail’in aynı Gini endeksini (0,360) paylaştığını, ancak Birleşik Krallık’taki en yüksek %10’un gelir payının en alttaki % 10’un gelir payına oranı 4,2 iken, İsrail’de bunun 5,8 olduğunu belirtmektedir.

Yüksek gelirli bir ülke ile düşük gelirli bir ülke, gelirler her ülke içinde benzer şekilde dağıtıldığı sürece aynı Gini katsayısına sahip olabilir: Örneğin, OECD’ye göre, Türkiye ve ABD’nin her ikisinin de 2016’da 0,39-0,40 civarında Gini katsayıları vardı, ancak Türkiye’nin kişi başına GSYİH’si ABD’nin yarısından azdı (2010 dolar bazında).

Ülkelerin aynı Gini endeksini paylaşırken, en zengin ve en fakir arasındaki gelir paylarının farklı olabilmesi, Gini endeksinin tek başına ülkeler arasındaki gelir eşitsizliğini tam olarak belirtemediğini gösterir.

Ayrıca Atkinson (1970), Gini endeksinin gelir dağılımının orta bölümündeki değişikliklere daha duyarlı ancak, gelir dağılımının üst ve alt bölümlerindeki değişikliklere daha az duyarlı olduğunu belirtmektedir.

Palma (2011), ondalık dilimler arası oranları kullanarak ülkelerdeki gelir eşitsizliğini analiz eder ve gelir eşitsizliğindeki artışın, en üst %10’un elinde tuttuğu gelir payındaki ve en alttaki %40’ın sahip olduğu gelir payındaki artan çeşitlilikten kaynaklandığını bulur. 5 ila 9 arasındaki ondalık dilimlerin gelir payı zaman içinde sabit kalır.

Palma (2011), gelir eşitsizliği yüksek olan ülkelerde (en iyi %10’un, gelir payını mali bakımdan beslemede daha başarılı olduğu ülkelerdir), gelir eşitsizliğini azaltmak için politika yapıcıların politikaları en üstteki %10’un sahip olduğu gelir payı oranını en alttaki %40’ın sahip olduğu gelir payına göre düşürmeye yönelmeleri gerektiğini öne sürüyor.

NETİCE

İki veya daha fazla ülkenin aynı Gini endeksine sahip olması, bu ülkelerin aynı düzeyde gelir eşitsizliği paylaştığı anlamına gelmez. Aslında, ülkelerin en zengin ve en fakir arasındaki gelir farkı dikkate alındığında gelir eşitsizliği oldukça farklı olabilir. Aynı şekilde, en zenginlerin sahip olduğu gelir payının en yoksulların sahip olduğu gelir payına eşit oranına sahip iki veya daha fazla ülkenin gelir eşitsizliliğinin, her zaman bu ülkeler arasında aynı olduğu anlamınada gelmez. Gini indeksinin, gelir dağılımının kuyruklarında eşitsizliğe daha az duyarlı olduğu bilinirken, en zenginlerin gelir payının en yoksulların gelir payına oranı, gelir dağılımının ortasındaki eşitsizliği hesaba katmaz.

Eşitsizlik düzeyindeki bir değişikliğin altında yatan nedenler oldukça karmaşık olabilir ve birçok faktörden etkilenir. Ayrıca, aynı ölçü, kullanılan veri kaynağına bağlı olarak farklı bir sonuç verecektir. Bu bakımdan, gelir eşitsizliği ölçümünde sadece GİNİ İndeksine bağlı kalmayıp, diğer metotlarla da onu tahkik etmek faydalı olacaktır.

Zengin Devletler mali güçlerini,  büyük  siyasi etkiye sahip çok zengin iş adamları(oligark) yaratmayı önlemek, vergi kaçakçılığına son vermek ve daha adil bir dünya ekonomisi yaratmak için kullanmalıdır.

Yalnızca son altı ayda, Trump yönetimi Rusya, İran, Çin, Venezuela ve Türkiye hükümetlerine yeni ekonomik kısıtlamalar getirdi. Bu yeni bir fenomen değil, ancak Amerikan yaptırım devletinin on yıllarca süren genişlemesinde bir hızlanmaya işaret ediyor. Hazine’nin Yabancı Varlık Kontrol Ofisi (OFAC) şu anda Küba’dan Kuzey Kore’ye kadar ülkeye özgü 26 yaptırım programını yönetmektedir. Ayrıca, ABD tüzel kişilikleri veya Amerika Birleşik Devletleri’nde faaliyet gösteren yabancı şirketlerle iş yapmaktan men edilen 6.000’den fazla kişi, şirket ve grubun bulunduğu bir kayıt tutmaktadır.

Bunlar arasında Kolombiyalı kartel liderleri, Suriyeli casuslar, Güney Sudanlı generaller ve gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın öldürülmesine karışan Suudi yetkililer yer alıyor. Yaptırım araçlarını böylesine geniş bir yelpazede farklı durumlarda kullanmanın anlamsızlığı  açıktır.

Yaptırımlar bir Amerikan icadı değildir. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği, kendi ekonomik baskı rejimlerini yönetiyor – örneğin, BM Güvenlik Konseyi, 1990’dan 2003’e kadar Irak’a neredeyse tamamen bir ticari ve mali ambargo uyguladı – ve şu anda dünya nüfusunun üçte biri yaptırımlar altında bir ülkede yaşamaktadır. Yine de Washington’un ekonomik silahının kontrolü rakipsizdir: ABD hükümeti, yerel bankalardan ve kurumlardan geçen varlıklara el koyabildiğinden, Wall Street ve dolar finansmanına erişimi engelleyebilir ve yabancı şirketlere ambargo altında ülkeyle ticareti durdurmaları için fiilen baskı yapabilir.

I. Dünya Savaşı’ndan sonra, liberal enternasyonalistler silahlı çatışmanın yerini alacak baskı uygulamaları için yeni bir yol aramaları sonucunda, ekonomik yaptırımlar ortaya çıktı. Siperlerin dehşetine geri dönmekten kaçınmaya kararlı olarak, barışı sağlamak için abluka, varlık dondurma ve kara listeye alma gibi teknik araçların kullanılmasını önerdiler. Ekonomik savaş Orta Avrupa ve Orta Doğu’da yüz binlerce insanı aç bıraktığından, Birleşmiş Milletler Cemiyeti’nin yaratıcıları gelecekte ekonomik izolasyon tehdidinin hükümetleri ve sivil halkı yıkıcı davranışlardan ve savaştan caydıracağını umdular.

Yaptırımların barışı teşvik ettiği yönündeki bu kurucu fikir devam ediyor. Yine de bu deneyin bir asırlık gerçekçi bir değerlendirmesi, yaptırımların başarılı olduklarından çok daha sık başarısız olduğu ve istenmeyen sonuçlarını nadiren yetersiz kazanımlara değer olup olmadığı gerçağiyle yüzleştirmektir. Amerika Birleşik Devletleri’nde ve yurtdışında ki yeni düşünceler, liberal enternasyonalizmin ortodoksluğunun yaptırımlarına meydan okumalı, ekonomik baskının gücünü ilerici amaçlar için yeniden icat ederken, dünya siyasetindeki tehlikeli aşırılıklarını azaltmalıdır. 21. yüzyılda savaş ve eşitsizlik sorunlarını ele alan ciddi bir dış politika, bu kusurlu aracı yeniden şekillendirmeli ve onun ötesine geçmelidir.

Zira, yaptırımların aşırı kullanımı uluslararası istikrarsızlığın önemli bir kaynağı haline gelmiştir. Yaptırımlar uluslararası rekabeti azaltmak yerine şimdi onu daha da kötüleştiriyor. İran, yaptırımların yeniden uygulanmasını bir “savaş durumu” yaratma olarak görüyor. Rus yetkililer onları “ekonomik savaşa” benzetti ve “başka yollarla” yanıt vereceklerine söz verdiler. Kuzey Kore, ABD ve BM yaptırımlarını bir “savaş ilanı” olarak görüyor ve karşılığında kendi kavgacı söylemini artırdı (Trump-Kim romantizmine rağmen). Çin, kendi adına, daha zayıf ama benzer baskılara gümrük tarifeleri yoluyla yanıt verdi.

Bu, üretken olmayan tedbirler karmaşasıyla yüzleşecek ve savaşa karşı gelme ve dış politika üzerindeki demokratik kontrolü artırma geleneğini sürdüren alternatifler önerecek yeni politikalara ihtiyaç var. Bugünün jeopolitik ve ekonomik çalkantılarının ortasında, tek başına askeri aşırılıkları dizginlemeye odaklanmak yeterli değil. Akıllı ve ilerici bir dış politika, Amerikan ekonomik hegemonyasının sert kenarıyla yüzleşmediği sürece geçerli olmayacaktır.

Dikkate alınması gereken ilk gerçek, yaptırımların ne kadar yıkıcı olabileceğidir: Siyasi sonuçları ne olursa olsun, ekonomik yaptırımlar hedefledikleri toplumların uzun vadeli büyüme yörüngesine ciddi şekilde zarar verir. 1976’dan 2012’ye kadar, BM ve ABD yaptırımları, hedefledikleri ülkelerin kişi başına düşen GSYİH’sini ortalama yüzde 25 azalttı. Özellikle Amerikan yaptırımlarının, hedef ülkelerdeki yoksulluk açığını genişletmede güçlü bir rol oynadığı görülmüştür. Yaptırımlar aynı zamanda ekonomik eşitsizliği daha da kötüleştiriyor; 1960 ile 2008 yılları arasında 68 yaptırım rejimi üzerinde 2016 yılında yapılan bir araştırma, bunların gelir eşitsizliklerini önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu.

Siyasi olarak ne sıklıkla boşuna olduğunu düşündüğümüzde, bu zarar daha da anlamsız görünüyor. Yaptırımların Güney Afrika’nın 1980’lerde nükleer silahlarından vazgeçmesine ve 1990’larda apartheid’i sona erdirmesine katkıda bulunduğu doğrudur. Ayrıca, 2015’te İran’ın nükleer kapasitesini kısıtlayan Ortak Kapsamlı Eylem Planına (JCPOA) ulaşılmasına da yardımcı oldular.

Ancak bu iki göreceli başarı bile yalnızca yaptırımlara bağlı değildi. Gerçek savaş ya da savaş tehdidi, müzakerelerin arkasında büyük bir yer tutuyordu ve Pretoria ve Tahran’daki tesadüfi siyasi değişimler ve yapıcı uluslararası gelişmeler – Güney Afrika’daki Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve Avrupa ve Asya ülkelerinin İran’la görüşmelere dahil edilmesinin- bu yaptırımların başarısının anahtarı olmuşlardır.  ABD müttefiki olmayan büyük ülkelere karşı ya da ulusal çıkarları ilgilendiren hayati sorunlar üzerinde kullanıldığında, yaptırımlar hayal kırıklığı yarattı. Nadiren askeri hareketi önlediler, muhalif hükümetleri devirdiler ya da halkı yöneticilerine karşı başarılı bir şekilde isyan etmeye teşvik ettiler.

Bunların yerine ekonomik yaptırımlar, egemen seçkinlerin konumunu zayıflatmak yerine pekiştirme eğiliminde oldular. Tüm ekonomiyi küresel piyasalara kapatmak, gücün ve ayrıcalığın kötüye kullanılması olasılıklarını artırdı. İran ve Rusya’daki oligarklar ve siyasi seçkinler, yabancı mallara, hizmetlere ve haberlere erişimden yoksun bir nüfustan takipçi kazanarak ve tekelleşme rantı sağlayarak, son ABD yaptırımlarından cömert bir şekilde yararlandılar. Dış dünya ile azalan etkileşim, milliyetçi coşkuları genişletti ve sertleştirdi. Düşen ekonomik refah, dış ticaret kaybı ve yaptırım altındaki toplumların yaşadığı genel durgunluk, her şeyden önce yoksullara ve masumlara zarar veriyor. İster ekonomik, politik, insani, ahlaki veya ihtiyati gerekçelerle olsun, yaptırımların kullanımının azaltılması ile ilgilii  görüşler güçlenmektedir.

KAYNAK :

Nicholas Mulder,  astanatimes.com, 2014

………………Bölgesi Yapı Denetim Kurumu, görev alanı içindeki tüm inşaat projelerinin gözden geçirilmesi, izin verilmesi ve denetlenmesinden sorumludur.

Yapı Denetim Misyonu

Yapı Denetimi Kurumu (Bölümü), halkın işgal ettiği yapıların sağlık ve güvenliğini sağlamak için ülkenin yapı ve mekanik yasalarını uygulayan, devlet onaylı bir kurumdur. Kurum, siyasal ve sosyal örgütlerden veya şahıslardan etkilenmeyen özerk bir yapıdadır.

Amacı, izinleri işlerken, planları gözden geçirirken, inşaat izinlerini düzenlerken, denetimler yaparken ve kullanma belgeleri düzenlerken, vatandaş tabanına profesyonel ve verimli hizmet sunmaktır. Kurum, şehrin, mahallelerinin ve genel olarak topluluğun ekonomik canlılığında oynadığı ayrılmaz rolü kabul eder.

Uygulama Kapsamı

Yapı Denetim Kurumu inşaat izin başvurularını inceler ve işleme tabi tutar, konut ve ticari inşaatların yerinde denetimlerini gerçekleştirir ve tüm inşaat faaliyetlerinin, bina, yangın ve deprem yönetmeliklerine uygun olmasını sağlar. Bu konuda tek yetkili mercidir.

Kurum, ayrıca problemleri giderme, imar uyumu, tarihi koruma, arazi karışıklıklarını giderme, çökmeler ve erozyon kontrolü ve taşkın yatağı yönetimiyle ilgili düzenlemeleri de uygular.

İl, ilçe belediyeleri ve köy kurumları, iskan planları veya tadilatları yapamaz, yapı izinleri veremezler. Bu yerler bu tür hizmetleri bölgelerine en yakın Kurum’dan alırlar. Kurum bu maksatla, kendi bölgesi içerisindeki çeşitli yerleşim yerlerine yakın Saha Ofisleri kurabilir.

Zorunlu Denetim

Her yapı izni, inşaatın farklı aşamalarında denetimlerin yapılmasını gerektirir. Neyin inşa edileceğine bağlı olarak, gerekli denetimler yapının türüne bağlı olacaktır. Proje için yapılması ve onaylanması gereken denetimler, yapı izninde listelenmiştir. Denetçi, gerekli gördüğünde bunların dışında, ilave denetimler uyguluyabilir.

Bina denetimleri neden gereklidir?

Yerel yasalar, yeni bir yapı yapılacaksa veya bir yapı üzerinde çalışma yapılacaksa izin alınmasını gerektirir. İznin verilmesini izleyen denetimler, siz, aileniz, çalışanlarınız veya genel halk için güvenli olmayan ve tehlikeli koşullara yol açabilecek tatmin edici olmayan işleri, hatalı malzemeleri veya kod ihlallerini ortaya çıkarabilir.

Yapı Denetleme Kurumu, yapıların sağlık ve güvenliğini herkesin yararına sağlayacak şekilde tasarlanan geçerli inşaat kurallarına uygunluğu sağlamak için yeni inşaatları, bina tadilatlarını ve elektrik, mekanik, vs. tesisat uygulamalarını kontrol eder.

İzin verilen işin inşası sırasında veya tamamlanmasını takiben yapılan denetimler, geliştirme ve bina kullanımına izin verme sürecindeki son adımlardır. İşin kapsamına bağlı olarak yapılan son denetim, bir yapının kullanımı için güvenli olduğunu belirten bir Yapı Kullanma Sertifikası verilmesini sağlayacaktır. Bu sertifika alınmadan yapı kullanıma açılamaz. Aksi taktirde yapı sahibi hakkında, adli soruşturma yapılması, ağır para ve hapis cezalarına mahküm olmaları söz konusu olacaktır.

Yapı İzin müracaatı

Kurum’un Müracaat Hizmetleri Merkezi, her bir proje için gereken döküman gereksinimleri belirler. Aşağıdaki liste, bunların en önemlilerini sıralamaktadır:

• Yerleşim Yeri Planı – önerilen projenin mevcut binalara, mülk hatlarına, yol hakkına, herhangi bir irtifaya, dolgu, taşkın sahalarına ve dere yataklarına ilişkin konumunu gösterir.
• Temel Planı – arazi zemin etüdünü ve ona uygun tasarlanmış temelin türünü, boyutunu ve yerini belirtir.
• Yapısal Hesaplamalar – proje büyük boyutta, alışılmadık bir şekle ve / veya iki kattan fazla yüksekliğe sahip ise yapısal hesaplamalar gerekir. Bu hesaplamalar, Kurum’un ilgili bölümünün, yapısal elemanların yeterli boyutta olduğu ve uygun şekilde birleştirildiğini doğrulamasına izin verir. Binanın deprem veya rüzgarın neden olduğu yanal harekete dayanma kapasitesini belirlemek için yanal bir analiz gerekir. Projenin bu kısmı lisanslı bir mühendis tarafından hazırlanmalıdır.
• Enerji Hesaplamaları – yeni bir binada veya mevcut bir binaya (ısıtılmış veya soğutulmuş) bir alan eklendiğinde, enerji hesaplamaları ile 2015 Uluslararası Enerji Tasarrufu Yönetmeliğine uygunluğun gösterilmesi gerekir.
• Kurum denetimleri için denetim ajandası hazırlanması.
• Ticari planlar için özel denetim beyanı gereklidir.

Yapı denetimleri hakkında

İnşaat başladığında yapının izin belgesinde belirtilen ajandaya göre denetimini sağlamak, mülk sahibinin sorumluluğundadır.

Kaçırılan bir denetim, mülk sahibi ve yükleniciler için önemli sonuçlar doğurabilir. Bu. bazı işlerin geri alınması(sökülmesi) ve yeniden yapılması gerektiği anlamına gelebilir. Ayrıca Kurum, böyle bir durumda yapının kullanımını da engelleyebilir.

Düzenli denetimler yoluyla, mal sahibi ve Kurum, işin onaylı planlara göre yapıldığından emin olabilirler. Proje ilerledikçe bunun yapılmasının nedenlerinden biri, sonunda değil de, yapılan iş hala açık ve görülebilirken olmasıdır. Sadece yapının sonunda yapılan incelemede, pek çok elemanın düzgün bir şekilde yapılıp yapılmadığını kontrol etmek mümkün olmayacaktır.

Gerekli denetimler, onaylı planlara, şartnamelere ve diğer bilgilere ilişkin değerlendirmelere dayalı olarak inşaat kullanma onayında listelenecektir.

Denetimleri organize etme sorumluluğu

Yapı Yönetmeliği, mülk sahibinin veya inşaattan sorumlu olanının, işin her kritik aşaması zorunlu denetim için hazır olduğunda Kurum izin yetkilisine bildirimde bulunmasını gerektirir. Bunun için,  Kurum izin yetkilisine mümkün olduğunca önceden haber vermeye çalışılmalıdır. İnşaatçılar ve montajcılar genellikle işleriyle ilgili denetim zamanlarını ayarlasalar da, esas olarak bundan mülk sahibi veya işi yapan sorumludur. Mülk sahibi veya inşaat sorumlusunun, denetimlerin ne zaman gerekli olduğunu anlamış oldukları kabul edilir. Herhangi bir ilave açıklama ihtiyacı doğduğunda, ilgililerle görüşülmelidir. Yapı izni yetkilisinin denetim gereksinimleri, her projenin boyutuna ve karmaşıklığına göre değişecektir.

• İnşaat projesi başladığında gerekli incelemeleri yapmak için Kurum ile iletişime geçmek yapı sahibinin sorumluluğundadır.

• Bu denetimlerin ihmal edilmesi maliyetli gecikmelere ve zaman alan iş kesintilerine neden olabilir

• Bir Bina Denetçisi, belirli bir proje için hangi denetimlerin gerekli olduğu konusunda yardımcı olabilir

• Bu denetimler için maliyet, yapı izin ücretine dahildir.

• Yerel teftiş ofisi aracılığıyla ek denetimler düzenlenebilir (ek bir ücret uygulanabilir)

Son muayeneyi rezerve ederken, kuruma uzun bir hazırlanma süresi verilmelidir. Denetimden önce, projeyi tamamlamak için gereken her şeyi detaylandıran bir ön  kod uygunluk sertifikası raporu hazırlamak için zamana ihtiyaç vardır. Bu belge alınmadan, yapı kullanıma sunulamaz.

Bina denetimleri

Yapı için gerekli olacak denetimler, normalde bina izninde listelenmiştir ve hangi bölgede  olduğuna bağlı olarak biraz farklı olabilir.

Her zorunlu denetim aşamasında, denetçi, inşaatçı tarafından yapılan işi onaylamalı ve işin devam edebilmesi için bir inşaat onayı vermelidir. Herhangi bir yanlışlık varsa, devamı için bir izin veya onay verilmeden önce o işin denetçiyi tatmin edecek şekilde düzeltilmesi gerekecektir.

İnşaat ve Yapı Denetçileri

Yapısal sağlamlığı ve şartnamelere, bina kurallarına ve diğer düzenlemelere uygunluğu belirlemek için mühendislik becerilerini kullanarak yapıları inceleyen kişidir. Denetimler doğası gereği genel olabilir veya elektrik sistemleri veya su tesisatı gibi belirli bir alanla sınırlı olabilir.

Yapı denetimleri, Kurum Yapı Denetçileri tarafından gerçekleştirilir. Bu kişiler Ana Onay Makamı olarak anılır. Bina Denetçileri, hem bir yapı inşa etmenin teknik yönünü kapsayan Yapı Yönetmeliği hem de bölgedeki farklı yorumlar ve bina yönetmelikleri konusunda uzman kişilerdir. Bunlar, ilgili kurumlar tarafından akredite olmuş ve devlet tarafından verilmiş geçerli bir lisansa sahiptirler. Çoklukla, en az dört yıllık İnşaat ile ilgili üniversite eğitimi görmüş olmaktadırlar ve Kurum’un yapı denetim havuzu içerisinde istihdam edilirler. Hangi denetçinin hangi iş için görevlendirileceği, tamamen Kurum tarafından belirlenir. Kurum, iş yükünün çok ağırlaştığı ve mevcut denetçi sayısının yetersiz kaldığı durumlarda, güvenirliliğini ispat etmiş özel firmalardan da denetim hizmeti alabilir.

İnşaat denetçilerinin işlerini iyi yapmak için omuzlarına yüklenen pek çok sorumluluk vardır – nihayetinde imzaladıkları işten sorumludurlar, bu nedenle çoğu çok kapsamlı ve metodik olmak zorundadır.

Lidanslı bir yapı denetçisi, aşağıdaki faaliyetleri yetkin bir şekilde ve profesyonel bir standarda göre gerçekleştirecektir:

• Yapı izin belgesinde belirtilen denetim aşamalarında, ilgili inşaat sorumlusunun talebi üzerine çalışmaların inşaat iznine, İnşaat Yasası’na ve inşaat yönetmeliklerine uygun olup olmadığını doğrulamak için gereken denetimleri yapmak,
• Kontrol edilen işin yazılı denetim kayıtlarını hazırlamak,
• Yapı Yasasına, inşaat yönetmeliğine ve inşaat işi ile ilgili olarak verilen inşaat iznine uymayan işler hakkında belge ve raporlar düzenlemek, ilgililere sunmak,
• Uygun olmayan inşaat işinin düzeltilmesi için sözlü talimatlar vermek. (inşaatçıya ve / veya inşaat işinin yürütüldüğü sahadan sorumlu olduğu anlaşılan kişiye).

Muayene gününde neler beklenir

Muayene gününde, mal sahibi veya temsilcisinin onaylanmış planlar ve ilgili belgeler ile sahada olması gerekir. Bina denetçisi, onaylı izin belgelerinin bir nüshasının mevcut olmaması durumunda bir denetim yapmayı reddedebilir. Bunlar, inşaat sorumlusu veya diğer yükleniciler tarafından “bina planları” olarak kullanılmak üzere her zaman hazır olmalıdır.

Mal sahibi veya temsilcisinin şunları yapması gerekir:

• Denetimi yapanın herhangi bir talebine yanıt verilmelidir, böylece işin devam   edilmesi onaylanabilir.
  • küçük sorunlar kolaylıkla düzeltilebilir veya onaylanabilir ve denetim kaydına not edilebilir (bina izin belgelerinin bir parçası)
  • büyük sorunlar, işin ilerleyebilmesi için kurum aracılığıyla resmi bir değişiklik gerektirebilir
• Bir denetimin ardından, işin başarılı olup olmadığını ve yapılan tüm denetimlerin listelendiği denetim kaydı kontrol edilmelidir.
• denetim başarılı olduysa, işe devam edilir
• denetim başarısız olursa, tüm uyumsuzluk alanları düzeltilmeli ve önerilen zaman çerçevesinde başka bir denetim düzenlenmelidir.
• Her denetimde, bir öncekinde istenmiş ise, kullanılan malzemelerden alınan numunelerin onaylı bir labaratuardan alınmış test raporları, denetçiye ibraz edilecektir.

Yapı izni yetkilisinin denetim gereksinimleri, her projenin boyutuna ve karmaşıklığına göre değişecektir.

30 yaş üstü yapıların zorunlu kontrolu

Bakımdan yoksun yaşlanan binaların halk için tehlike oluşturabileceğine şüphe yok. Bu sorunu çözmek için Hükümet, Zorunlu Yapı Denetim Şemasını(YDŞ) uygular.

Buna göre:

1. Hükümet her yıl en az 30 yaşında olan ve deprem riski yüksek bölgelerde bulunan eski ve öncelikle daha önce hasar görmüş ve onarılmış 5.000 bina seçer (üç katı geçmeyen evsel binalar hariç) ve hedef binalardaki tüm birimlerin sahiplerine ön bildirim mektupları göndererek, binaların YDŞ kapsamında seçildiğini bildirir. Ön bildirim mektuplarının gönderilmesinden altı ay sonra, Hükümet, mal sahiplerine yasal bildirimler yayınlayarak, onlardan belirli öngörülen denetimleri gerçekleştirmesi için bir Lisanslı Denetçi(denetlenen bina ile çıkar ilişkisi olmayan) ile anlaşmalarını talep eder.
2. Denetimin kapsamı, dış unsurları, fiziksel unsurları, yapısal unsurları, yangın güvenlik unsurlarını, drenaj sistemlerini, izinsiz inşaat işlerini vb. içerir.
3. Denetçi, binanın onarım çalışmaları gerektirdiğini tespit ederse, binanın ortak sahipleri, Denetçinin gözetiminde öngörülen onarım işlerini yürütmek için bir Müteahhit  ile anlaşmalıdır.
4. Muayene ve onarım işlerinin tamamlanmasının ardından, Denetçi, kayıt amacıyla Hükümete bir denetim ve tamamlama raporu sunar.
5. Bu işle ilgili olarak kurulan birim, onarım işleri için ihtiyacı olanlara kredi sağlayan bir mekanizma oluşturur. Devlet, denetçi maliyetini tamamen veya kısmen yüklenebilir veya mahalli yertkililerle bu konuda işbirliği yapabilir.
6. Makul bir mazeret olmaksızın yapı denetimi için yasal uyarıya uymayan herhangi bir malik veya mülk sahibi şirket kovuşturulabilir  para ve hapis cezalarına mahkum edilebilir.
7. Denetçi, binanın onarılmayacak kadar hasarlı ve kullanım için tehlikeli olduğunu tespit eder ve bununla ilgili rapor verirse, Hükümet derhal o yapıyı tahliye ettirir ve yıktırır. Yıkılan binanın yerine veya daha uygun bir yere yenisi yaptırılır ve daha önce oturanların tekrar iskanı sağlanır. Bu tür işlerin finansmanı için uzun vadeli kredi dahil, devlet katkısınıda içeren düzenlemeler ve transferler yapılır. 30 yaş altı olup, maliklerince kontrol ettirilmesi sonucunda, onarımı yapılması veya iskanı tehlikeli görülüp tahliyesi gerektiği kararı çıkan binalar içinde, yukarıdaki benzer hususlar uygulanır.

Son yıllarda Türkiye ekonomisini bilgiye dayalı bir sisteme dönüştürme yolunda ilerlemeler var. Böyle bir konseptin odak noktası, katma değeri yüksek akıllı ürünler geliştirmektir.

Bu amaç, Türkiye’deki girişimcileri ve iş dünyasını barındıran TÜSİAD tarafından düzenlenen, ülkedeki “Akıllı Endüstri ve Endüstri 4.0 gelişmeleri” konulu bir konferansta bir kez daha doğrulandı.

Son istatistiklere göre Türkiye’de, katma değerleri yüksek teknoloji ürünlerinin ihracattaki payı sadece %3-4 gibi düşük bir rakamdır. Türkiye ekonomisi, Akıllı Endüstri uygulamaları ve gelişimleri ile toplam üretim hacmi içindeki yüksek teknolojili ürünlerin payını önemli ölçüde artırabilir.

Akıllı Üretim üzerinde yapılan bir çalışma, ”Verimlilik, Büyüme, Yatırım ve İş Gücü” olarak dört ana alanda, henüz gerçekleştirilmemiş iyileştirmeler yapmak fırsatının olduğunu gösterdi. Bu fırsatların, “Endüstri 4.0 kavramlarının tam olarak uygulanmasıyla, Türk üretim sektöründe 50 milyar TL’ye varan tasarruf, %5-15 verimlilikte tasarruf, %4-7 verimlilikte artış” şeklinde olması bekleniyor.

Büyüme söz konusu olduğunda, Türkiye ekonomisinin Endüstri 4.0 kavramlarını kullanarak küresel değer zincirine tam entegrasyonu ile, endüstriyel üretimde yıllık ek büyümenin %3’üne varan bir rekabet avantajı elde edebilir ve böylece GSYİH’da %1 oranında artış sağlayabilir (çalışmalara göre, bu büyüme ek gelir olarak yaklaşık GSYİH’da150-200 milyar Türk Lirası artış anlamına gelir).

Yatırımın uygun hale getirilmesi ve bunun önümüzdeki on yıl içinde gerçekleşmesi için yıllık yaklaşık 10-15 milyar Türk Lirası (cari fiyatlarla ve mevcut ekonomik büyümeye dayalı) yatırım yapılması gerekiyor (üretici gelirinin %1-1,5’una  denk gelen).

Ancak, Türk yatırımcılar genel olarak kısa bir yatırım getirisi bekledikleri için bu zor olabilir. Ayrıca, yukarıda belirtilenlerin gerçekleşmesi durumunda işgücünün yapısının değişmesi de gerektiği varsayılıyor. Endüstri 4.0 yüksek eğitimli bir işgücü gerektirirken, şu anda mesleki eğitim seviyeleri oldukça düşüktür.

Türk endüstrisinin dönüşümü

Araştırmada, yukarıda belirtilen alanlarda başarılı bir değişim elde etmek için Türkiye’nin, Akıllı Endüstri uygulamalarının Türk endüstrisinde uygulanmasına temel oluşturacak bir yol haritası geliştirmesi gerektiği sonucuna varılıyor. Ayrıca, ülkenin işgücününde akıllı fabrikaların ihtiyaçlarına hazırlıklı olması gerekiyor.

Şubat 2016’da Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu (BTYK), Türkiye’de Endüstri 4.0 için stratejik bir gündem ve yol haritası geliştirecek bir koordinasyon birimi kurulmasına karar verdi. Akıllı endüstri, siber-fiziksel sistemler, yapay zeka, sensörler, robot teknolojisi, Nesnelerin İnterneti, büyük veri, siber güvenlik ve bulut bilişim başta olmak üzere kritik ve öncü teknolojilerde mükemmelliğe ulaşmak için bu alanlarda Ar-Ge çalışmalarının artırılmasınada karar alındı.

BTYK, Türk sanayisinin teknoloji üretiminde uluslararası rekabet gücünü artırmaya geçişinin üç ana ayağa dayandığını özetledi:

– tüm paydaşlarla koordinasyon içinde akıllı üretim için bir uygulama ve izleme modeli geliştirmek;

– Kritik ve öncü teknoloji alanlarında (siber fiziksel sistemler, yapay zeka, sensörler, robotik, nesnelerin interneti, büyük veri, siber güvenlik vb.) hedefe yönelik Ar-Ge çalışmalarının artırmak;

– kritik ve öncü teknolojileri geliştirmeye yönelik altyapı üretimi için destek mekanizmaları tasarlamak.

Akıllı Üretim Sistemlerinde ana ve öncü teknolojiler

BTYK kılavuz ilkeleri ışığında 2016 yılının ikinci yarısında Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜBİTAK, farklı tematik çalışmalar ve etkinliklerle Akıllı Üretim Sistemlerine hizmet veren anahtar ve öncü teknolojilerin hangileri olduğunu araştırmaya başladı. Araştırma kampanyası, akıllı üretim sistemlerinin tanımlarını ve kavramlarını, teknoloji gruplarını ve kapsamlarını özetlemek için uluslararası ve ulusal raporların temini ve gözden geçirilmesini içeriyordu.

Proje kapsamında TÜBİTAK’ın ilgili teknolojilerinden araştırma ve geliştirme desteği alan yaklaşık bin firmaya kapsamlı bir anket uygulandı. Çalışma sonucunda teknoloji temelli ulusal stratejik hedefler, kritik ürün ve teknolojiler, Ar-Ge konuları ve sektörel uygulamalar belirlendi; stratejik hedefler, kritik ürün ve teknolojiler, Ar-Ge konuları, teknolojik olgunluk seviyeleri, yetkinlik, yerelleşmenin katma değeri ve ticarileşme potansiyeli denetlendi.

Farkındalık ve eğilimler

Türk firmaları arasında Endüstri 4.0 gelişmelerine ilişkin farkındalık nispeten düşüktür. Şirketlerin %22’si kapsamlı bilgiye sahip, %59’u genel bilgiye sahip ve %19’u bu tür gelişmeler hakkında bilgi sahibi değil. TÜBİTAK tarafından yapılan araştırmaya göre, elektronik, yazılım ve malzeme sektöründe farkındalık en yüksek ve genel olarak firmaların % 50’si ilgili teknolojileri 3 ila 5 yıl içinde entegre etmeyi bekliyor.

Dijital olgunluk düzeyi ile ilgili olarak, Türk sanayisi ikinci ve üçüncü sanayi devrimi arasında yer almaktadır ve araştırmanın gösterdiği en olgun sektörler, malzeme sektörü (kauçuk ve plastik), bilgisayar, elektronik ve optik cihazlar ile otomotiv ve beyaz eşya sektörleridir.

Türk firmalarına göre en fazla katma değeri sağlayacak üç teknoloji, otomasyon ve kontrol sistemleri, gelişmiş robotik sistemler ve eklemeli üretimdir. Beklenti, bu teknolojilerin daha çok makine ve teçhizat sektörü, bilgisayar, elektronik ve optik cihazlar sektörü ile otomotiv ve beyaz eşya sektöründe yerini almasıdır.

Akıllı İmalat Sistemleri Teknolojisi Yol Haritası

TÜBİTAK’ın geçtiğimiz yıllardaki ulusal araştırma teklif çağrısı konularının odak noktası, gelişmiş üretim teknolojileri ve Nesnelerin İnterneti: Katmanlı İmalat – Çok katmanlı üretim, Hızlı prototipleme ve 3B baskı teknolojileri, CAD / CAM, simülasyon ve modelleme yazılımı, Robotik ve mekatronik, Esnek imalat; Nesnelerin İnterneti – Sensörler ve algılama sistemleri, Sanallaştırma, M2M iletişimi, Bulut bilgi işlem vb. i olmuştur.

Türk sanayisinin Endüstri 4.0 geçişine hazırlanmasına yardımcı olmak için TÜBİTAK, Endüstri 4.0 kavramlarının benimsenmesini ve geliştirilmesini kolaylaştırmak için bir yol haritası geliştirdi. Yol haritası, Türk endüstrisinin dikkatini vermesi gereken dijitalleşme, bağlanabilirlik ve geleceğin fabrikalarının yanı sıra 8 kritik teknoloji, 10 stratejik hedef ve 29 kritik ürün olmak üzere üç teknoloji grubunu tanımlıyor.

Dijitalleşme (büyük veri ve bulut bilişim, sanallaştırma ve siber güvenlik odaklı)

Aşağıdaki hedefler tanımlanmaktadır:

– Güvenli, özel bulut hizmeti platformu: uç cihazlar, algoritmalar ve uygulamalar için güvenli, özel, akıllı ve ölçeklenebilir bulut hizmeti platformları geliştirin.

– Büyük veri analizi: karar destek sistemlerinde toplanması, işlenmesi, ilişkilendirilmesi, analiz edilmesi, raporlanıp kullanılması.

– Siber güvenlik çözümleri: Endüstri 4.0 uygulamaları siber güvenlik çözümleri geliştirilmesi.

– Modelleme ve simülasyon: modelleme ve simülasyon teknolojilerinin geliştirilmesi

Bağlantı (Nesnelerin İnterneti (IoT) ve sensör teknolojilerine odaklanarak)

Aşağıdaki hedefler tanımlanmaktadır:

– Endüstriyel IoT platformu: Birlikte çalışabilirlik, artırılmış güvenlik ve güvenilirlik ve endüstriyel uç nokta ekipmanı için yazılım ve donanım geliştirme ile endüstriyel IoT dijital platformunun kurulması.

– M2X yazılım ve ekipmanları: Ürün yaşam döngüsü boyunca kaliteyi ve verimliliği artıracak güvenilir ve yenilikçi M2X (Makine-Makine, İnsan-Makine, Makine-Altyapı) yazılımı ve / veya donanımı ile ortaya çıkan verilere uygun veri depolama teknolojilerinin geliştirilmesi.

– Yenilikçi sensörler: endüstriyel, fiziksel, kimyasal, biyolojik, optik, mikro-nano sensörlerin geliştirilmesi; zeki aktörler; endüstriyel, kablosuz, dijital sensör ağları; yapay görme, görüntü işleme, yenilikçi sensör uygulamaları ve ağır koşullara dayanıklı sensörler.

Gelecekteki fabrikalar (eklemeli üretim, gelişmiş robotik sistemler ve otomasyon ve kontrol sistemlerine odaklanma)

Aşağıdaki hedefler tanımlanmaktadır:

– Robotik, otomasyon, ekipman, yazılım ve yönetim sistemleri: KOBİ’lerin de erişebildiği, teknoloji ve maliyet açısından uluslararası pazarlarda rekabet edebilecek akıllı üretim robotları, ekipman ve yazılım / yönetim sistemleri geliştirmek.

– Tamamlayıcı imalat malzemeleri, ekipmanları ve yazılımları: hammaddelerin, üretim ekipmanlarının ve eklemeli imalatta kullanılan gerekli yazılım ve otomasyon sistemlerinin geliştirilmesi.

– Akıllı fabrika sistemleri: akıllı fabrika sistemlerinin ve bileşenlerinin ve ara katman yazılım teknolojilerinin geliştirilmesi.

Türkiye’de Akıllı Endüstri Uygulamaları

“Küresel Rekabet için Zorunluluk Olarak Türkiye’de Endüstri 4.0 – Gelişmekte Olan Pazar Perspektifi” çalışmaları, otomotiv, beyaz eşya, tekstil, kimya, yiyecek ve içecek ve makine sektörlerinin, ülkedeki ekonomik kalkınmaya katkıda öncü olduklarının altını çizdi.

Sektörler ayrıca Endüstri 4.0 proje ve uygulamalarına yönelik uygulama fırsatları açısından incelendiler. Çalışma, fırsatlar arasında şunların yer aldığını gösterdi: bilgi ve malzeme akışı, tedarikçilerle entegrasyon, tasarım aşamasında ürün ve üretim sürecinin simülasyonu, esnek üretim ve öngörülebilirliği artıran akıllı ürün ve üretim hatları.

Sektör temsilcileriyle yapılan görüşmeler, bu fırsatların farkındalığının çok yüksek olduğunu ve birçok sanayi kuruluşunun, çeşitli olgunluk seviyelerinde olmalarına  rağmen, Endüstri 4.0 uygulaması açısından şimdiden ilerlemeye başladığını göstermiştir.

Bir diğer önemli ve yaygın bulgu, bu yolculuğun ancak tüm paydaşların katkıda bulunması ve bütüncül politikaların oluşturulmasıyla başarılı olabileceği inancıdır. Araştırma raporu, Türkiye’nin karşı karşıya olduğu işgücü, ölçek ve yatırım gibi sayısız yapısal sınırlamaları ele almak için uzun vadeli, kapsamlı bir yaklaşımın geliştirilmesini zorunlu görmektedir.

Endüstri kuruluşları ve tedarikçilerin Endüstri 4.0’a özgü teknolojileri takip etmesi ve kendi iş modellerine ilişkin fırsatları benimsemesi gerekmektedir. Araştırma, işgücünün ve ekipmanın da yeni paradigmaya uyarlanması gerektiğini gösterdi.

Araştırmada sonuç olarak, politika yapıcılar ve kamu sektörü için önemli önceliklerin, ülkenin teknolojik altyapısının (örneğin telekomünikasyon, bilgi, iletişim alanında) Sanayi 4.0 gereklilikleri göz önünde bulundurularak geliştirilmesini desteklemek, gerekli olanları hazırlamak, gereken yatırım ve teşvik ortamını hazırlamak ve en önemlisi, vasıflı işgücü talebini karşılamak için uzun vadeli eğitim politikaları oluşturmak konularında birleşildi.

Raporda, Endüstri 4.0 çerçevesinde gelişen değer zincirlerinin önemli bir dönüşümü tetiklemesinin beklendiği hizmet sektörüne de dikkat çekiliyor. Üretim çözüm ortakları olan finans, lojistik, yazılım ve sistem entegrasyonu da önemli alanlar.

Otomotiv, Beyaz eşya ve Tekstil sektöründe Akıllı Endüstri kavramları

Çalışmaya göre, Türk otomotiv sektöründe Akıllı Endüstri uygulamalarını farklı alanlarda yerine getirmek için birçok fırsat var: otomatik ve daha esnek montaj hatlarının geliştirilmesi; yatay veri ve sistem entegrasyonunun geliştirilmesi, üreticilerin tedarikçilerle daha iyi işbirliği yapacağı ortak bir çalışma alanı yaratılabilmesi; akıllı depoların ve dahili lojistik çözümlerinin geliştirilmesi, üreticilerin rekabet gücünü artırabilir.

Beyaz eşya sektöründe şirketler şunlara odaklanabilir: parçalara, hatlara ve ekipmana yerleştirilen sensörlerin geliştirilmesi ve entegrasyonu, sistemler arasında daha iyi iletişim için Makineden Makineye (M2M) ve Makineden İnsana (M2H) iletişim sağlanması; şirket içi sistemlerin daha dikey entegrasyonu daha verimli üretime yol açabilir; üretim alanındaki işgücü verimliliği, otonom taşıma araçları ve teslimat robotlarının uygulanmasıyla artabilir.

Tekstil sektörü, farklı Endüstri 4.0 konseptlerinin geliştirilmesine olanak tanır; Ar-Ge yoluyla ürün geliştiren birimler arasında prototip hazırlama ve verilerin dikey entegrasyonu için gelişmiş simülasyon araçlarının daha fazla kullanılması, işbirliği düzeyini artıracak ve premium ürünlerin daha hızlı geliştirilmesine yardımcı olacaktır; ERP çözümleri aracılığıyla tedarikçiler ve müşterilerle daha fazla yatay entegrasyon, premium değer zincirinde daha iyi rekabete olanak tanır; iletişim yoluyla daha esnek üretim (M2M) sağlanır.

Kimyasallar ve Tarımsal Gıda

Yukarıda belirtilen sektörlere benzer şekilde, Türkiye’deki Kimya, Tarımsal Gıda ve Makine sektörleri de Akıllı Endüstri teknolojileri, konseptleri ve projelerinin başlangıcı  için çeşitli fırsatlar yaratmaktadır.

Kimya sektörü araştırmacıları, akıllı teknolojik gelişim için aşağıdaki potansiyel alanların ana hatlarını çizdiler: muhasebe, üretim ve envanter sistemlerinde uçtan uca veri entegrasyonu, daha hızlı gerçekleşebilen küçük hacimli üretimi sağlayabilir; Ar-Ge’nin yönlendirmesini amaçlayan üretim hatlarından toplanan büyük veri setlerinin ileri düzey analizi, yeni ürünler için daha iyi yaratıcılığın yanı sıra daha iyi üretim sistemleri ve süreçlerine yol açabilir; ve ayrıca akıllı depolar ve şirket içi lojistik çözümler, daha iyi uçtan uca üretim planlamasını yaratır.

Agrofood endüstrisi, Endüstri 4.0 uygulamaları içinpotansiyeli olan başka bir büyük alandır. Üretim, lojistik ve satış sistemlerinden toplanan büyük veri setlerinin gelişmiş analizi, sektördeki şirketlerin pazar talebini daha iyi tahmin etmesine yardımcı olabilir.

RFID ve sensörler tarafından desteklenen tedarikçilerle yatay bir entegrasyon, beslenme maliyetlerini düşüren, özel beslenme programları sağlayabilir. Ayrıca, üretim, satış ve lojistiğin dikey entegrasyonu, iyi geliştirilmiş güvenlik protokolleri ile korunan bulutta kaydedilen büyük verilerin önünü açabilir. Sektör raporu, bu tür verilerin mantıksal analizinin kapasiteyi, gerçek zamanlı performans takibini ve raporlamayı geliştirebileceğini belirtmektedir.

Makineler

TÜSİAD ve Boston Consulting Group’a göre prototip ve test sistemlerinin üretiminde kullanılan gelişmiş simülasyonlar, ürün geliştirme ve kalıp tasarımı sürelerini azaltacaktır. Sanal ortamda daha entegre çalışan Ar-Ge, tasarım ve üretim birimleri, ürün geliştirme süresini ve kalite kontrol kaynaklı zayiatı düşürebilir.

CNC ve kalıp döküm kullanan üretim hatlarının otomasyonu, konfigürasyon ve teslimat süresini kısaltabilir ve kapasite kullanımını artırabilir. Ayrıca, tehlikeli görevlerde yer alan işçiler için sağlık ve güvenliği de artıracaktır. CRM sistemlerine entegre büyük veri analizi, satış öncesi ve sonrası hizmetleri iyileştirebilir. İlaveten, pazar analizi, gömülü sensörlerin satış sonrası hizmetler için uzaktan sorun giderme yolunu açabileceğini ve böylece garanti maliyetlerini azaltabileceğini gösterdi.

Bu konuda neredeyse sonsuz fırsatlar barındıran diğer alanlar, fabrika ve depo tasarımının yanı sıra akıllı envanter yönetimini iyileştirmek için kullanılabilecek simülasyon ve artırılmış gerçekliktir. Araştırmada, lazer güdümlü otonom araçlar ve optik toplama sistemleri kullanılarak hazırlanan siparişlerin, teslimat süresini, iş gücü verimliliğini ve ergonomiyi artırabileceği sonucuna da varıldı.

KAYNAK

see-industry.com, SouthEast European  Industrial Market

Boston Consultng Group, Netherlands Enterprise Agency study

TUBITAK araştırmaları

TUSIAD raporları