GELİR EŞİTSİZLİĞİ

Ekonomik eşitsizlik küresel bir gerçektir—bir ölçüye göre, dünyanın en zengin 8 insanı, dünya nüfusunun yarısınınki kadar (3,6 milyar insan) bir serveti kontrol ediyor. Bununla birlikte, herkes bunun çözülmesi gereken bir sorun olduğu konusunda hemfikir değildir ve insanların sunduğu çözümler büyük ölçüde farklı olabiliyor. Örneğin, en iyi çözüm devlet müdahalesi mi yoksa pazar bazında yenilik mi?

Genel

Gelir eşitsizliği, bir ekonomideki farklı sosyoekonomik grupların değişen gelirlerini ifade eder. Bir ülkede, bölgede veya tüm dünyada en yüksek ve en düşük gelire sahip olanlar arasındaki farkı vurgular.

Gelir eşitsizliği, bir ekonomide çeşitli birey ve hane grupları arasında eşit olmayan bir gelir dağılımı olduğunda ortaya çıkar.

Gelir eşitsizliği genellikle sosyoekonomik grupları karşılaştırır ve yüzde cinsinden ifade edilir. Örneğin, kazananların ilk yüzde onunun bir ülkenin toplam gelirinin yüzde ellisini temsil ettiğini söylemek gibi.

Gelir ve gelir dağılımı

Gelir terimi, insanların yaptıkları iş için aldıkları paradır. Ayrıca sattığımız şeylerden ve sağladığımız hizmetlerden aldığımız parayı da içerir.

Gelir dağılımı, bir ülke, bölge veya dünyadaki farklı sosyoekonomik grupların ne kadar kazandığına bakar. Gelir eşitsizliğini tanımlamak için gelir dağılımının ne olduğunu bilmemiz gerekir. “Bireyler veya aileler arasındaki veya farklı gruplar, alanlar veya ülkeler arasındaki gelir farklılıkları.”

Gelir eşitsizliği ve ücret eşitsizliği benzerdir. Bununla birlikte, ücret eşitsizliği, temettülerden, yatırımlardan, bir şey satmaktan veya serbest tüccarın elde ettiği kârdan elde edilen geliri içermez.

Servet ve gelir eşitsizliği

Servet; nakit para, bankadaki para, hisse senetleri, tahviller, mülkler, araçlar vb. dahil tüm mal varlıktır. Başka bir deyişle, servet sahip olunan her şeydir.

Gelir ise maaş, ikramiye ve hisse temettüler gibi alınan para akışıdır.

Bir şeyi satın alındığından daha fazlasına satıldığında elde edilen kar, aynı zamanda gelirdir. Gelir, genellikle haftalık, aylık veya yıllık olarak hesaplanır.

Servet eşitsizliği için ise, bir ülkedeki tüm servetin dağılımı önemlidir. Toplam servetin bir nüfusa ne kadar adil veya adaletsiz bir şekilde dağıtıldığını ifade eder ve yüzde cinsinden ifade edilir.

Gelir eşitsizliği başlı başına büyük bir mesele değildir. Servet eşitsizliği ise büyük bir meseledir ve kısmen gelir eşitsizliğinden beslenir. Gelir eşitsizliğinin olumsuz sonuçlarının düzeltilmesi için, servet eşitsizliği dengesini değiştirmenin bir yolu bulunmalıdır. İnsanların iyi bir hayat kazanabilmeleri gerekiyor, evet, ancak üst-orta gelirli haneler bile tıp, eğitim, barınma ve yakıt maliyetleriyle karşı karşıya kaldıklarında zorlanıyor. Bu maliyetlerle karşı karşıya kalan çoğu insan servet biriktirmek için mücadele eder… ve genellikle başarısız olur.

Şu senaryoya bakın. Bir kişi yılda 50 bin TL kazanıyor. Başka birinin 1 milyon TL.si var, çalışmıyor, ancak yatırım gelirinden yılda ortalama 50 bin TL. kazanıyor. Üretken işçi, yatırım geliri üzerindeki indirimli vergi penceresi sayesinde (bir firmanın servetini yönetmesine izin vermekten başka bir şey yapmayan) zengin yatırımcıdan daha azını evine götürmek durumundadır.

Gelir; değişir, harcanır, enflasyondan zarar görür. Ancak zenginlik sadece yaşam standardını değil, yaşama şeklini de değiştirir. Kendi kendine büyür, kendini korur ve geliştirir ve işten ayrılıp emekli olduktan ve hatta öldükten sonra da yaşamaya devam eder.

Gelir eşitsizliğinin ana nedenleri

Gelir eşitsizliğini yaratan iki ana sebepten bahsedilebilir:

  • Pazar Eşitsizliği: İstihdam edenlerin farklı memnuniyet düzeylerine neden olabilen bireylerdeki; enerji, zeka, duygu, eğitim ve bunlara benzer bir kalite veya özelliğin derecesindeki farklılıklar nedeniyle ortaya çıkan eşitsizlik.  Bu nedenlerle, bu tür özelliklere daha çok sahip bireyler, diğerlerine göre nispeten daha fazla para kazanabilirler.

Otomasyon ve ticaret liberalizasyonu, gelişmiş ekonomilerde işgücü piyasalarını derinden dönüştürerek, yüksek vasıflı ve eğitimli işçilere orantısız avantajlar sağladı ve araştırmalar, bu güçlerin eşitsizliğin artmasında rol oynadığını gösteriyor. Üniversite diploması olmayan erkekler ve işçiler, en çok etkilenenler oldu. Bu işçilerin çoğu işgücünden ayrıldı. Buna karşılık, özellikle kentsel alanlarda yüksek eğitimli ve vasıflı işçiler prim kazandı.

Ancak bu etkilerin hafifletilmesinde hükümetlerin rolünün vurgulanması önemlidir. Misal olarak, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa, benzer teknolojik değişim ve ticaret liberalizasyonu seviyelerine rağmen, çok farklı eşitsizlik seviyelerine sahiptir. Ülkeler arasındaki farklı politikalar, mantıksal olarak eşitsizlikteki büyümeleri etkilemiş olmalıdır.

  • Siyasi-Ekonomik Eşitsizlik: Hükümetin uyguladığı yönetim politikaları sonucunda siyasi-ekonomik faktörlerden kaynaklanan eşitsizlik. Hükümetin yönergeleri, bireylerin gelir düzeylerini ciddi şekilde etkileyebilir. Hükümet, gelir seviyelerini önceden belirlenmiş bir aralıkta tutma yaklaşımı izleyebilir. Aksi takdirde, daha yüksek kazanma kabiliyetine sahip insanlara faydalı olan kapitalizmi takip edebilir.

Gelir eşitsizliği nasıl önlenir

Genellikle, aşağıda belirtilen hususların, gelir eşitsizliğinin azaltılmasında faydalı oldukları belirtiliyor:

Kişisel zenginliğin anahtarları eğitim ve özgürlüktür. Servet eşitsizliğindeki fark, en etkili şekilde, eğitimli, bilgili bir yurttaşlık yaratan politikalara sahip olunarak kapatılabilir. Bunun için genel olarak politikalar; tüm vatandaşlara ücretsiz eğitim sağlanması ve gelişmiş eğitimin ucuz ve kullanışlı hale getirilmesi yönünde olmalıdır.

Adil vergi sistemi. Vergi adaletinin sağlanması için, esas olarak geliri vergilendirmeye yönelik bir sistem gerekir. Böyle bir sistemde; yüksek gelirden daha fazla, düşük gelirden daha az vergi alınan ve aynı zamanda vergi kaçağını önleyen düzenlemeler olmalıdır. Farklı gelirleri olan varlık sahibinin ve düşük gelirlinin aynı oranlarda vergi ödemek zorunda bırakıldığı vasıtalı (ötv, kdv, vs.) vergilere ağırlık vermemek gerekir.

Daha aşamalı servet vergisi. Birçok ülkenin artan oranlı gelir vergisi sistemleri vardır. Bu, daha yüksek gelirlerin daha yüksek vergi oranı ödediği anlamına gelir. Bununla birlikte, bu sistemlerde bile, servet (yatırımlar ve mirastan elde edilen sermaye kazançları gibi) genellikle çok daha düşük oranda vergilendirilir. Genel olarak servet inşasını boğmamak önemli olmakla birlikte, varlıklılara avantaj sağlayan vergi boşlukları ve politikaları yeniden düzenlenebilir veya kaldırılabilir. O halde, çoğu durumda çözüm, vergi oranlarını değiştirmekten çok sistemdeki boşlukları kaldırmaktır.

Ekonomiye belirli noktalarda (Merkez Bankaları’nca) yeni para enjekte edilmesi kazananlar ve kaybedenler yaratır. Yeni paraya erişimi olanlar (Bankalar, finansal güce sahip olanlar) muazzam bir kazanç sağlar ve düşük faizli para musluğundan uzak olan herkes satın alma gücünü kaybeder. Burada bir gizem yok: Piramidin tepesindekiler için düşük faiz oranlı milyarlar mevcutsa, buna göre fayda sağlanacaktır.

Transfer ödemeleri. Bu tür harcamalar için borç almak yerine enflasyonu fazla yükseltmeyecek şekilde para basarak ödeme yapmak daha uygun olur. Böylece devlet, faiz ödemelerinden kurtarılmış olur. Zira, bu yeni para için ödenecek bir faiz yoktur ve bu nedenle mali parazitlerin, bu paranın yaratılmasından kazanacakları hiçbir şey yoktur.

Yıllık kazanılan geliri belirli bir değerden az olan haneler için gelir vergilerini azaltan, aynı hane için, faiz, temettüler ve sermaye kazançları gibi kazanılmamış gelirlerden alınan vergiyi gelirle aynı oranda vergilendiren bir yapı kurmak. Halen pek çok gelişmiş ülkede dahi uygulanan, kazanılmış gelir sahiplerinin dönem sonunda sağlık, eğitim ve buna benzer harcamalarının en az bir kısmının veya tamamının kesilen vergiden düşülerek iade edilmelerini sağlamak,

Asgari ücreti arttırmak. Dünyanın birçok yerinde, ücret skalasının alt ucundaki çalışanlar, yoksulluk sınırının üzerine çıkmaya yetecek kadar kazanamıyor. Asgari ücretin belirlenmiş olduğu ülkelerde bu oranın yükseltilmesi, milyonlarca insanın yaşamlarını ve varlık geliştirme yeteneklerini iyileştirmeye yardımcı olabilir. Asgari ücretleri artırmaya karşı çıkanlar, bunun maliyetleri artırdığını ve ekonomik büyümeyi boğduğunu öne sürüyorlar, ancak destekçiler en azından bunun aksini gösteren eşit miktarda kanıt sunabilirler. Enflasyonist ortamlarda asgari ücreti, enflasyondaki hareketler ile uyumlu bir şekilde güncellemek,

Sendika üyeliğini ve gücünü artırmak. İşçi sendikaları, üyelerinin kazanma gücünü artırmaya yardımcı olur ve onların varlığı, üye olmayanların ücretlerinin yükseltilmesine de yardımcı olabilir. Muhalifler, artan maliyetler ve (artan asgari ücretle yaptıkları gibi) boğulmuş büyüme olasılığına işaret edecekler, ancak yine bu tür iddialara karşı çıkmak için bol miktarda kanıt var.  Ekonomik eşitsizlik görünürde artarken, dünyanın birçok yerinde sendika üyeliği azaldı. Sendika destekçileri bunu tesadüf olarak görmüyor.

Rekabeti engelleyen düzenlemeleri azaltmak. Bazıları hükümetin ekonomik eşitsizlikle mücadele etmek için müdahale etmesi gerektiğini düşünürken, diğerleri bunun sadece yoldan çekilmesi ve serbest piyasanın herkes için zenginlik yaratmasına izin vermesi gerektiğini düşünüyor. Bu görüş farklılıklarına rağmen, insanlar genellikle iş büyümesiyle ilgili aşırı veya gereksiz düzenlemelerin belirlenmesi ve ortadan kaldırılması gerektiği konusunda hemfikirdir. Pratik açıdan bu, küçük işletme kurma, vergilendirme vb. alanlarda “bürokratik bürokrasiyi” azaltmak için destekleyici tedbirler anlamına gelir.

Yapay zekayı ve otomasyonu sorun olarak görmemek. Yapay zeka gibi alanlardaki teknolojik gelişmeler hayranlık uyandırabilirken, aynı zamanda “robotların” milyonlarca insanın işini elinden alacağına dair korkuları da artırıyor. Bununla birlikte, tarım makinelerinden montaj hattına ve bilgisayarlara kadar emek tasarrufu sağlayan teknolojinin önceki sürümlerinin, ortadan kaldırdıklarından daha fazla iş yarattığını hatırlamak önemlidir. Otomasyon ve yapay zekanın ekonomik eşitsizliği kötüleştireceğini varsaymak yerine, bu teknolojilerle ilgili işlerin gelişimini teşvik eden politikaları desteklemek belki de daha iyidir.

Eski işleri kurtarmaya çalışmak yerine yeni işleri benimsemek. Yeni teknoloji, tüketici tercihleri, sosyal değişimler, küresel politika ve diğer birçok faktör, bazı iş kategorilerinin düşüşünü ve diğerlerinin yaratılmasını kaçınılmaz olarak etkiler. Kaybedilen “iyi işleri” kurtarmayı istemek belki içgüdüsel olsa da, iş piyasasındaki değişiklikleri benimsemek ve bunlara uyum sağlamak, servet yaratmak için muhtemelen daha iyi bir stratejidir.  Bu, gerileyen endüstrileri veya iş kategorilerini yapay olarak destekleyen politikalara karşıt olmak veya yeniden iş eğitimini ve eğitim programlarını geliştirmeyi desteklemek anlamına gelebilir.

Küçük girişimcileri teşvik etmek. Büyük şirketler tanınmanın çoğunu alırken, küçük işletmeler genellikle modern ulusal ekonomilerin can damarıdır. Yeniliği ve iş yaratmayı mikro düzeyde desteklemek – küçük işletmeleri başlatmayı ve sürdürmeyi kolaylaştırarak – ekonomideki birçok kişi için zenginlik yaratmayı teşvik edebilir. Küçük işletmelerin ayağa kalkmasına yardımcı olmak için “mikro krediler” sağlayan kuruluşları savunmak gerekir.

Farklı görüşler

Tartışmanın diğer tarafında, bazı etkili ekonomistler uzun zamandır eşitlik ve büyüme arasında bir değiş tokuş olduğunu – daha büyük eşitsizliğin daha yüksek çıktının kaçınılmaz bir sonucu olabileceğini ileri sürüyorlar. Ancak bu bakış açısına toplu bir şekilde itiraz ediliyor. Bazı sosyal bilimciler, insanlar yoksulluktan kurtulursa (başkaları süper zengin oluyorken) eşitsizliğin kabul edilebilir olabileceğini düşünüyor. Diğerleri, eşitsizliğin yetenek farklılıklarının kaçınılmaz bir sonucu olduğu ve bireylerin özgür seçimlerinin bunda önemli bir rol oynadığını ve bu nedenle eşitsizliğe aşırı odaklanmanın yanlış olduğunu savunuyorlar.

NETİCE

Ekonomik eşitsizliğin daraltılması gerekip gerekmediği konusunda, ekonomiden politika ve felsefeye uzanan farklı görüşler var. Eşitsizlikle mücadele için en bariz örnek, adalet kavramına dayanır – herkesin refaha ulaşmak için eşit şansa sahip olması gerekir.

Sosyal ve ekonomik eşitsizlikler, örneğin zenginlik ve otorite eşitsizlikleri, ancak herkes için ve özellikle toplumun en az avantajlı üyeleri için telafi edici faydalarla sonuçlanıyorsa adildir.

Hükümetin uyguladığı yönetim politikaları sonucunda, politik-ekonomik faktörlerden kaynaklanan gelir eşitsizliği, piyasa eşitsizliğinden daha tehlikeli kabul edilir, çünkü bu durumda unsurlar, bireyin kontrolünde değildir.

KAYNAK:

Wikihow, Christophe M. Osborne, PhD  May 2, 2021

Phil DiNuzzo, Workers of the World, Answered Jun 24, 2011

Keith Nolen,  Consultant, business architect, author,

piie.com, How to Fix Economic Inequality?

wallstreetmojo

Rich Winkel, washingtonsblog , An Overview of Policies for the United States and Other High-Income Economies May 14, 2014

marketbusinessnews, Income  Inequality

EKONOMİK KURUMLAR

Bir topluluk, farklı kültürel, ırk ve dini geçmişlere sahip bireylerden oluşur. Burada topluluğu bir arada tutan şey, bireylerin bu farklılıkların kıymetini bilerek barış, uyum ve karşılıklı saygı içinde birlikte yaşamaya karar vermiş olmalarıdır. Böyle bir topluluğun yönetişim ilkeleri olarak; bütünlük, kamu güveni, şeffaflık ve dürüstlük tüm dini öğretiler ve kültürel gelenekler tarafından övülür. Bu değerler, hem bireyler hem de toplum liderleri tarafından savunulmalıdır.

Bu iyi yönetişim ilkeleri, günümüz demokratik toplumlarda; güvenlik; kamu özgürlüklerinin etkin bir şekilde korunması; bir güven faktörü olarak şeffaflık; demokratik sürdürülebilirlik ilkesi olarak sosyal uyum; ve kurumların bağımsızlığı olarak özetlenebilir.

Kurumlar Neden Önemli?

Ekonomistler kurum terimini kullandıklarında şunu kastederler: mülkiyet hakları, dürüst hükümet, siyasi istikrar, güvenilir hukuk sistemi ve rekabetçi ve serbest piyasalar. Bunlar neden bir ekonomi için önemli kabul ediliyor? Çünkü, kıt kaynakları tahsis etmek için doğru ortamı yaratırlar.

Kurumların ekonomik kalkınmayı dört geniş kanal aracılığıyla desteklediği ileri sürülür: ekonomik işlemlerin maliyetlerinin belirlenmesi, yatırım getirisinin uygun olma derecesinin belirlenmesi, güçlük ve kamulaştırma düzeyinin belirlenmesi ve çevrenin işbirliğine ve artan sosyal sermayeye ne derece elverişli olduğunun belirlenmesi.

Rodrik, Subramanian ve Trebbi (2002), kurumsal ekonomi üzerine çığır açan bir çalışmada, dünyanın en gelişmiş ülkeleri ile en yoksulları arasındaki gelir farklılıklarını belirlemede kurumların, coğrafyanın ve entegrasyonun (ticaretin) göreli önemini değerlendirdiler. Çalışma sonucunda, kurumsal belirleyicilerin diğer tüm belirleyicileri “baskıladığını” görüyorlar. Bununla beraber, ekonomik faaliyetin gelişmesi için kurumların önemli olduğu yeni bir sezgi değildir. Adam Smith, adalet sisteminin, özel mülkiyet haklarının ve hukukun üstünlüğünün (Ulusların Zenginliği) önemine atıfta bulunarak, bunun şaşırtıcı bir ayrıntı olduğunu zaten belirtmişti. Aron (2000), kalkınma endekslerinin kurumsal olanlarla ilişkilerini araştıran  çalışmalarında: 7’sini mülkiyet hakları ve yaptırımla, 10’u sivil özgürlüklerle, 10’u siyasi haklar ve demokrasiyle, 4’ü işbirliği kurumlarıyla (örneğin kulüpler ve dernekler) pozitif bir ilişki bulurken, 15’inde gelişme ile siyasi istikrarsızlık arasında negatif bir ilişki buluyor.

Ekonomik kalkınmaya yardımcı olan kurumlar, ekonomik faaliyetin maliyetlerini azaltır. Maliyetler, araştırma ve bilgi maliyetleri, pazarlık ve karar maliyetleri, güvenlik ve uygulama maliyetleri gibi işlem maliyetlerini içerir (Coase, 1992, s 197; Dahlman, 1979, s. 149). Ortak yasal çerçeveler (örneğin sözleşmeler ve sözleşmelerin uygulanması, ticari normlar ve kurallar) sağlayarak işlem maliyetlerini düşürürler ve ortak yasa ve düzenlemelere uyum için emniyet ve adalet sistemleri sağlayarak güveni teşvik ederler.

Kurumların gelişmediği topluluklarda ticaret, tipik olarak akrabalık veya etnik ve dini bağlara dayanır. Ortak dil ve din normları ve ağları, ekonomik değişim anlaşmalarına uyulmasını sağlamak için yeterli olabilir; toplu cezalandırma ve sosyal itibar, üçüncü bir tarafın yokluğunda bile (genellikle gayri resmi) sözleşmelerin uygulanmasını sağlamak için yeterli olabilir. Greif (1993), dürüst olmayan tüccarlar ve toplu cezaları hakkında bilgi paylaşımına izin veren Mağribi tüccarlarının ticaret ağlarını tanımlamaktadır. Ancak, farklı gruplarla ticaret fırsatlarından yararlanmak ve ekonomik işlemlerin boyutunu artırmak için kültürel bağlar ve din yeterli değildir. Ticaret ortakları ve takasın ayrıntıları ve üzerinde anlaşılan koşullara uygunluk konusunda anlaşma sağlayan kurumlar hakkında daha fazla bilgiye ihtiyaç vardır. Bunlar, sözleşmeler, davranış kuralları, standart ağırlıklar ve önlemler, ifşa anlaşmaları ve mahkemeler ve emniyet  aracılığıyla uygulama şeklini alır. İşlem maliyetlerinin küçük olduğu durumlarda, sözleşmelerin özel olarak uygulanması yine de tercih edilebilir. Ancak ekonomik ilişkiler geliştikçe ve giderek kişisellikten uzaklaştıkça, üçüncü bir tarafın(kurumun) kurallara uyumu zorlama rolü giderek daha fazla gerekli hale geliyor (Shirley, 2003, s. 2).

Kurumlar ve Ekonomik Büyüme

Kurumsalcılar, ekonomik büyümenin ekonomik ve politik kurumların bir işlevi olduğunu öne sürerler.

Neden bazı ülkeler zenginken bazıları fakir? Solow’dan (1956) bu yana, geçici yanıt, sermaye birikimi ve teknik değişimdeki farklılıklar olmuştur, ancak teori bu farklılıkları neyin oluşturduğunu açıklamamaktadır. İçsel büyüme teorileri (Aghion ve Howit 1992; Grossman ve Helpman 1991; Romer 1990) araştırma ve geliştirme ile insan sermayesindeki farklılıkların teknik değişim ve birikimde farklı büyümeye yol açtığını iddia etmek için ortaya çıktı. Yine de, neden bazı ülkeler eğitim ve inovasyona daha fazla yatırım yapıyor?

North (1990), Acemoğlu ve Robinson (2013) ve diğer yeni kurumsal ekonomistler, kurumlardaki farklılıkların zaman ve mekan boyunca ekonomik performanstaki farklılıkları açıklayabileceğini iddia ediyor. Acemoğlu ve Robinson (2013) çalışmalarında “çıkarıcı” ve “kapsayıcı” kurumlar arasında ayrım yapmaktadır. İlki, bir yanda demokratik olmayan siyasi kurumlara, diğer yanda zayıf hukukun üstünlüğüne ve özel mülkiyet haklarının yokluğuna atıfta bulunur. “Kapsayıcı” kurumlar, toplumun geniş bir kesimi için demokratik siyasi kurumlar, güçlü hukuk devleti ve özel mülkiyetin korunmasından oluşan bir ağdır. Kurumlara ilişkin baskın söylem, “kapsayıcı” kurumların uzun vadeli büyümenin derin belirleyicileri olduğunu ileri sürmektir.

Kurumlar Ekonomik Büyüme İçin Yeterli mi?

Bir diğer görüş ise(Colin Constantine 2017), kapsayıcı” kurumların ekonomik büyümenin derin belirleyicileri olduğu iddiasını tam olarak tatmin edici bulmuyor ve büyüme sürecinde kurumların rolünü gözden kaçıran kurumsal ekonomistlerin, ekonomik yapıların büyüme dinamiklerindeki rolünü görmezden geldiklerini ileri sürüyor.

Bu yeni görüşün temel anlayışı, kurumların performansının bir ülkenin ekonomik yapısı tarafından belirlendiğidir. Pek çok az gelişmiş ülkede bir tür “kapsayıcı” kurum vardır- birincil sorun, bunların yalnızca kanunla yazılması ve zor ya da yalnızca seçici olarak uygulanmasıdır. Bu durum, azalan getiri üretim yapılarının sonucudur.  Uygulayıcı kurumlar maliyetsiz değildir ve azalan getirisi olan ekonomik faaliyetler, uygulama maliyetlerini karşılamak için yeterli katma değer üretmez. Artan getiri ekonomik yapılarına sahip zengin ülkelerde ise bunun tersi geçerlidir.

Bir ülke artan getirisi olan bir ekonomik yapıya nasıl sahip olabilir? Büyümeyi artırıcı yapısal değişiklikler, üretim kurumlarının devlet tarafından yeterince desteklenmesiyle oluşacaktır (Khan 2010). Reinert’i (2007). Üretim kurumları (endüstriyel politikalar: tarifeler, sübvansiyonlar vb.) ile değişim kurumları (mülkiyet hakları, hukukun üstünlüğü vb.) arasında ayrım yapmaktadır. Asgari bir hukuk kuralı ve bir tür mülk sahipliği olmaksızın üretimin gerçekleştirilemeyeceği açıktır. Buradan, değişim kurumlarının üretim üzerinde önemsiz olmayan etkileri olduğu sonucu çıkar.  Ancak, değişim kurumları üretimi veya getirisi artan malların üretimini garanti etmez. Değişim kurumları en iyi ihtimalle gerekli koşullardır, ancak ürün üretimi için tek başına yetersizdir. Devlet sübvansiyonları ve vergi indirimleri, olumlu şekilde uygulandığında üretim seviyeleri üzerinde doğrudan etkilere sahip olabilir ve belirli malların üretimini diğerlerine göre teşvik edebilir.

Bu yeni görüş, kurumsal ekonomistlerin ileri sürdükleri, hem “kapsayıcı” hem de “çıkarıcı” kurumların öncelikle değişim kurumlarına (exchange institution) dönüştüğünü öne sürüyor. Bu, üretim yeteneklerinin zaten var olduğu zımni varsayımın sonucudur. Ancak tanım gereği üretim teknolojilerinden yoksun olan yoksul ülkeler, gelişmiş ülkelerden değişim kurumlarını “indirerek” sağlam bir büyümeyi ateşleyemezler. Aslında,  az gelişmiş ülkelerde kaynaklarda yetersiz bir şekilde tahsis edilir. ayrıca yoksul ülkelerin değişim yapacak çok az şeyi olduğu fark edildiğinde, değişim kurumlarının büyümeyi artıran yapısal dönüşümler üretemeyeceği savunuluyor. Dolayısı ile bu görüş ile kurumlar ile  kalkınma konusundaki egemen söylem arasındaki temel fark budur.

Bu görüş, ekonomik yapıların ekonomik performansın temel nedeni olduğuna dair alternatif bir teorik ve ampirik durum geliştirmektedir. Ekonomik yapılar, yapısal öğrenme oranını belirler, kurumsal performansı etkiler, gelir dağılımını etkiler ve siyasi geçişlerin yönünü, dolayısıyla ekonomik performansı belirler. Aynı zamanda, kurumlar, siyasi güç ve ekonomik yapılar arasındaki geri bildirim döngüleri de çok önemlidir.  Dolayısıyla piyasaların tek başına büyümeyi artırıcı dönüşümler sağlayamayacakları belirtiliyor.

Bu görüşe göre, büyümeyi sağlayan kurumlar değil; daha ziyade, ekonomik performansı sağlayan bir ülkenin ekonomik yapısıdır. Bu nedenle, ekonomik yapılardaki zaman ve mekandaki farklılıklar, ekonomik kalkınmadaki farklılıkları açıklayabilir.

Fakat ekonomik yapılar nelerdir? Yüksek teknolojili üretim gibi bazı emtialar, artan getiri kapsamına sahiptir ve bazı tarım ürünleri gibi diğerleri, azalan getirileri ile ünlüdür. Belirli bir ülke, teknik olarak gelişmiş yüksek katma değerli mallar üretiyorsa, artan getiri üretken bir yapıya sahiptir- ve bunun tersi geçerliyse azalan bir getiri ekonomik yapısı, teknolojik olarak basit, düşük katma değerli mallardan oluşur. Temel olarak, ekonomik faaliyetler bir ekonominin üretken yeteneklerini yansıtır ve bir ülkenin üretken yapısı basitçe teknolojik yeteneklerinin toplam temsilidir.

Güçlü büyüme, bir ülke artan getirili bir ekonomik yapıya kavuştuğunda gerçekleşirken, aksi takdirde ekonomik durgunluk ve düzensiz büyüme gözlenir. Yüksek katma değerli ve teknolojik olarak karmaşık mallar, yeniliğe elverişli piyasa yapılarında üretilir ve bunlar daha uzun süreler için daha yüksek ücretleri ve kârları sürdürür (Reinert 2008). Ayrıca, ekonomik faaliyetlerin artan getirisi, daha uzun kariyer basamakları sağlar ve bunlar, emeğin sosyal sınıflar arasında merdivenleri tırmanması için önemli bir araç görevi görür ve bu da gelir dağılımını geliştirir.  Ortaya çıkan fikir birliği, daha düşük eşitsizliğin büyümeyi daha çok artırdığı yönündedir. Ayrıca, artan getiri üretim yapılarında demokratik geçişler daha olasıdır ve bu, büyümenin önemli bir yakın nedeni olan teknik bilginin yayılmasını arttırır (Acemoğlu 2008).

Kurum Bağımsızlığı

Seriye Sezen(Ankara, Siyasi Bilimler Fakültesi) tarafından “Türkiye’deki Bağımsız Düzenleyici Kurumlar: Gerçekten Özerkler mi?” adlı çalışmada, Türkiye’deki bağımsız düzenleyici kurumların özerkliğini incelemektedir. Kısaca, ilk olarak onların yaratılmasına yol açan farklı faktörleri ve ikinci olarak, onların resmi veya hukuki özerkliklerinin yasal temelini araştırıyor. Daha sonra araştırma, bu resmi özerkliğin gerçekte ne ölçüde uygulamaya konulduğunu ve yönetim kurulu üyeleri tarafından nasıl algılandığını değerlendirmektedir. Araştırma, görüşmelerden oluşan bir anket aracılığıyla yapılmıştır. Çalışma, “Resmi özerklik kanunla tatmin edici bir şekilde sağlanmış olmasına rağmen, hükümetin bu özerkliği ikincil mevzuat yoluyla sınırlama eğiliminde olduğu” sonucuna varmaktadır. Dolayısı ile, özerkliğin fiili kullanımı üzerinde bazı kısıtlamalar vardır. Fiili özerklikle ilgili olarak, anket bulguları, kurulların müzakerelerinde dış ve iç baskılara ve müdahalelere maruz kaldığını göstermektedir. Böylece, ”‘özerklik ne kadar büyük olursa, yönetim o kadar verimli olur” varsayımı sorgulanır. Yönetim kurulu üyeleri üzerindeki baskının ana kaynakları, düzenlemeye tabi sektörlerin kendilerinden kaynaklanmaktadır. Bu bulguların, piyasa güçleri tarafından karşı karşıya kalındığı için, demokrasi ve siyasi-idari ara yüz üzerinde önemli bir etkisi vardır.”

Yargı Bağımsızlığı

Yargı bağımsızlığı, demokrasinin iki temel unsurunu, yani hukukun üstünlüğünün ve kuvvetler ayrılığının somut bir şekilde ifade edilmesidir. Anayasal bir demokraside, siyasi süreç ve herhangi bir devlet işlevi, yasaların sınırları içinde gerçekleşmelidir. Yargıçlar, hukukun üstünlüğünü korumakla görevlidir. Bunu uygunsuz bir etki olmaksızın yapabilmelerini sağlamak için, yürütme ve yasama erkinden bağımsız olmalıdırlar. Demokrasideki rolleri, insan haklarının korunmasında özellikle önemlidir. Uluslararası hukuka göre yargı bağımsızlığının tanımı şu şekilde yapılabilir: bağımsız bir yargı (a) tarafsız olmalıdır; (b) davalara tarafsız bir şekilde yaklaşmalıdır; (c) önyargı göstermemelidir; (d) siyasi olarak bağımsız olmalıdır; ve (e) herhangi bir kaygı duymadan çalışabilmelidir.

Merkez Bankası Bağımsızlığı (MBB)

Merkez Bankası (MB) ile Hükümet arasındaki ilişki, MB’nin atama prosedürleri, para politikası ve hükümete borç verme gibi hususlarla ilgili önemli bir yapılandırmadır. Teorik ve ampirik literatür, MBB ile enflasyon arasında önemli bir negatif ilişki olduğunu göstermektedir. Burada, para politikasının resmi olarak özerk bir MB’ye devredilmesinin, MB’nin fiyat istikrarı hedefine daha iyi ulaşmasını sağlayacağı, onu gerek seçim süresinde gerekse diğer zamanlarda partizan siyasi baskılardan daha iyi yalıtacağı varsayılmaktadır. Bu nedenle, birçok yükselen piyasa ekonomisinde merkez bankası reformlarını en uygun şekilde sıralamak ve uygulamak için MBB’yi geniş bir şekilde tanımlamak ve ölçmek çok önemlidir.

MBB, hükümetin etkisinin ya dışlanması ya da büyük ölçüde kısıtlanması gereken üç alanla ilgilidir: personel, finans ve politika konularında bağımsızlık. Hükümetin etkisinin MB’nin atama prosedürlerinden kısmen veya tamamen hariç tutulması durumunda, bir MB’nin Personel Bağımsızlığı veya Siyasi Bağımsızlığına sahip olduğu söylenir. Bu bağımsızlığın derecesi, atama prosedürlerinde hükümetin etkisi, görev süreleri ve MB yönetim kurulunun görevden alınması gibi faktörler tarafından belirlenebilir. Mali Bağımsızlık veya Mali Bağımsızlık derecesi, MB’nin hükümeti MB kredilerine doğrudan ve dolaylı erişimden ne ölçüde hariç tutabileceği ile belirlenir. Burada doğrudan kredi, MB mali açığın parasallaştırılmasına izin verdiğinde ve MB birincil piyasada devlet borcunun yönetimine katıldığında dolaylı kredi ortaya çıkar.

Merkez Bankası Kurumu özerkliği ile ilgili olarak Avrupa Merkez Bankası başkanı Mario Draghi, bağımsız kurumların nasıl çalıştığının parlayan bir örneğidir(Cassar White, 2018). ” Draghi, görünüşte sakin ama siyasi baskıya boyun eğmeme konusunda çelik gibi bir kararlılığa sahip bir kişidir. 2016 yılında, AB ekonomilerini büyümeye teşvik etmek için para politikasını gevşetme stratejisi nedeniyle Alman politikacılardan büyük baskı gördü.

Savunması son derece basitti: ‘Siyasetçilere değil, yasalara uyuyoruz’. Şansölye Angela Merkel, kurumların bağımsızlığına müdahalelerini meşrulaştırmaya çalışan çoğu politikacı gibi, siyasi meslektaşları tarafından yönetilen eleştirilerin haklı olduğunu iddia etti. Politikacıların sıradan insanların çıkarlarını savunma hakkı ve görevi olduğunu savundu.

Draghi bir kez daha sakin ve diplomasi bir tavırla tepki gösterdi. ‘Belirli bir eleştiri türü, ECB’nin bağımsızlığını tehlikeye atıyor olarak görülebilir ve bu, yatırımı geciktirir’ dedi.

Daha yakın zamanlarda, İtalya başbakan yardımcısı Luigi Di Maio, İtalyan hükümetinin önemli kamu harcamalarına dayalı bütçesini destekleyerek, sadık bir İtalyan gibi davranmadığı için Draghi’yi eleştirdi. Di Maio’nun hayatında şimdiye kadar hiç düzgün bir iş yapmadığı bildiriliyor ve bugün, muhtemelen son birkaç yılda AB’yi büyük buhrandan kurtarmış olan bir uzmana iyi mali yönetişim dersleri vermeye çalışıyor.

Herkes Draghi’yi ve kamusal rolü siyasi etkiden bağımsızlığın yasal güvenceleriyle korunan diğer bağımsız kurum yöneticilerini taklit edemez. Ancak bağımsız kurumların liderlerinden, patronlarının istediğini değil, doğru olanı söylemesi ve yapması beklenir.”

KAYNAK:

Seriye Sezen, Ankara Üniversitesi SBF, Independent Regulatory Agencies in Turkey: Are They Really Autonomous?

John Cassar White, timesofmalta, The freedom of thinking independently, 2018

Luca Ferrini, e-ir.info, 2012, The Importance of Institutions to Economic Development

Collin Constantine, 2017, Economic structures, institutions and economic performance, Journal of Economic Structures volüme 6

Economic Institutions, econlib.org, Econlib College Guide

Bürokrasi ve Bürokrat

Tarih boyunca, hem küçük hem de büyük uluslar, belirli seçilmemiş çeşitli meslekten kişileri, hükümet yapısı içinde göreceli güç pozisyonlarına yükselttiler. Toplu olarak, bu tür çalışanlara bürokrasi denir. Bürokrasi, bir dizi politika ve programla bağlantılı işlevleri yerine getirmekle görevli, seçilmemiş görevlilerden oluşan idari bir gruptur.

Genel

Bürokraside çalışan bireyler, hükümetin her alanında gerekli ve hatta araçsal rolleri doldururlar: Hukuktan tarıma, savunmadan hayvancılığa, uzay araştırmalarından ilköğretime, dış ilişkiler ve istihbarat toplama kurumlarındaki üst düzey pozisyonlardan en küçük düzenleyici kurumlardaki katip ve personele kadar birçok teknik ve teknik olmayan alan, departman, kurum, alt bölümler, ilçeler ve çeşitli düzeylerde, merkezi olarak yönetim ve koordinasyon gibi. Hükümetin işlevlerini ve programlarını yürütme konusundaki uzmanlıkları nedeniyle işe alınırlar veya bazen atanırlar.

Bürokrasi Ne Yapar?

Modern toplum, kamu mallarının sağlanması, yaşam kalitesinin artırılması ve ekonomik büyümenin teşvik edilmesi için hükümetin etkin işleyişine güvenir. Devletin bu işlevleri yerine getirmesi için yapması gereken faaliyetler arasında – bunlarla sınırlı olmamak üzere – vergilendirme, iç güvenlik, göç, dış ilişkiler ve eğitim yer alır. Toplum büyüdükçe ve devlet hizmetlerine duyulan ihtiyaç arttıkça, bürokratik yönetim ve kamu idaresi daha zorunlu hale geliyor. Kamu idaresi, hem devlet bürokrasilerinde kamu politikasının uygulanması hem de memurları bu kuruluşlarda çalışmaya hazırlayan akademik çalışmadır.

Bürokrasi sadece hükümete özgü değildir, aynı zamanda özel ve kar amacı gütmeyen sektörlerde de bulunur. Yani, kapsamı ve büyüklüğü ne olursa olsun, hemen hemen tüm kuruluşlar bürokratiktir; kamu ve özel kuruluşlar bazı önemli yönlerden farklılık gösterse de. Örneğin, özel kuruluşlar bir sahip, yönetim kurulu veya hissedar gibi bir üst otoriteye karşı sorumluyken, hükümet kuruluşları Cumhurbaşkanı, başbakan, meclis, mahkemeler ve nihayetinde halka karşı eşit olarak sorumludur. Özel ve kamu kuruluşlarının temel amaçları da farklıdır. Özel kuruluşlar maliyetleri kontrol ederek, pazar payını artırarak ve kar elde ederek hayatta kalmaya çalışırken, kamu kuruluşları için, verimlilik ve etkinlikle çalışmak gibi anlaşılması zor hedefi ölçmek daha zordur.

Bürokrat kimdir?

Bürokratlar, resmi kurallar altında faaliyet gösteren ve hiyerarşik organizasyonları olan bürokrasilerde çalışan kişilerdir. Ayrıca bürokrat, uzmanlaşmış, idari işlevlerde eğitim almış ve deneyim kazanmış, tam zamanlı, maaşlı bir çalışandır.

Onlar, bir hükümetin temel direkleridir. Politikacılar devlet yönetimini bilmiyor olabilirler, ve birçok politikacının derecesi veya temel öğrenimi olmayabilir. Hatta bazıları, Anayasa kural ve düzenlemelerini, temel hukuk kurallarını vs. bile bilmeyebilirler, ama yine de hükümetleri onlar yönetiyor.

Peki, bu insanlarla devlet nasıl yönetilecek? İşte bürokratların devreye girdiği yer burasıdır.

Başbakana, bakanlara ve siyasi ilgililere politikalar, yasalar ve ülkeyi nasıl yönetecekleri konusunda tavsiyelerde bulunurlar. Sorunları çözme konusunda bilgili ve deneyim sahibidirler. Örneğin, bir müsteşar veya bakan yardımcısı, devlet içerisindeki kariyerlerinin son aşamasında o göreve gelmiş ve böylece devletin çeşitli kademelerinde geçirdiği uzun süreler içinde birçok sorunla karşılaşmış, insanlar ve ülke için en iyisinin ne olacağı konusunda deneyim kazanmışlardır.

Buradan, bürokratların hükümet yönetiminde etkili olduklarını söyleyebiliriz. Politikacılar, bir yandan onları kontrol altında tutarken, diğer yandan insanlar ve ülke için iyi şeyler yapmalarını engellememeleri gerekir.

Bürokrasinin Siyasallaşması

Her ikisi de farklı siyasi ideolojilere aitse, üst düzey siyasi yöneticiler ve üst düzey bürokratlar arasında fikir ayrılıkları ortaya çıkar. Böyle bir durumda, siyasi yöneticilerin bürokrasiyi kontrol etmesi zorlaşıyor. Bu sıkıntıdan kurtulmak için birçok kişi, üst düzey siyasi yöneticinin, siyasi ve ideolojik bakış açılarını paylaşan kişileri üst görevlere ataması gerektiğini öne sürüyor. Ancak, bu tür görüşler söz konusu olduğunda politikacılar ve bürokratlar arasında benzerlikler artmaya başlar. Bu yöntem, politikacılar ve bürokratlar arasındaki ayrımları bulanıklaştıracaktır.

“Ganimet Sistemi” olarak adlandırılan yukarıdaki yöntemin uygulaması ABD’de bulunmaktadır. On dokuzuncu yüzyılda Andrew Jackson bu sistemi tanıttı ve bu durum hala devam ediyor. Jackson, çok sayıda üst düzey yetkiliyi kendi parti adamları ile değiştirdi ve bugün bile Amerikan başkanları aynı şeyi yapıyor.

ABD, ganimet sisteminin yaratıcısı olmasına rağmen, diğer birçok liberal demokrasi, ganimet sisteminin varyantlarını benimsemiştir. Karmaşık ve gizli bir şekilde, başbakanlar ve diğer bazı üst düzey siyasi yöneticiler, önemli bürokratik görevlere kendi adamlarını atarlar.

Geçen yüzyılın seksenlerinde İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher bunu yaptı ve bu davranışı nedeniyle birçok kişi tarafından şiddetle eleştirildi. Yönetim, Thatchering ile suçlandı. Fransa’da da siyasallaşma sürüyor. Çok sayıda üst düzey bürokratik makamın, politikacılar tarafından doldurulduğu tahmin edilmektedir.

Pek çok parlamenter demokraside, siyasallaşma süreci doğrudan gerçekleşmez. Üst düzey bürokratların görüş ve ideolojileri bakanlar tarafından bilinir ve buna göre bakanlar bürokratları transfer eder veya en güvendikleri kişileri önemli görevlere atar. Amaç, görüş ve ideoloji alanında uyum sağlamaktır. Ancak böyle bir yöntemin çok sayıda dezavantajı vardır. Devleti çok iyi tanıyan tecrübeli bürokratik yetkililerin ideolojik tercihleri olsa da, en azından bir kısmının, tarafsız davrandıkları da bir gerçektir.

Ayrıca, büyük ölçekli politizasyon, yönetime zarar vermeye mahkûmdur. Üst düzey bürokratlar kontrol edilebilir (bazıları bunun her zaman doğru olmadığını söyler), ancak bu durumdan topluluğun genel çıkarları etkilenecektir. Farklı ideolojilere sahip kişi ya da gruplar ya da topluluklar meşru paylarından mahrum kalacaklardır- siyasi gerekçelerle fırsat verilmeyebilir.

Hakimiyeti karşılamak

Bürokrasiyi kontrol etmek için siyasallaştırma ve hesap verebilirlik yöntemleri kuşkusuz çok önemlidir ve bunlar dünyanın birçok yerinde yaygın olarak uygulanmaktadır.

Bürokrasinin baş işlevi (veya baş işlevlerinden biri) siyasi yöneticilere, bürokratlara, kilit pozisyonlarda bulunanlara tavsiye veya öneri teklifinde bulunmak, ondan faydalanmak ve tüm yönetim üzerinde hakimiyet kurmaya çalışmaktır. Bazen güçlü bürokratlar, siyasi yöneticileri çeşitli yollarla etkilemeye çalışırlar. Siyasi yöneticiler bu durumun farkında olmalıdırlar.

NETİCE

Siyasi yetkililer ile üst düzey bürokratlar arasında ideolojik farklılıklar varsa, o zaman fikir çatışması kaçınılmazdır. Bu nedenle birçok siyasi yetkili, bürokratlardan siyasi taahhüt ister. Bu amaca, yönetim siyasallaştırılırsa, yani siyasi yetkililer parti adamlarını üst görevlere atarsa ulaşılabilir, fikri yaygındır. Ancak, böylesine büyük bir bürokratik değişimin çeşitli mahzurları vardır. Devlet yapısındaki bilgi ve deneyimi yok edebilir. Ayrıca çoğu zaman yeni göreve getirilenlerde iktidara yakınlık, uzmanlığa tercih edilebilir. Buda, bürokrasinin kalitesine etki edebilir.

Hükümetler seçimle değişebilir. Bürokrasi, seçilmiş hükümet olsun ya da olmasın, devlet yönetimin de sürekliliği sağlar. Bürokrasi, yönetimin çelik çerçevesi olarak bilinir. Yönetim birimleri onun etrafında ve altında inşa edilir.

Bir hükümet bağlamında, bürokratlar partizan olmayıp, seçilmiş yetkililer tarafından belirlenen politikaları uygulayan kişilerdir. Bir iktidar partisi seçimi kaybettiğinde, bürokrat işini sürdürür ve tıpkı bir önceki partinin politikalarını nasıl uygulamışsa, kazanan partinin belirlediği politikalara göre de aynı şekilde çalışmalarını sürdürür. Bu bakımdan bürokraside bazı üst kademe yöneticileri dışında fazla değişiklik yapılmamalı ve kurum fazla siyasallaştırılmamalıdır. Zira, gelecekte seçimi kazanacak parti yöneticileri de onlarla çalışacaklardır. Onlar, devletin hafızalarıdır.

Modern kamu yönetiminin ciddi gözlemcileri, bürokratların tarafsızlığının bir gerçek değil, bir mit olduğu görüşündedir. Eğitimli ve siyaset bilincine sahip kişiler olarak kendi görüş ve ideolojilerine sahip olmaları oldukça doğaldır ve hiç kimse onları, bunları terk etmeye zorlamamalıdır.

ENFLASYON İLE FAİZ ORANLARI, PARA DEĞERİ ve EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİ

Genel

Enflasyon, insanların parasal değerini ve ülkenin milli gelirini aşındıran görünmez bir vergidir. Aynı zamanda, iş adamları  tarafından yüksek oranda izlenen ekonomik bir göstergedir.

Çoğunlukla, enflasyon oranı hareketleri ile faiz oranı (nominal ve reel faiz oranı) arasındaki ilişki merak edilir.

Bazı gelişmiş ülkelerde, 50 yıla aşan  bir süre boyunca tüketici fiyat endeksine ve reel faiz oranı verilerine  dayanan gözlemler:

ilk olarak, enflasyon oranı ve reel faiz oranının her zaman zıt yönlerde hareket ediyor gibi,  ikinci olarak, genellikle uzun vadede nominal faiz oranının enflasyon oranının hareketlerinin gerisinde kaldığını, ancak yukarı veya aşağı yönde hareket edebildiğini göstermektedir. Buna neden olan nedir?

Genel olarak, her üç eğrinin de hareketleri 1970’lerden önceki yıllarda nispeten küçüktü. Ancak para politikasının klasik perspektiften daha kısa vadeli Keynesyen bir ideolojiye kayması üzerine, eğriler arasında önemli farklılıklar oluştuğu  gözlemlenmektedir.

1970’lerden itibaren artmaya başlayan hükümet harcamaları, para arzında ani artışlar yaratmaya başladı. Paranın miktar teorisi, hükümetler harcamaya başladığında, dolayısıyla para stokunu artırdığında, enflasyon oranının da yükseleceğini öne sürer.  Bunu önlemek için, para politikaları enflasyonist eğilimlere karşı kullanılmaya başlandı. Nominal faiz oranlarını yükseltme, harcamaları kısma ve para arzını azaltma girişimleri başlatıldı. Mali kararlar ve sonraki parasal tepkiler, faiz oranlarının ve enflasyonun dalgalanmasına ve birbirlerinden farklı hareket etmelerine neden oldu.

Bunlardan reel faizin, hem nominal faiz oranının hem de enflasyonun tersi yönde hareket etmesinin nedeni, reel faiz değerinin nasıl elde edildiği ve neyi temsil ettiğinden kaynaklanır.

Fisher Etkisi: Enflasyon oranı, nominal faiz oranı ve reel faiz oranı arasındaki bağlantıyı inceler. Nominal faiz oranının, beklenen enflasyon oranı ve reel faiz oranı olmak üzere iki bileşen içerdiğini gösterir. Reel faiz oranı, beklenen enflasyonu hesaba kattıktan sonra tasarruf sahiplerince yapılan yatırımın getirisini temsil eder.

İlişki, “ reel faiz oranı = nominal faiz oranı – enflasyon oranı”  şeklindedir. Bu ilişki, reel faiz oranının, getiri-nominal faiz değeri, eksi belirli bir yatırımın enflasyon yoluyla kaybedilen satın alma gücünü ölçtüğünü ileri sürer. Bir bankaya %6 nominal faiz oranı ile para yatırırsınız, ancak beklenen enflasyon %4 ise, tasarruflarınızın gerçek satın alma gücü %2 artar. Örneğin, Merkez Bankası para arzını artırırsa ve beklenen enflasyon %4’ten %7’ye çıkarsa, istikrarlı bir ekonomi sağlamak için Merkez Bankası faiz oranlarını %6’dan %9’a yükseltir. Nominal faiz oranları enflasyonla aynı oranda artarsa, reel net etki çok azalır. Bu nedenle, iki değişkenin ters hareketleri, bu belirli değişkenin konumu ile tanımlanır. Fiyat seviyesi, nominal nakit varlıklardan daha fazla yükseldiyse, bu durum elde tutulan varlıkların gerçek değerini düşürecektir. Ekonominin büyümesine yardımcı olmak için Enflasyon ve Faiz oranı arasındaki pozitif reel faiz noktasına ulaşmak gerekiyor. Ve merkez bankaları, enflasyonu takip etmek ve limitler içinde tutmak için faiz oranlarını kullanırlar.

Ancak, enflasyonun farklı itici güçleri olabilir. – talep veya maliyet. Enflasyon talep itmeli ise, o zaman daha yüksek faiz oranının enflasyonu düşürmesi söz konusudur. Ancak, enflasyon maliyet itmeli ise (bazı ülkelerde görüldüğü gibi), o zaman daha yüksek faiz oranı aslında üretim maliyetini yükselterek enflasyonu artırabilir. 

Bununla birlikte, tek başına bir enflasyon rakamı bir şey ifade etmez. Merkez bankalarınca önemli olan, enflasyon oranındaki değişmelerdir. Merkez bankaları her zaman enflasyon seviyesini ülkenin ekonomik büyüme oranıyla ilişkilendirirler. Faiz oranlarındaki değişiklikler para politikasına bağlı olmakla birlikte, merkez bankaları, çoğu zaman ve özellikle kriz dönemlerinde, ekonomik büyümeden ödün vermeyi reddeder.

Enflasyon ve faiz oranları arasındaki yakın ilişki

Enflasyon para yaratımından kaynaklanır. Bu para yaratımı, sürekli artan para arzının seviyesi ile ölçülür. Ancak para arzındaki bir artış mutlaka enflasyon oluşturur anlamına gelmez. Enflasyona yol açan şey, üretilen zenginlikten (GSYİH ile ölçülür) daha fazla para arzında olan artıştır.  Etkili olarak bu, aynı oranda artmayan bir arz üzerinde talep baskısı oluşturur ve enflasyon yaratır.

Enflasyon oranı merkez bankaları tarafından çok yakından izlenir. Para politikalarını yönlendirmek ve politika faiz oranlarını belirlemek için enflasyonu incelerler. Her merkez bankası genellikle kendisine aşmak istemediği bir enflasyon eşiği belirler ve deflasyonu önlemeye çalışır (genellikle ekonomik durgunlukla eş anlamlıdır).

Bu şekilde, enflasyon oranı çok yükselirse, merkez bankası enflasyonu kontrol altına almak ve ekonomideki aşırı ısınmayı önlemek için faiz oranlarını yükseltir veya piyasadaki aşırı likiditeyi azaltır. Bu tedbirler, para yaratmayı yavaşlatarak enflasyonu düşürür.

Öte yandan, ülke deflasyon eşiğinde ise, merkez bankaları borçlanmayı daha ucuz hale getirerek ekonomiyi canlandırmak için faiz oranlarını düşürür (bu da para yaratımını artırır ve dolayısıyla enflasyon yaratır).

Enflasyon ılımlı ise, merkez bankaları faiz oranlarını enflasyon düzeyine ve ayrıca ekonomik büyüme oranına (GSYİH) göre belirler. Tabii ki, enflasyonla mücadelede, merkez bankaları tarafından başka birçok faktör de dikkate alınmaktadır.

Enflasyonun döviz kuru üzerindeki etkileri

Enflasyonun döviz kuru üzerindeki etkisinin teorik olduğunu belirtmek gerekir. Gerçekten de, döviz kurunun belirlenmesinde etkili olan başka birçok faktörde mevcuttur. Bununla birlikte, diğer unsurlar dikkate alınsa dahi döviz kuru gelişmelerinin en önemli belirleyicilerinden biridir. 

Enflasyon bir ülkenin döviz kurunu iki şekilde etkiler: –

Para Birimini Zayıflatarak – Enflasyon düşük ise faiz oranlarının düşmesine neden olacaktır. Yabancı yatırımcılar artık ülkeyi yatırım yapmak için daha az çekici görecek ve daha iyi getiri elde etmek için fonları uygun yüksek getirisi olan başka bir ülkeye taşıyacak. Bunu yaptıklarında, başka bir ülkenin para birimini satın almak için yerel para birimini satıyorlar, bu da talebini azaltarak para biriminin zayıflamasına yol açar.

Para Birimini Güçlendirerek – Yukarıda belirtildiği gibi enflasyon ekonominin faiz oranını yükseltir. Yani şimdi enflasyonda bir artış varsa, bu faiz oranlarında artışa yol açar. Bu yabancı yatırımcıları cezbeder ve yerli para birimine olan talep artar. Bu talep, para biriminin diğer para birimleri (döviz kuru) cinsinden değerini yükseltir.

Yüksek faiz oranları sonucunda para biriminin değer kazanması, her türlü yatırımı artırmayacak, sadece küresel piyasalardan borç alma artacaktır. Öte yandan işletmeler yurt dışına taşınmaya teşvik edilecek ve tüketiciler de daha fazla ithalat yapacaktır.

Döviz kurunun parasal modeli, yüksek faiz oranının uzun vadede fiyatları ve enflasyonu artırdığını ve döviz kurunu değersizleştirdiğini ileri sürer. Bu ana akım düşünce değil, ancak bazı ülkelerde ampirik olarak doğrulanmış bir sonuç. Daha yüksek faiz oranının fiyatları düşürdüğü ve döviz kurunu güçlendirdiği bilgeliği kısa vadeli bir kavramdır ve keynesyen/gelir modeline dayanan döviz kuru belirlemeye yönelik geleneksel yaklaşım olarak bilinir…

Enflasyon ve Reel GSYİH

Bir ekonominin artan Reel GSYİH’sı, talepte artış yaratır. Artan talep, arzda aynı oranda bir artış yoksa, fiyatlarda yükselişe (enflasyon) yol açarak Reel Faiz Oranlarının yükseltilmesine sebep olur.  Artan Reel Faiz oranı talebi kısarak enflasyonu azaltır. Bu durum faizleri düşürür ve  sonucunda GSYİH azalır.  

Yani her şey eşit olduğunda, artan faiz oranları enflasyonu düşürecek veya deflasyon yaratacaktır.

Gerçek dünyada, her şey eşit değildir ve faiz oranları yükselmeye başladığında, genellikle enflasyona ayak uydurmaya çalışır, bu yüzden sonunda birbirlerine bağlanırlar.

Burada Reel GSYİH’yi artıran bileşenlerin yapısı da önemlidir. Eğer bu artış yatırım ve üretim ağırlıklı ise, böyle bir durum enflasyon yaratmaz. Zira artan talebi karşılayacak arz mevcuttur. Yok eğer bu artış ağırlıklı olarak hükümet harcamaları ve kredi bazlı özel harcamalar sonucunda oluşmuşsa, bu durum bir talep patlaması yaratmış ve enflasyonu yükseltmiş olacaktır. Bazen üretim artışının büyümeye katkısı oluşabilir. Ancak, bu artış artan talebi karşılamak için atıl kapasitenin kullanılması sonucu ise fazla etkili olamaz. Bu bakımdan enflasyonist ortamlarda, yatırım/ üretim/ verimlilikteki artışın fazla etkili olmayacağı, kredi ağırlıklı tüketim (istihdam yaratmayan) ile oluşacak büyümenin belli bir oranı geçmesini, Merkez Bankaları parasal araçları kullanarak önlerler. Zira, böyle bir ortamda mesela %4’den fazla bir büyüme, enflasyonu daha fazla artırmaktan başka bir işe yaramayacaktır. Esasen, gelişmekte olan bazı ülkeler de bu tür büyümenin getirisi, gelir dağılımı bozukluğu nedeni ile geniş halk kitlelerine yansımamaktadır.

DİKKAT: Bu yazıda bahsedilenler, teori üstüne teoridir ve hiçbiri gerçekten doğru veya yanlış değildir. Hepsi kendi varsayımlarının merceğinden bakıldığında anlam kazanır.

Araştırma ve geliştirme neden ekonomik büyümenin önemli bir parçasıdır?

• IMF tarafından yapılan analiz, araştırma ve geliştirmenin ekonomik ilerleme için hayati önem taşıdığını göstermektedir.

• Uzun vadeli büyüme için ihtiyaç duyulan buluşların desteklenmesine yardımcı olmak için sınır ötesi işbirliği de çok önemlidir.

• COVID-19 aşıları, hayat kurtarmaya yardımcı olan ve birçok ekonominin yeniden açılmasını ön plana çıkaran bir buluş örneğidir.

Pandemi, onlarca yıllık ekonomik ilerlemeyi geri aldı ve kamu maliyesine zarar verdi. Daha iyi bir yapı inşa etmek ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek için büyük kamu yatırımlarının sürdürülebilir bir şekilde finanse edilmesi gerekiyor. Uzun vadeli büyümeyi ve dolayısıyla vergi gelirini artırmak konusu, nadiren bukadar acil hissedilir.

Uzun vadeli büyümenin itici güçleri nelerdir? Verimlilik – aynı girdilerle daha fazla çıktı yaratma yeteneği – önemli bir tanesidir. En son Dünya Ekonomik Görünümü Blog’unda, uzun vadeli verimlilik artışını teşvik etmede buluşların(innovation) rolü vurgulanmışdı. Şaşırtıcı bir şekilde, buluş çabasının bir göstergesi olan araştırma ve geliştirmedeki (Ar-Ge) istikrarlı artışlara rağmen, gelişmiş ekonomilerde üretkenlik artışı onlarca yıldır düşmektedir.

Ülkeler arasındaki bilgi transferi, buluşların önemli bir itici gücüdür.

Analiz, Ar-Ge kompozisyonunun büyüme için önemli olduğunu gösteriyor. Temel bilimsel araştırmanın uygulamalı araştırmalardan (firmaların ticari olarak yönlendirilmiş Ar-Ge’si) daha fazla sektörü, daha fazla ülkede ve daha uzun süre etkilediğini ve yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler için yabancı araştırmalara erişimin özellikle önemli olduğu bulundu. Kolay teknoloji transferi, sınır ötesi bilimsel işbirliği ve temel araştırmaları finanse eden politikalar, uzun vadeli büyüme için ihtiyaç duyulan buluş türünü teşvik edebilir.

Buluşlar temel bilimsel bilgiden yararlanır

Uygulamalı araştırma, pazara buluş getirmek için önemli olsa da, temel araştırma, çığır açan bilimsel ilerleme için gereken bilgi tabanını genişletir. Çarpıcı bir örnek, milyonlarca hayat kurtarmanın yanı sıra birçok ekonominin yeniden açılmasını öne çıkarmaya yardımcı olan ve potansiyel olarak küresel ekonomiye trilyonlarca dolar enjekte eden COVID-19 aşılarının geliştirilmesidir. Diğer büyük buluşlar gibi, bilim adamları da mRNA aşılarını geliştirmek için farklı alanlarda onlarca yıllık bilgi birikiminden yararlandı.

Temel araştırma, belirli bir ürün veya ülkeye bağlı değildir ve öngörülemeyen şekillerde birleştirilebilir ve farklı alanlarda kullanılabilir. Bu, daha geniş bir alana yayıldığı ve uygulamalı bilgiden daha uzun süre ilişkili kaldığı anlamına gelir. Bu, temel araştırma için kullanılan bilimsel makaleler ile patentler (uygulamalı araştırma) arasındaki alıntılardaki farktan açıkça görülmektedir. Bilimsel makaleler için yapılan alıntılar, patentler için üç yıla karşılık yaklaşık sekiz yılda zirveye ulaşır.

Yayılmalar, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler için önemlidir

Temel araştırmaların büyük kısmı gelişmiş ekonomilerde yürütülürken, bu analiz, ülkeler arasındaki bilgi transferinin, özellikle yükselen piyasalarda ve gelişmekte olan ekonomilerde buluşların, önemli bir itici gücü olduğunu gösteriyor.

Gelişmekte olan piyasa ve gelişmekte olan ekonomiler, buluş ve büyüme için yerel araştırmalardan (temel ve uygulamalı) çok yabancılara güvenmektedir. Eğitim sistemlerinin güçlü ve finansal piyasaların derin olduğu ülkelerde, yabancı teknolojinin benimsenmesinin -ticaret, doğrudan yabancı yatırım veya yaparak öğrenme yoluyla- verimlilik artışı üzerindeki tahmin edilen etkisi  büyüktür. Bu nedenle, yükselen piyasa ve gelişmekte olan ekonomiler, yabancı bilgiyi yerel koşullara uyarlamaya yönelik politikaların, doğrudan yerli temel araştırmalara yatırım yapmaktan daha iyi bir gelişme yolu olduğunu görebilir.

Bu, araştırma stokları üzerindeki verilere bakılarak ölçülür—araştırma harcamaları yoluyla birikmiş bilgi ölçümleri. Yabancı temel bilgide yüzde 1 puanlık bir artış, yükselen piyasalarda ve gelişmekte olan ekonomilerde yıllık patent almayı gelişmiş ekonomilerden yaklaşık yüzde 0,9 daha fazla artırıyor.

Buluş, üretkenlik artışının temel itici gücüdür

Patent almak neden önemlidir? Buluşları ölçmenin yoludur. Patent stokunda yüzde 1’lik bir artış, işçi başına üretkenliği yüzde 0,04 artırabilir. Bu kulağa pek yüksek gelmeyebilir, ama bu bir artıştır. Zaman içinde küçük artışlar yaşam standartlarını iyileştirir.

Bir ülkenin kendi temel araştırma stokunda yüzde 10’luk kalıcı bir artışın üretkenliği yüzde 0,3 artırabileceği hesaplanmaktadır. Yabancı temel araştırma stokundaki aynı artışın etkisi daha büyüktür ve verimliliği yüzde 0,6 artırır. Bunlar yalnızca ortalama rakamlar olduğundan, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomiler üzerindeki etkinin daha da büyük olması muhtemeldir.

Temel bilim aynı zamanda yeşil buluşları ile (yenilenebilirler dahil) kirli teknolojilerden (gaz türbinleri gibi) daha büyük bir rol oynar, bu da temel araştırmaları artırmaya yönelik politikaların iklim değişikliğiyle mücadeleye yardımcı olabileceğini düşündürür.

Daha canlı ve kapsayıcı bir gelecek için politikalar

Özel firmalar, temel araştırmalara katılmanın belirsiz mali getirisinin yalnızca küçük bir bölümünü elde edebildikleri için, kamu politikası müdahalesi için güçlü bir gerekçe oluşturan, araştırmaya daha az yatırım yapma eğilimindedirler. Ancak, araştırmanın nasıl finanse edileceğini belirlemek de dahil olmak üzere doğru politikaları tasarlamak zor olabilir. Örneğin, yalnızca üniversitelerde ve kamu laboratuvarlarında temel araştırmaların finanse edilmesi verimsiz olabilir. Özel sektör ve kamu sektörü arasındaki işbirliği, muhtemelen kaybolacaktır. Ayrıca, yalnızca birincisine sübvansiyon sağlamak adına temel ve uygulamalı özel araştırmaları birbirinden ayırmak zor olabilir.

Analiz, özel araştırmalara (temel ve uygulamalı benzer şekilde) verilen sübvansiyonları iki katına çıkaran ve kamu araştırma harcamalarını üçte bir oranında artıran uygulanabilir bir karma politikanın gelişmiş ekonomilerde üretkenlik artışını yılda yüzde 0,2 puan artırabileceğini gösteriyor. Sübvansiyonların temel araştırmalara daha iyi hedeflenmesi ve daha yakın kamu-özel işbirliği, kamu maliyesi için daha düşük maliyetle bu oranı daha da artırabilir.

Bu yatırımlar yaklaşık on yıl içinde kendilerini amorti etmeye başlayacak ve gelirler üzerinde büyük bir etkisi olacaktır. 1960-2018 yılları arasında bu yatırımlar yapılmış olsaydı, kişi başına düşen gelirin şu anki seviyesinden yaklaşık yüzde 12 daha yüksek olacağı tahmin ediliyor.

Son olarak, gelişmekte olan pazarlara önemli yayılmaları olması nedeniyle, fikirlerin ve işbirliğinin sınırlar arasında serbest akışını sağlamak da kilit noktasıdır.

weforum.org, IMF Blog

KAMU ALIMLARI

Devlet alımları veya kamu alımları, bir devlet kurumu gibi bir kamu otoritesi adına mal, hizmet ve iş alımıdır. Devlet kurumları dünyada her yıl yaklaşık 39 milyar dolar, ya da GSYİH’nın yaklaşık %18’ini üçüncü şahıs tedarikçilerden çok çeşitli mal ve hizmet satın alarak harcıyor. Hükümetin nasıl ve ne satın aldığı, ekonomik büyümeyi ve kamu hizmetlerinin sunumunu önemli ölçüde etkileyebilir. İyi tedarik, sağlam ticari kararlar almak ve tedarikçilerin hükümete satış yapmasını kolay ve değerli kılmakla ilgilidir. Devlet alımları, Dünya Ticaret Örgütünün  himayesinde çok taraflı bir uluslararası anlaşma olan Devlet Alımları Anlaşması’nın da konusudur.

Dolandırıcılığı, israfı, yolsuzluğu veya yerel korumacılığı önlemek için çoğu ülkenin yasaları devlet alımlarını bir dereceye kadar düzenler. Dünya Devletleri’nin kamu alımları için farklı düzenlemeleri bulunmaktadır. Satın alma düzenlemeleri genellikle rekabeti, ayrımcılık yapmamayı ve şeffaflığı sağlamaya yöneliktir. Bu düzenlemelerde, satın almanın değeri belirli bir eşiği aşarsa, satın alma makamının kamu ihaleleri ile verilmesini şart koşar. Değerlendirme kriterleri, teknik kapasite, yönetim kadrosu, deneyim, kalite kontrol organizasyonu, önerilen performans çizelgesi, projenin önerilen kadrosu vb. gibi konuları içerir.

Devlet Alımları Politikası Çerçevesi nedir?

Maliye Bakanlığı, devlet kurumlarının alımlarının nasıl yürütüleceğini düzenleyen, Devlet Alımları Politikaları Çerevesi’nin oluşturulmasından ve yürütülmesinin denetiminden sorumludur. Dünya Ticaret Örgütü’nün Devlet Alımları Anlaşmasına ve çeşitli Serbest Ticaret Anlaşmalarına taraf olunduğu için bu  çerçeve,  uluslararası standartlar ve taahhütlerle de uyumlu olmalıdır.

Genel olarak, Hükümet Politikası Çerçevesi aşağıdaki ilkelere dayanır:

  • Şeffaflık

Hükümetin ihale gerekliliklerinin, prosedürlerinin ve teklifler ve ihaleler için değerlendirme kriterlerinin, Devlet Elektronik İş portalında açık olarak yayınlanması,

  • Açık ve Adil Rekabet

Tedarikçilere eşit şartlar altında rekabet etmeleri için eşit fırsatlar ve erişim sağlanması. Tüm tedarikçilere adil davranılması  ve tekliflerini hazırlamaları için onlara aynı bilgilerin verilmesi, herhangi bir tedarikçi lehine veya aleyhine ayrımcılık yapılmaması gereksinimi,

  • Paranın Karşılığı

İhtiyaçları en iyi karşılayabilen ve en iyi değeri sunan kaynaklardan tedariğin yapılması. Paranın karşılığı, toplam sahip olma maliyeti temelinde fayda ve maliyetlerin optimal dengesinden elde edilir. Bu itibarla, paranın karşılığı kavramı, mutlaka bir teklifin veya fiyat teklifinin en düşük teklifi verene verilmesi gerektiği anlamına gelmemesi.

Devlet Alımları

Devlet Alımları ile ilgili, aşağıda belirtilen hususların, iyi bir satın alma işlemi için önemli oldukları belirtilmektedir:

  1. MÜKEMMEL SONUÇLAR İÇİN PLANLAMA VE YÖNETİM – Neye ihtiyacı olduğunun belirlenmesi ve ardından onun nasıl elde edileceğinin planlanması. Doğru beceri ve deneyim karışımına sahip bir ekibin kurulması. Tedarikçilere ne istendiğinin  açıkca bildirilmesi. Tedariğin büyüklüğü, karmaşıklığı ve ilgili riskleri ile uygun ve doğru bir sürecin seçilmesi.
  2. TÜM TEDARİKÇİLERE KARŞI ADİL OLUNMASI – Rekabet yaratılması ve yetenekli tedarikçilerin teklif vermeye teşvik edilmesi. Tüm tedarikçilere eşit davranıp, ayrımcılık yapılmaması (bu, aynı zamanda  uluslararası yükümlülüklerin bir parçasıdır). Tedarikçilere rekabet etmeleri için tam ve adil bir fırsat verilmesi. Tedarikçilere, neye odaklanacaklarını bilmeleri için, tekliflerin nasıl değerlendirileceğinin açık ve net şekilde açıklanması. Başarısız tedarikçilerle konuşularak, bir dahaki sefere tekliflerini nasıl geliştirebileceklerini öğrenmelerinin sağlanması.
  3. DOĞRU TEDARİKÇİNİN BULUNMASI – Neye ihtiyaç olduğu konusunda net ve tedarikçileri değerlendirirken adil olunması. İhtiyacı, adil bir fiyatla ve zamanında teslim edebilecek doğru tedarikçinin seçilmesi.
  4. HERKES İÇİN EN İYİ FİYATIN ALINMASI – Mal veya hizmetlerin kullanım ömrü boyunca tüm maliyet ve faydaları hesaba katılarak paranın karşılığının en iyi şekilde alınması. Anlaşmanın sosyal, çevresel ve ekonomik etkilerinin göz önünde bulundurulması. Net performans ölçümlerine sahip olunması. Tatmin edici sonuçlar alındığından emin olmak için, sürecin izlenip ve yönetilmesi. Sürekli tasarruf ve iyileştirmeler yapmak için tedarikçilerle birlikte çalışıılması. Anlaşmayı kabul etmekten daha fazlası,  sonuçlarından sorumlu olunması.
  5. KURALLARA GÖRE HAREKET EDİLMESİ – Hesap verebilir, şeffaf ve makul olunması. Sürece dahil olan herkesin sorumlu, yasalara uygun ve dürüst davrandığından emin olunması. Tarafsız kalınarak, çıkar çatışmaları varsa belirlenmeleri ve yönetilmeleri.

İstatistiklerin Önemi

İstatistik, verilerden öğrenme bilimidir. İstatistiksel bilgi, verileri toplamak için doğru yöntemleri ve analizleri kullanarak etkili sonuçlara varılmasına yardımcı olur. İstatistik, bilimde nasıl keşifleri yaptığımızın, verilere dayalı kararlar verdiğimizin ve tahminler yaptığımızın ardındaki çok önemli bir süreçtir. İstatistikler, bir konunun çok daha derinden anlaşılmasını sağlar.

İstatistikler, geçerli sonuçlar çıkarmak için sayısal kanıtları kullanır ve iddiaları nicel kanıtlara dayalı olarak değerlendirmenize ve makul ve şüpheli sonuçlar arasında ayrım yapmanıza yardımcı olur.

İstatistikçiler, güvenilir analizler ve tahminler üretmede kritik rehberlik sunar ve araştırmacıların çok çeşitli analitik tuzaklardan kaçınmalarına yardımcı olabilir.

Analistler istatistiksel prosedürleri doğru kullandıklarında, doğru sonuçlar üretme eğilimindedirler. Aslında, istatistiksel analizler sonuçlardaki belirsizliği ve hatayı hesaba katar. İstatistikçiler, güvenilir sonuçlar üretmek için bir çalışmanın tüm yönlerinin uygun yöntemleri izlemesini sağlar. Bu yöntemler şunları içerir:

o Güvenilir veri üretmek.

o Verileri uygun şekilde analiz etmek.

o Makul sonuçlar çıkarmak.

Resmi istatistikler, toplumumuzun durumu ve gelişme eğilimleri hakkında bize önemli bilgiler sağlar. Kullanıcılar, Ulusal İstatistik Ofislerinin hizmetlerinden yararlanarak bilgi toplayabilirler.

İstatistiklerin hükümet için önemi nedir?

İstatistik, Hükümetin uygun politikalar geliştirme, ekonomi ve sosyal kalkınma reform politikalarını yönetme, insanların yaşam standartlarındaki iyileşmeleri izleme ve bu ilerlemeyi somut kanıtlarla kamuoyuna bildirme kabiliyetini geliştirmede önemli bir unsurdur.

Devlet İstatistikleri nedir?

‘Devlet istatistikleri’, bir hükümet birimi tarafından istatistiki amaçlarla rapor edilen olgusal bilgiler anlamına gelir. Bazı ülkeler “resmi istatistik” terimini de kullanır. Genellikle, istatistikleri yayınlayan hükümet birimi veya kurumu, bunları üretmek için verileri toplar veya derler. Çoğu durumda, ajans, istatistikleri raporlamakla görevlendirilen ayrı bir hükümet kuruluşudur.   Bazı durumlarda, ajans, özellikle elde edilen bilgi istatistikleri kamu politikası kaygılarıyla daha ilgili hale getiriyorsa, daha fazla bilgi sağlamak için raporlarındaki istatistikler ile ilgili veri analizleri yapabilir.

Ajansın etkili olması için bir analizin odak noktası, herhangi bir özel politikadan bağımsız olarak, kamu politikası analizi ve karar vermede kullanımı için uygunluğu ve doğruluğunu artırma yolları üzerinde olmalıdır.

Devlet istatistikleri tanımının olmazsa olmazı, sadece istatistiksel amaçlarla rapor ediliyor olmalarıdır:

İstatistiksel amaçlar; tanımlama, değerlendirme, analiz, çıkarım ve araştırmayı içerir. Bu amaçlar için, bir istatistik kurumu doğrudan bireylerden, kuruluşlardan, diğer kurumlardan veya idari kayıtlardan veri elde edebilir ancak bunu idari, düzenleme veya yaptırım amaçlarıyla yapmaz. İstatistiksel amaçlar, bireysel bir kişi veya ekonomik birime olan herhangi bir menfaati hariç tutar. Veriler yalnızca, kişi gruplarını veya diğer birimleri içeren istatistiksel kalıpları, eğilimleri ve ilişkileri tanımlamak ve analiz etmek için kullanılır” (Martin ve diğerleri 2001).

Kriz sırasında ve sonrasında dünyada daha iyi politika yanıtı için Daha İyi İstatistikler konulu İstanbul’da ESRIC tarafından düzenlenen toplantıda konuşmacı resmi istatistiklerle ilgili şunları belirtiyor:

“Bilindiği gibi, güvenilir ve karşılaştırılabilir istatistikler, insan faaliyetinin her alanında hayati bir rol oynamaktadır. İstatistikler, bir ülke için kişi başına düşen gelirin mevcut konumu, işsizlik, nüfus artış hızı vb. gibi kilit faktörlerin belirlenmesinde de önemli bir role sahiptir. Artık istatistik, Sanayi, Ticaret, Ticari Fizik, Ekonomi ve Matematik gibi hemen hemen her alanda önde gelen bir konuma sahip olduğundan,……. uygulama alanı çok geniştir. Resmi istatistikler, kullanıldığında, ulusal ve uluslararası politika yapıcılar, işletmeler ve genel olarak toplum için karar alanlar ve etkilerini ölçenler için vazgeçilmez araçlardır ve sonuç olarak demokratik ve piyasa yönelimli toplumların gelişimi için önemli bir temeldir.

Resmi istatistiklere duyulan güven, büyük ölçüde, Avrupa İstatistik Uygulama Kurallarında ve Birleşmiş Milletler Resmi İstatistikler için Temel İlkelerde ortaya konan ve yaygın olarak kabul edilen yönergelerdeki zorunluluklara saygı gösterilmesine bağlıdır.

……… Karar vermede istatistiğin rolüne baktığımızda; doğru göstergelere sahip olmak, politika oluşturmanın her aşamasında gereklidir. İstatistikler, değişiklikleri izlemek ve seçilen politikaların etkisini değerlendirmek için veri sağlayarak politika alanlarına hizmet eder. Ulusal ve uluslararası düzeyde, Mali Politika veya Ekonomi Politikası gibi politikaların oluşturulması ve uygulanması, doğru istatistiksel verilerin sağlanmasına dayanır. Güvenilir istatistikler olmadan, bütçe ve ekonomiyi etkili bir şekilde izleme imkansızdır. Bu nedenle, kaliteli istatistik, demokratik bir toplumun gerekliliklerinden biridir”.

KAYNAK:

The Importance of Statistics

Wikipadia.org

Timeliness and Accuracy in Official Statistics 2.0 Michail Skaliotis1 ,   Eurostat  https://www.sciencedirect.com/topics/social-sciences/government-statistic

https://www.sesric.org › image › Session1_Turkey, importance of independency of a statistics institute

Jim Frost,  The Importance of Statistics

SİYASET ve EĞİTİM

Bakanların ve diğer politik şahısların “yukarıdan aşağıya kurcalama ve müdahale etmeleri” yerine, okullar için daha fazla yerel özerklik sağlanmalıdır.

“Ne yazık ki, eğitim sistemi şimdi ağır siyasi etki altında ve sistemin zararına değişikliklere devam ediliyor.” Bu, Malezya’dan öğretim görevlisi Abdul Rashid Hanafi’nin gözlemi, ve devam ediyor:

“Eğitim yönetiminde; yüce idealler, uzak görüşlülük, süreklilik ve politik istikrar önemlidir. Kamu eğitimine bu nitelikleri getirmek, bakanlığın baş sorumluluğundadır.

Bazıları, bakanların politik tayin figürleri olduğunu iddia edebilir, dolayısıyla onlar değişebilirler. Ama bürokrasi, eğitim uzmanları tarafından tarafsızlık ve teknik uzmanlıkları ile sıkıca kontrol edildiği sürece – sırf yöneticiler veya teknokratlar tarafından değil -, eğitim yönetimi sorunsuz işleyecektir.

Eğitim yöneticilerinin çalışmaları, ülkenin geleceğine geniş açı ile bakabilen bir yönetici tarafından yönlendirilmelidir.

Ancak mevcut parlamenter sistemi altında, eğitim yöneticileri, iktidar partisinin üyeleri veya partiye yakın olanlar arasından seçilir. Sonuç olarak, eğitim sistemi ve politikaları ağır bir siyasi etki altında kalır ve sistemin zararına değişimler devam eder.

Siyasi düşünceler genellikle, kısa ve uzun vadeli ulusal çıkarlardan daha fazla öncelik alırlar. Eğer biz gelişmiş ülkeleri yakalamak istiyorsak, eğitimin politik etkilerden arınmış olması gerekir.

Eğitim sisteminde reform, uzun yıllardır kökleşmiş sıkı kontrol geleneğinden ve sınırsız politik etkiden kurtulma lehine bir uzlaşma sağlamadan önce, dikkatli araştırma, kamu tartışmaları ve anayasa revizyonu da gerektirebilir.”

                                                           ***

Politik yöneticiler, şantiyeleri işletmek kadar eğitim kurumlarının işletilmesinde başarılı değildirler ve artık eğitim sistemi de bu gerçeği yansıtmaktadır.

Kurumsal modellerin önde gelen kusuru, genellikle popüler kültürde de belirtildiği gibi, bürokrasinin zihin-uyuşturucu etkisidir.

Eğitim Reform Hareketi içerisindeki özel veya kamu okullar ile ilgili güncel iddialar ki onların kökleri on dokuzuncu yüzyıla dayanır, evrensel kamu eğitimini zayıflatan bürokrasiyi ortadan kaldırmak olabilir. “Başarılı öğretim ve iyi okul kültürleri için bir formül yok”, yasal reformcu Philip K. Howard böyle savunuyor ve ilave ediyor, “ama onların gerekli bir koşulu var: öğretmenler ve müdürlerin sezgilerine göre çekinmeden hareket edebilmeleri gerekir.”

Bununla beraber, bürokrasi bir soyut terim olarak kalır ve yaygın bir hedef olmanın ötesinde hizmet verebilir. Bürokrasi kısmen başarısızdır çünkü uzmanlık yerine liderliği en başta gelen kalite olarak onurlandırır, öncelikle sorunların belirlenmesi ve açıklığa kavuşturulması olmadan ideolojik çözümlere saplanır, farklı sonuçlar bekliyorken aynı reformları tekrar tekrar yineler.

Hükümet politikası ve uygulamaları olarak, bürokrasi elbette kaçınılmazdır. Ama yapısı ve hiyerarşisi ihtiyacı içerisinde ana kusuru, siyasetin liderlik özelliklerini uzmanlığa tercih eder olmasıdır. Hiç bir politikacı muhtemelen bir liderin ele alacağı pek çok sahanın tümü için gerekli uzmanlık ve deneyime sahip değildir. Ancak, son yıllardaki eğitimin “hesap verebilirlik çağı” süresinde, eğitimle ilgili olarak rolleri önemli ölçüde artmıştır

Bu gelişmede bir diğer hata, okul yönetim kurulu başkanlarına ve üyelerine, politikacıların erişimi olmuştur: eğitim ile ilgili hiçbir veya çok az deneyim ve uzmanlığı olan kişiler eğitim politikalarının şekillendirilmesi ve uygulanmasından sorumlu lider pozisyonlarına ulaşmaktadır.

Uzman olmayan siyasi liderler kendi kişisel kült etkinliği niyetine inanır ve ona göre hareket ederler. Kaba bireycilik olarak kültürel inancı tetikleyerek, kendi eylemleri ile “Diğerlerinin yapmadıklarını ben yaparım” derler.

Evrensel kamu eğitiminin, eğitim ve hükümet arasında yeni bir duvara ihtiyacı var. Finansman üzerindeki güç ve geniş performans kriterleri siyasi liderlerin yetkisinde kalabilir. Ama pürüzlü işlevsel detaylar, okullarında ve sınıflarında bu hedeflere ulaşmak için en uygun kişilere, eğitimcilere bırakılmalıdır. Eğitim, bir inşaat mühendisliği projesinden daha farklı bir muamele görmemelidir: hükümet finansmanı temin eder ve inşaat fonksiyonu hedefini belirler ve daha sonra uzman inşaatçılar ve mühendisler, çoğu seçilmiş görevlide mevcut olmayan tecrübe ve eğitim zenginliğini kullanarak ayrıntıları doldururlar.

Bu duvara bir kere sahip olduğumuzda, eğitim reformu ihtiyaçları; eğitim hedeflerinin özgür insanlar için ne olması gerektiğini, bütün çocuklar için eğitim çıktılarını geliştirmeyi nelerin engellediğin, o sistemi kucaklayan ve destekleyen bir kültürün nasıl teşvik edileceğini, yaşamış, dikkatlice düşünmüş ve tecrübe etmiş eğitimciler ve araştırmacılar tarafından yürütülecektir.

Türkiye’de Bu Yıl Ekonomik Canlanma Yurtiçi Makroekonomik Oynaklıktan ve Gelişen Küresel Belirsizliklerden Etkilenebilir

Dünya Bankası 2021 Nisan ayında, son ekonomik gelişmeleri değerlendiren ve Dünya Bankası’nın Türkiye’deki ekonomik beklentilere ilişkin analizini sunan Türkiye Ekonomik Monitörü’nün (TEM) son sayısını yayınladı.

COVID-19 pandemisine yönelik politika tepkileri ve onların ekonomik etkisi, 2020’nin ikinci yarısında ekonomik aktivitede keskin bir toparlanmaya yol açtı. Kredi ile desteklemeye yönelik yarı mali önlemler dikkate alındığında, Türkiye’nin teşvik paketi, GSYİH’nın (gayri safi yurtiçi hasıla) payı olarak G20 yükselen piyasa ülkelerinin ortalamasından daha büyüktü.

 Teşvik kaynaklı bu kredi patlaması ve Haziran-Temmuz aylarında hareketlilik üzerindeki kısıtlamaların gevşetilmesi, mağaza kapanışlarının gevşetilmesi, ekonomik aktivitede keskin bir toparlanmaya yol açarak Türkiye’yi 2020’de pozitif büyüme gösteren birkaç G20 ülkesinden biri haline getirdi. Ancak bu büyüme, artan enflasyon, düşen uluslararası rezervler, liranın zayıflaması, keskin bir şekilde artan cari açık ve artan kurumsal stres ile birlikte geldi.

2020’nin sonlarındaki bu iyileşme, işgücü piyasalarının bir miktar toparlanmasına yardımcı olurken, başta kadınlar, gençler ve düşük vasıflı işçiler olmak üzere pek çok kişiyi geride bıraktı. Bu iyileşme, yüksek enflasyonla birlikte muhtemelen yoksullara daha fazla zarar vermiş olabilir. Nitekim, yoksulluk oaranının 2019’da %10,2’den 2020’de %12,2’ye yükseldiği tahmin ediliyor. Yoksulluk oranını pandemi öncesi seviyelere geri getirmek zorlu bir iş.

Türkiye ve dünyanın geri kalanı bu yıl pandemiyi atlatmak için mücadele edecek. Bununla birlikte, Türkiye’deki yıllık büyümenin, düşük bir seviyeden de olsa, ihracattaki toparlanmanın etkisiyle bu yıl yüzde 5 gibi kayda değer bir oranda olması bekleniyor.

Bununla birlikte, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere gelişmiş ekonomiler, enflasyonda bir toparlanma belirtileri gösterdiğinden, gelişmiş ekonomilerde (özellikle ABD) çok gevşek para politikasına son verilmesine ilişkin piyasa spekülasyonlarının yoğunlaşması, küresel likiditedin yükselen piyasalardan uzaklaşması bu piyasaları istikrarsızlaştırıcı hareketlere neden olabilir. Bazı ülkelerde COVID-19’un yeniden canlanma riskleri, Türkiye’nin büyüme beklentilerinin yanı sıra küresel toparlanmayı da etkileyebilir.

“Kriz bir fırsat da  sunuyor. Yeşil bir toparlanmayı teşvik etmek ve yeşil bir dönüşüm başlatmak için alınan önlemler, küresel piyasalar karbondan arındırılırken Türkiye’yi rekabet avantajında tutabilir.”  Dünya Bankası Türkiye Ülke Direktörü Auguste Kouame, “Daha çeşitlendirilmiş ve daha yeşil bir finansal sistem, dayanıklı ve sürekli bir toparlanmayı destekleyecektir” dedi.

Rapor, ekonomik dengesizlikleri kontrol altına almak, insanları korumak ve finansal sektör istikrarını desteklemek için politika önceliklerini de tartışıyor. Finansal kurumların ve firmaların bilançolarını düzeltmeleri için çerçeveler oluşturmaya odaklanmak, riskleri azaltmanın ve gelecekteki büyümenin yolunu açmanın anahtarı olacaktır. Kapsayıcı bir toparlanmanın sağlanmasına yardımcı olmak için firmalara ve hane halklarına hedeflenen desteği sağlamak için hükümet bütçesinde yer var. Uluslararası pazarlara erişimi ve küresel değer zincirlerine katılımı artıran tedbirler, Türk firmalarının büyümesini ve daha üretken olmasını sağlayacaktır.

“İşgücü piyasasına yönelik şokun uzun süreli etkileri olması muhtemeldir ve sosyal yardımın yanı sıra aktif ve hedefli işgücü piyasası politikaları, insanların, özellikle de kadınların ve gençlerin potansiyellerini gerçekleştirmelerini sağlamak için giderek daha önemli olacaktır.”

Türkiye’nin COVID-19’dan ekonomik toparlanması: Uzun mesafeye hazırlık  

Türkiye, dünyanın geri kalanı gibi, COVID-19’dan derinden etkilendi. Yüz yılda bir görülen ve 216 ülkenin nüfusunu etkileyen bu kriz, Türkiye’ye Mart 2020’nin başlarında geldi. 2018 ortasındaki türbülans döneminden itibaren istikrar kazanmaya başlarken Türkiye ekonomisini sarstı. Şimdi soru, ekonomi COVID-19 şokunu atlatmaya ve son birkaç yıldır içinde bulunduğu durgunluktan kurtulmaya çalışırken uygun politika karışımının ne olması gerektiğidir?

Türkiye’nin acil müdahalesi, ortaya çıkan ekonomik dengesizlikler politika sıkılaştırmasını gerektirse de, COVID-19’un daha olumsuz etkilerinden bazılarının kontrol altına alınmasına yardımcı oldu. Erken sosyal mesafe, hareketlilik kısıtlamaları, testler ve sağlık kapasitesi geliştirmeleri, virüsün yayılmasını ve ölüm sayısını kontrol altına almaya yardımcı oldu. Ekonomi, 2020’nin ikinci çeyreğinde neredeyse ani bir durma noktasına geldi. Ancak mali, parasal ve finansal önlemler ekonominin en çok etkilenen bazı kısımlarını destekledi. Öncü göstergeler, hem arz hem de talebin kaybedilen zemini telafi ettiğini gösteriyor. Aynı zamanda, zaten negatif olan reel faiz oranlarının arkasındaki parasal genişleme, makroekonomik dengesizliklere ve dış tamponların(etkisini azaltan veya hafifleten) aşınmasına katkıda bulundu ve nihayetinde parasal gevşemenin tersine çevrilmesine yol açtı.

Geleceğe bakıldığında, Türkiye’nin önündeki zorluk, makroekonomik istikrarı sürdürmeye ve uzun mesafeye hazırlanmaya odaklanmak olacaktır. Bu, kısa vadeli ekonomik büyümeyi kredi teşvikleri yoluyla teşvik eden bir koşu geleneğinden ayrılmak ve bunun yerine daha uzun vadeli bir dayanıklılık yarışına hazırlanmak anlamına gelir. Bu, makroekonomik istikrarın ve yatırımcı güveninin sağlanması anlamına gelir. Dış sermaye için rekabetin şiddetli olacağı bir dünyada, makroekonomik istikrara odaklanmak, sermaye akışları, döviz kuru istikrarı ve daha düşük risk primleri açısından olumlu getiriler sağlayabilir.

Bu çabayı desteklemek için Türkiye, önümüzdeki toparlanmayı yönetmek için duyarlı ve esnek maliye politikasını sürdürmeyi göze alabilir. Türkiye’nin farklı makroekonomik senaryolar altındaki orta vadeli mali çerçevesi, ülkenin son zamanlarda mali dengesizliklerdeki artışa rağmen sınırlı şokları absorbe edebileceğini gösteriyor. Azalsa da mevcut mali alan sayesinde, otomatik dengeleyiciler ve hedefe yönelik önlemler ekonomiyi COVID-19 şokundan korumada rol oynayabilir. Bu, yaygın işten çıkarmalar ve iflaslar dahil olmak üzere önemli sosyal ve ekonomik maliyetlerin ve varlıkların satışı ve insan sermayesinin kaybı nedeniyle hane halklarının yaşam boyu kazançlarında kalıcı bir düşüşün önlenmesine yardımcı olabilir. Şok, eğitime yapılan kamu harcamalarının öğrenme çıktılarını ve beşeri sermaye getirilerini iyileştirmeye yardımcı olmasını sağlamak için bir miktar mali alan kullanma fırsatı sunuyor.

Yatırımları kurtarmaya temel oluşturmak için şirketlerin bilanço onarımına da ihtiyaç duyulacaktır. COVID-19 öncesi kredi patlamalarından ve kredi genişlemesinden kaynaklanan borç fazlalığı göz önüne alındığında, daha fazla kredinin orta ve uzun vadeli büyümeyi sürdürmesi pek olası değildir. Dünya, krizden toparlanmaya başladığında, özel sektör yatırımlarının yeniden başlamasına hazırlanmak için kurumsal sektörü kaldıraçsızlaştırmaya ihtiyaç var. Bu, bankacılık sektörünün sağlığına yönelik mevcut zorlukların daha yakından izlenmesini ve kurumsal borçların yeniden yapılandırılması yoluyla düzenli borç kaldırmanın desteklenmesini gerektirebilir.

Bu kriz, dikkatleri yapısal reformlara yeniden odaklamak ve Türkiye’yi yüksek gelirli ülkeler grubuna iten dayanıklı bir ekonomik sistemi yeniden inşa etmek için bir fırsattır. Bu reformlar, Yeni Ekonomik Program ve 11. Ulusal Kalkınma Planı’nda iyi bir şekilde ele alınmaktadır. Ticaret entegrasyonunun ve küresel değer zincirlerine katılımın derinleştirilmesi, işgücü piyasası reformlarının hızlandırılması, yeniliğin teşvik edilmesi, finans sektörünün çeşitlendirilmesi ve uzun vadeli finansmana erişimin artırılması ve rekabetin sağlanması, ekonominin büyüme potansiyelini artırmaya yardımcı olacak birkaç öncelikli alan. Bu çabalar, beşeri sermayeye yapılan yatırımlarla birlikte, kadınlar da dahil olmak üzere işgücüne katılımdaki düşüşü tersine çevirmeye yardımcı olmalıdır. Türkiye, önceki on buçuk yılda yapısal reformlarla desteklenen sürdürülebilir bir büyüme dönemi sayesinde 2014 yılında neredeyse yüksek gelir statüsüne ulaştı. Krizin boşa gitmesine izin vermemek için COVID-19 şoku, şu anda çeşitli ulusal stratejik belgelerde öngörülen yapısal reformları ciddi bir şekilde uygulamak için bir fırsat sunuyor. Bu, ekonominin 21. yüzyılın başındaki sürdürülebilir büyüme performansını tekrarlamasına izin verebilir.

KAYNAK:

David Knight, Dünya Bankası Türkiye Ofisi Program Lideri Vekili ve rapor için ekip lideri. PRESS RELEASE NO: 2021/ECA/85Dünya Bankası 27 Nisan 2021 tarihli Yürkiye raporu

https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2021/04/27/economic-rebound-in-turkeyDünya Bankası Türkiye Ofisi Auguste Tano Kouamé, Country Director – World Bank Turkey, Habib Rab, Program Leader, Equitable Growth, Finance & Institutions – World Bank Turkey

WINDOWS 11

PC sahipleri, bu yıl içinde Windows yazılımında bazı büyük değişiklikler yaşayacaklar.

Geçen ay Microsoft, kişisel bilgisayarlara güç sağlayan en son işletim sistemi olan Windows 11’i tanıttı. Ve şirket, 2021’in sonlarında piyasaya sürülmesi ve 2022’ye kadar yükleme işleminin devam etmesinin planlandığını söylüyor.

Microsoft’un Windows ve cihazlar baş ürün sorumlusu Panos Panay, Haziran ayındaki bir blog gönderisinde, değişikliklerin COVID-19 salgını sırasında uzaktan çalışma arttıkça tüketiciler arasındaki PC kullanımındaki değişimlerden ilham aldığını yazdı.

Panay, “Yeni nesil Windows’u inşa ederken bize ilham veren şey buydu. Size tanıdık hissettiren, yaratabileceğiniz, öğrenebileceğiniz, oynayabileceğiniz ve en önemlisi yepyeni yollarla bağlantı kurabileceğiniz bir yer inşa etmek için,” dedi.

Microsoft, Windows 11 ile önceden yüklenmiş bilgisayarların bu yıl içinde piyasaya çıkacağını söylüyor. Şu anda mevcut olan ve Windows 10 çalıştıran çoğu bilgisayar, uygun özelliklerde oldukları taktirde, Windows 11 yükseltmesini de destekleyeceklerdir.

Windows 11, Windows 10 kullanıcıları için ücretsiz bir yükseltme olarak sunulacak. Şu anda Windows Insider üyeleri test için Windows 11’i kullanabilmektedirler. Microsoft, ayrıca her yıl Windows 11 için özellik güncelleme planını açıkladı.

Windows 11 gereksinimleri

Neden yeni Windows 11 minimum sistem gereksinimlerine ihtiyaç duyuyor?

Microsoft’a göre;’ Windows 11, güvenlik, güvenilirlik, uyumluluk, video konferans, çoklu görev, oynatma, oluşturma, öğrenme gibi alanlar dahil olmak üzere kullanıcılarının üven duyacağı ve PC’nin tüm gücünü ortaya çıkaran eksiksiz bir deneyim seti olarak tasarlanmış ve oluşturulmuştur. ve dahası. İnsanların beklentilerine, ihtiyaçlarına ayak uyduracak ve şimdi ve gelecekte en iyi deneyimleri sunmak için bilgisayarın gerçek değeri ve gücünden yararlanılacak şekilde yazılım ve donanım uyarlanmasını sağlamak için minimum sistem gereksinimine ihtiyaç duymaktadır.

Donanım Gereksinimleri

Windows 11’i yüklemek veya Windows 11’e yükseltmek için aygıtların aşağıdaki minimum donanım gereksinimlerini karşılaması gerekir:

• İşlemci: 1 gigahertz (GHz) veya daha hızlı, uyumlu bir 64-bit işlemcide iki veya daha fazla çekirdek veya bir çip (SoC) üzerindeki sistem.

• RAM: 4 gigabayt (GB) veya üzeri.

• Depolama: Windows 11’i yüklemek için 64 GB veya daha fazla kullanılabilir depolama alanı gerekir.

o Güncellemeleri indirmek ve belirli özellikleri etkinleştirmek için ek depolama alanı gerekebilir.

• Grafik kartı: Bir WDDM 2.0 sürücüsü ile DirectX 12 veya üstü ile uyumludur.

• Sistem bellenimi: UEFI, Güvenli Önyükleme özelliği.

• TPM: Güvenilir Platform Modülü (TPM) sürüm 2.0.

• Ekran: Yüksek çözünürlüklü (720p) ekran, 9″ veya daha büyük monitör, renk kanalı başına 8 bit.

• İnternet bağlantısı: Güncellemeleri gerçekleştirmek ve bazı özellikleri indirip kullanmak için İnternet bağlantısı gereklidir.

o Windows 11 Home sürümü, ilk kullanımda cihaz kurulumunu tamamlamak için bir İnternet bağlantısı ve bir Microsoft Hesabı gerektirir.

* Güncellemeler ve işletim sistemindeki belirli özellikleri etkinleştirmek için zaman içinde ek gereksinimler olabilir. Daha fazla bilgi için Windows 11 teknik özelliklerine bakın.

İşletim sistemi gereksinimleri

En iyi Windows 11 yükseltme deneyimi için uygun cihazların Windows 10, sürüm 20H1 veya sonraki bir sürümünü çalıştırıyor olması gerekir.

 Not: S modu yalnızca Windows 11’in Home sürümünde desteklenir. S modunda farklı bir Windows sürümü çalıştırıyorsanız, yükseltmeden önce S modundan çıkmanız gerekir.

Bir cihazı S modunda Windows 10’dan çıkarmak için de internet bağlantısı gerekir. S modundan çıkarsanız, daha sonra S moduna geri dönemezsiniz.

Özel gereksinimler

Windows 11’deki bazı özellikler, yukarıda listelenenlerin ötesinde çok özel gereksinimler gerektirir. Bunlar aşağıda listelenmiştir:

• 5G desteği: 5G özellikli modem gerektirir.

• Otomatik HDR: bir HDR monitör gerektirir.

• BitLocker to Go: bir USB flash sürücü gerektirir. Bu özellik, Windows Pro ve üzeri sürümlerde mevcuttur.

• İstemci Hyper-V: ikinci düzey adres çevirisi (SLAT) özelliklerine sahip bir işlemci gerektirir. Bu özellik, Windows Pro sürümlerinde ve üzeri sürümlerde mevcuttur.

• Cortana: bir mikrofon ve hoparlör gerektirir ve şu anda Avustralya, Brezilya, Kanada, Çin, Fransa, Almanya, Hindistan, İtalya, Japonya, Meksika, İspanya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri için Windows 11’de mevcuttur.

• Doğrudan Depolama: Standard NVM Express Controller sürücüsünü ve Shader Model 6.0 destekli DirectX12 GPU’yu kullanan oyunları depolamak ve çalıştırmak için bir NVMe SSD gerektirir.

• DirectX 12 Ultimate: desteklenen oyunlar ve grafik yongaları ile birlikte sunulur.

• Varlık: cihazdan insan mesafesini algılayabilen veya cihazla etkileşime girme niyetinde olan sensör gerektirir.

• Akıllı Video Konferans: video kamera, mikrofon ve hoparlör (ses çıkışı) gerektirir

• Çoklu Ses Yardımcısı: bir mikrofon ve hoparlör gerektirir.

• Yapıştır: üç sütunlu düzenler, genişliği 1920 etkin piksel veya daha fazla olan bir ekran gerektirir.

• Sessize alma ve sesi açma: Görev Çubuğundan video kamera, mikrofon ve hoparlör (ses çıkışı) gerekir. Genel sessize alma/sesi açma özelliğini etkinleştirmek için uygulama özellikle uyumlu olmalıdır.

• Uzamsal Ses: destekleyici donanım ve yazılım gerektirir.

• Microsoft Teams: video kamera, mikrofon ve hoparlör (ses çıkışı) gerektirir.

• Dokunma: çoklu dokunmayı destekleyen bir ekran veya monitör gerektirir.

• İki faktörlü kimlik doğrulama: PIN, biyometrik (parmak izi okuyucu veya aydınlatmalı kızılötesi kamera) veya Wi-Fi veya Bluetooth özellikli bir telefon kullanılmasını gerektirir.

• Sesle Yazma: mikrofonlu bir bilgisayar gerektirir.

• Sesle Uyandırma: Modern Bekleme güç modeli ve mikrofon gerektirir.

• Wi-Fi 6E: yeni WLAN IHV donanımı ve sürücüsü ile Wi-Fi 6E özellikli bir AP/yönlendirici gerektirir.

• Windows Hello: yakın kızılötesi (IR) görüntüleme için yapılandırılmış bir kamera veya biyometrik kimlik doğrulama için parmak izi okuyucu gerektirir. Biyometrik sensörleri olmayan cihazlar, Windows Hello’yu bir PIN veya taşınabilir Microsoft uyumlu güvenlik anahtarı ile kullanabilir. Daha fazla bilgi için Windows 10, 21H1 sürümünü destekleyen BT araçlarına bakın.

• Windows Projeksiyon: Windows Görüntü Sürücüsü Modeli (WDDM) 2.0’ı destekleyen bir ekran bağdaştırıcısı ve Wi-Fi Direct’i destekleyen bir Wi-Fi bağdaştırıcısı gerektirir.

• Xbox uygulaması: tüm bölgelerde mevcut olmayan bir Xbox Live hesabı gerektirir. Kullanılabilirlik hakkında en güncel bilgiler için lütfen Xbox Live Ülkeleri ve Bölgeleri sayfasına gidin. Xbox uygulamasındaki bazı özellikler, etkin bir Xbox Game Pass aboneliği gerektirir.

Ne yapılabilir

Microsoft, Windows 11’in lansmanını hazırlamak için altı yıl çalıştı, ancak şirket hala yeni donanım gereksinimlerini açıklamakta zorlanıyor. Windows 11, Windows 10’un piyasaya sürülmesi sırasında satılan milyonlarca bilgisayarı geride bırakacak, Windows 10 için yeni bir bilgisayar satın aldıysanız veya belki de daha eski, mükemmel yetenekli bir makineniz varsa, bu alışılmadık bir sürpriz. Windows 11, Intel 8. Nesil Coffee Lake veya Zen 2 CPU’lar ve üstü, TPM 2.0 (Güvenilir Platform Modülü) desteği, 4 GB RAM ve 64 GB depolama gerektiriyor. Ayrıca, UEFI boot ve  64-bit CPU’lar da zorunlu kılındı.

Ancak, Windows 11 sistem gereksinimleri, dünyanın sonu değil. En kötü ihtimal, Windows 10 ile çalışmaya devam edersiniz. Microsoft, Windows 10’nun, 2023 yılı sonuna kadar destekleneceğini belirtti. Veya yeni bir bilgisayar alıırsınız. Ancak bunu yapmadan önce mevcut bilgisayarınızda uyumluluk yönünden yapacağınız bazı kontrollar var.

1. Windows 11, UEFI açılış(boot) gerektiriyor.

Bilgisayarınızın BIOS’una girin, boot bölümünde Legacy yanında UEFI açılışın desteklendiğini kontrol edin. Eğer destekleniyor ise, şimdilik bir değiştirme yapmadan Wibdows’un yüklü olduğu sabit diski kontrol edin

Bilindiği gibi, işletim sisteminizin yüklenmesini sağlayan sabit disklerde, diskin bölümlenme yapısı ile ilgili kayıtları bulunduran özel bir önyükleme sektörü mevcuttur. Bu iki şekilde olur: MBR ve GPT

MBR nedir?

MBR (veya Master Boot Record) bölme yapısı, eski bir sistem olup ancak en fazla 2 TB diskleri destekler. Ancak günümüzde hızla artan disk kapasiteleri sonucunda, yetersiz kalmaktadır. Ayrıca, MBR bölümleme yapısında, bazı kullanıcılar için sorun olabilen dört adede kadar birincil bölüme sahip olabilirsiniz.

GPT nedir?

Öte yandan, GPT veya GUID Partition Table yeni bir standarttır ve UEFI ile ilişkilidir . Bu sistemde herhangi bir sınırlama yoktur, bu nedenle çok sayıda bölüm oluşturulabilir. Sistem, daha kararlıdır ve kayıtların bozulmasına daha az rastlanır.

Ancak, GPT’nin bir donanım sınırlaması var ve UEFI değil de mesela sadece legacy yüklemeye  izin veren BIOS’lu bir PC kullanıyorsanız , GPT disklerinden yükleme yapamazsınız. GPT ayrıca Windows 10, 8, 7 veya Vista’nın sadece 64 bit sürümünü gerektirir.

Windows 10’da MBR’yi GPT diskine nasıl dönüştürülür?

Daha önce de belirtildiği gibi, BIOS’unuzda UEFI yüklemesini seçmeden önce, işletim sisteminin yüklü olduğu diskin GPT ön yükleme kayıtlı olup olmadığına bakmanız ve eğer MBR ise GPT’ye dönüştürmeniz gerekir. Aksi halde bilgisayar Windows yüklemesi yapmayacaktır.

MBR kayıtlı sabit diskleri veri kaybı olmadan GPT diskine döndürmenin çeşitli yolları vardır(Bu döndürme işleminin tersi olmaz!). DiskPart aracını, Dahili Disk Yönetimi özelliğini, bir alternatif olarak, MBR2GPT komutunu kullanarak, MBR’yi veri kaybı olmadan GPT diskine dönüştürebilirsiniz. Bunu kullanmak için, komut istemini yönetici olarak açın ve sonra işletim sisteminin yüklü olduğu sürücü komut satırına mbr2gpt / verify girin. Herhangi bir sorun görünmüyorsa, mbr2gpt / convert komutunu girin ve Giriş düğmesine basınız. Bu komutu çalıştırdıktan sonra diskiniz MBR’den GPT’ye dönüşecektir. Ancak bu dönüştürme işlemi için sabit diskin önceden UEFI olarak formatlanmış olması gerekir.

2. TPM((Trusted Platform Module).

Microsoft, Cihaz Şifreleme, sanallaştırma tabanlı güvenlik, hiper yönetici korumalı kod bütünlüğü (HVCI) ve Güvenli Önyükleme kombinasyonunun “kötü amaçlı yazılımları yüzde 60 oranında azalttığını” iddia ediyor.

Aslında, TPM desteği, Windows 10’un piyasaya sürülmesinden bu yana OEM’lerin Windows sertifikası alması için bir gereklilik olmuştu, ancak Microsoft, işletmeleri veya tüketicileri bunu etkinleştirmeye zorlamamıştı.

Microsoft’un Windows 11 kullanıcılarını TPM, Güvenli Önyükleme ve daha fazlasına zorlama kararı, Windows için çok önemli bir andır. Her zaman fidye yazılımı ve kötü amaçlı yazılım saldırılarına yakalanan Microsoft’un işletim sistemi ve Windows donanım güvenliği seviyesi bir basamak daha yukarı çıkmazsa, durum daha kötüleşebilir.

Öyle görünüyor ki Microsoft TPM 2.0 konusunda ısrarlı olacaktır. Bilgisayarın bunu destekleyip desteklemediğini anlamak için BIOS’u açın ve Güvenlik sekmesini genişletin. “TPM Cihazı (TPM Device)” veya “TPM Güvenliği” seçeneğini arayın. Bir Intel makinesi kullanıyorsanız, seçenek “Intel Güvenilir Platform Teknolojisi” anlamına gelen “PTT” olarak etiketlenecektir. Eğer bulursanız tıklayarak geçerli yapın. Eğer yoksa, ana kartınızın kullanma kılavuzunu açın ve TPM yongası takılabilecek bir yer olup olmadığını kontrol edin. Yonge yok ve fakat takılacak yeri var ise, yongayı tedarik edip yerine takarak ana karta TPM destek özelliği kazandırabilirsiniz. Eğer bu da yok ise, yeni bir anakart veya bilgisayar almanız gerekecektir.

3. İşlemci gereksinimi

Intel’in 6. Nesil çiplerinin neden liste dışı olduğu belli değil, ancak bu kararın bir kısmı, 20 yıldır neredeyse her cihazı etkileyen iki büyük bilgisayar işlemcisi güvenlik hatası olan Spectre ve Meltdown ile ilgili olabilir.

Moor Insights and Strategy’nin baş analisti Patrick Moorhead, “Microsoft’un Windows 11 için CPU seçimleri performansla pek ilgili görünmüyor, ancak yan kanal saldırılarını hafifletmek gibi görünüyor” diyor. “Ayrıca, yonga üreticilerinin sürücü çalışmalarını geçmişe değil geleceğe odaklamasına yardımcı oluyor.”

Spectre ve Meltdown gibi yan kanal saldırıları, Intel’in 2018’de bazı 8. Nesil yongalarda bazı spekülatif yürütme saldırılarına karşı koruma sağlamak için donanım hafifletmelerini uygulamadan hemen önce ortaya çıktı. Her ne kadar, Intel’in 8. Nesil yongalarının tümü bu donanım hafifletmelerini içermesede, Microsoft, 8. Nesil ve sonrası için belirli bir sınır belirledi. Microsoft bu kararı tam olarak açıklamadı ve şirket şimdi insanlara beklemelerini ve testleri sırasında daha eski makineleri dahil edip edemeyeceğini görmelerini söylüyor. Her iki durumda da, milyonlarca bilgisayarı etkileyecek bir CPU kesintisi olacak.

NOT. Her ne kadar, Microsoft, Windows 11 için yukarıdaki gereksinimleri getirmiş olsa da, şu anda eski bilgisayarına Windows 11 Insider yazılımını yükleyebilen kişiler mevcut. Bazı sitelerde de TPM’nin nasıl aşılabileceği anlatılıyor!

KAYNAK.

Microsoft

Theverge, Tom Warren  Jun 29, 2021 …………………………………………………….