AMERİKA, “Sadık Liderlik ve Açık Hükümet Yasası- 2007”

A) Bu yasa (Honest Leadership and Open Government Act of 2007.), ABD federal hükümetinde görev yapan kişilerin (özellikle Kongre üyeleri ve üst düzey yetkililerin) çıkar çatışmalarının önlemesini ve kamuoyuna daha şeffaf bir şekilde hesap vermelerini sağlamayı hedefler. Ayrıca lobici faaliyetlerin kayıt altına alınmasını ve daha açık hale getirilmesini amaçlar.

Bu yasa, ABD’de kamu güvenini artırmak, yolsuzluğu azaltmak ve lobici faaliyetlerin daha hesap verebilir olmasını sağlamak amacıyla önemli bir adım olmuştur. Aynı zamanda, demokratik süreçlerin daha şeffaf işlemesi açısından büyük önem taşımaktadır.

B) Lobi Faaliyetleri ve Rüşvet Arasındaki Hukuki Ayrım
Lobi faaliyetleri ve rüşvet, karar alma süreçlerini etkilemenin iki biçimidir, ancak yasallık ve şeffaflık açısından farklılık gösterirler. Yasal lobi faaliyetleri ile rüşvet suçu arasındaki fark, Latince “bunun karşılığında şu” anlamına gelen “quid pro quo” kavramında yatmaktadır. Federal yasaya göre rüşvet, bir kamu görevlisine, resmi bir eylemi etkilemek amacıyla değerli bir şey teklif etmeyi veya vermeyi içerir. Bu, bir oy veya belirli bir kararın, nakit veya gelecekteki bir iş gibi, kişisel bir menfaat karşılığında takas edildiği doğrudan ve yozlaşmış bir alışveriş yaratır.

Buna karşılık, lobi faaliyetleri yasal olarak ikna ve bilgi paylaşımı eylemi olarak tanımlanır. Bir lobicinin rolü, belirli bir politikanın seçmenlerini veya sektörlerini nasıl etkileyebileceği konusunda veri ve argümanlar sunarak yetkilileri eğitmek ve etkilemektir. Örneğin, bir lobici, önerilen bir vergi indiriminin ekonomik faydaları hakkında bir yasama komitesine rapor sunabilir; bu, konunun esaslarına dayanarak ikna etmeye yönelik yasal bir girişimdir. Temel fark, lobi faaliyetlerinde doğrudan, kanıtlanabilir bir “bunu yaparsan, şunu alırsın” anlaşmasının olmamasıdır, oysa rüşvet böyle bir alışverişi içerir.

C) Kanuna göre neler lobby faaliyeti sayılır? Lobi Faaliyetleri Açıklama Yasası’na (LDA) göre, lobi faaliyeti olarak kabul edilen şey, bir kişinin federal mevzuatı veya hükümet eylemini veya politikasını etkilemeyi amaçladığı, ilgili federal yetkiliyle yapılan her türlü sözlü veya yazılı iletişimdir. Bu tanım, basit telefon görüşmelerinden daha karmaşık müzakerelere kadar geniş bir yelpazedeki faaliyetleri kapsamaktadır. Önemli nokta, bir yasama sürecinin sonucunu etkilemeyi amaçlayan her türlü iletişimin lobi faaliyeti olarak kabul edilmesidir.

Aşağıda bu yasanın bazı maddeleri verilmektedir.

Bölüm 1- Genel Hükümler

Madde 1. Kısa Başlık

Bu Kanun “2007 Yılı Sadık Liderlik ve Açık Hükümet Yasası” olarak anılır.

Madde 2. Bulgular ve Amacı

Kongre, şu bulguları ve amaçları tespit etmiştir:

• Amerikalı halk, seçilmiş görevlilerin kamuya hizmet etmeyi öncelikli görev edinmelerini beklemektedir.
• Halkın güveni, hükümetin şeffaflığına ve dürüstlüğüne bağlıdır.
• Lobici faaliyetlerin açıkça düzenlenmesi ve kayıt altına alınması gereklidir.
• Çıkar çatışmalarının önlenmesi için katı kurallar gereklidir.

Bölüm 2 – Lobici Faaliyetlerle İlgili Değişiklikler

Madde 3. Lobici Tanımı ve Kayıt Zorunlulukları

• Lobici kimliğin tanımı genişletilmiştir.
• Herhangi bir kişi veya kuruluş adına lobici faaliyetlerde bulunan herkes kayıt tutmak zorundadır.
• Lobici kayıt formları üç ayda bir güncellenmelidir.

Madde 4. Lobici Harcamalarının Bildirimi

• Lobici firmalar, lobi faaliyetleri için yaptıkları tüm harcamaları ayrıntılı olarak bildirmek zorundadır.
• Bu harcamalar arasında personel maaşları, seyahat giderleri ve toplantı masrafları yer alır.

Bölüm 3 – Etik Kurallar ve Çıkar Çatışmaları

Madde 5. Hediye ve Seyahat Kısıtlamaları

• Kongre üyeleri ve personeline yapılan hediyelerin değeri 100 dolardan fazla olamaz.
• Özel sektör tarafından finanse edilen seyahatler çok sınırlıdır ve özel izin gerektirir.
• Alkol içeren etkinliklerdeki harcamalar lobici harcamalarına dahil edilmelidir.

Madde 6. Bekleme Süreleri (Cooling-off Periods)

• Kongre üyeliğinden ayrılan kişiler için:
  • Senatörler için 1 yıl bekleme süresi
  • Temsilciler için 1 yıl bekleme süresi
• Bu süre zarfında eski görevlerine ilişkin lobici faaliyetlerde bulunamazlar.

Madde 7. İstihdam Kuralları

• Kongre üyeleri ve personel, özel sektör görevlileriyle olan görüşmeleri kayıt altına almak zorundadır.
• Özel toplantılar ve randevular kamuoyuna açıklanmalıdır.

Bölüm 4 – Şeffaflık ve Halka Açık Bilgi

Madde 8. Elektronik Kayıt ve İnternet Yayınlamaları

• Tüm lobici kayıtları ve finansal bilgiler elektronik ortamda halka açık olmalıdır.
• www.senate.gov ve www.house.gov adreslerinden bu bilgilere ulaşılabilir.

Madde 9. Eğitim ve Uyum Yükümlülükleri

• Kongre personeli için etik eğitimi zorunludur.
• Lobici firmaların çalışanları da uyum eğitimlerine tabidir.

Bölüm 5 – Yürürlük ve Geçiş Hükümleri

Madde 10. Yürürlük Tarihi

Bu yasa yayınlandığı tarihte yürürlüğe girer.

Madde 11. Mevcut Kayıtlarla Uyum

Mevcut lobici kayıtları bu yeni düzenlemelere göre güncellenmelidir.

Ana Hedefler Özetle:

1. Lobici Faaliyetlerin Şeffaflığı: Daha sık ve detaylı kayıt
2. Etik Kuralların Güçlendirilmesi: Hediye ve seyahat kısıtlamaları
3. Çıkar Çatışmalarının Önlenmesi: Bekleme süreleri ve işe alma sınırlamaları
4. Halka Açık Bilgi: İnternet üzerinden erişilebilir kayıt sistemleri
5. Eğitim Zorunluluğu: Etik ve uyum eğitimleri

Amerika’da Lobby Faaliyetleri Nasıl Yapılır?

Amerika Birleşik Devletleri’nde lobi (lobbying) faaliyetleri oldukça köklü bir geçmişe sahiptir ve anayasada güvence altına alınmış ifade özgürlüğü ve hükûmete dilekçe verme hakkı kapsamında yasal bir faaliyettir. Ancak, yolsuzluk ve çıkar çatışmalarını önlemek için bu faaliyetler katı kurallar ve şeffaflık yükümlülükleri ile düzenlenmektedir.

Aşağıda, ABD’de lobi faaliyetlerinin nasıl düzenlendiği, ana unsurlarıyla özetlenmektedir:

1. Hukuki Dayanak ve Tanım

ABD’de lobi faaliyetleri “Lobbying Disclosure Act (LDA) of 1995” ve “Honest Leadership and Open Government Act of 2007” ile düzenlenmiştir.
Lobi faaliyeti; genellikle özel şirketler, sivil toplum kuruluşları veya meslek örgütlerinin, federal yasa koyucular (Kongre üyeleri), yürütme organı yetkilileri veya federal ajanslar nezdinde kararları etkilemek üzere yürüttüğü çalışmalardır.

2. Lobi yapanların (Lobici) kayıt zorunluluğu

Bir kişi veya kurum:

• Federal düzeyde bir kurumla veya Kongre üyesiyle belirli bir sıklıkta temas kuruyorsa (örneğin, toplam iş zamanının %20’sinden fazlası lobiye harcanıyorsa),
• Bu faaliyetler için yıllık belirli bir gelir veya harcama limitini aşıyorsa (örneğin, 2024 itibarıyla yaklaşık 3.000–14.000 USD aralığında),

Lobici (lobbyist) olarak Senato’nun Sekreteri ve Temsilciler Meclisi’nin Katibi’ne kayıt yaptırmak zorundadır.

Bu kayıtta:

• Hangi konuda (örneğin çevre düzenlemeleri, sağlık politikaları, vs. gibi)
• Kimi temsil ettiği (örneğin, bir şirket ya da STK, vs. gibi)
• Hangi kamu kurumları veya karar alıcılarla iletişim kurduğu bilgileri,

bildirilir.

3. Raporlar

Lobiciler :

• Her üç ayda bir (quarterly) rapor vermek zorundadır.
• Harcadıkları para, görüştükleri makamlar ve tartıştıkları konular raporlarda açıkça yer alır.
• Ayrıca, seçim kampanyalarıyla ilişkili bağışlar veya politik etkinlikler de rapor edilmelidir.

Tüm bu bilgiler, ABD Kongresi’nin kayıt sisteminde (public registry) halka açık olarak yayımlanır.
Bu sayede, medya, sivil toplum ve vatandaşlar lobi etkinliklerinin kimler tarafından yürütüldüğünü izleyebilir.

4. Etik Kurallar ve Yasaklar

Lobiciler:

• Kongre üyelerine veya yürütme yetkililerine hediye, yemek, seyahat teklif edemezler (belirli yasal istisnalar dışında).
• Kamu görevlilerinin çıkar çatışmasına neden olabilecek finansal ilişkiler kuramazlar.
• Eski kamu görevlileri, görevlerinden ayrıldıktan sonra belirli bir süre (“cooling-off period”) boyunca lobi faaliyeti yürütemezler (örneğin, Kongre üyeleri için 1-2 yıl).

5. Uygulamada Lobi Faaliyetlerinin Biçimi

Lobi faaliyetleri sadece Kongre üyeleriyle görüşmekten ibaret değildir. Örnek biçimler:

• Politika notları ve analiz raporları hazırlamak,
• Komite oturumlarına uzman olarak katılmak,
• Kamuoyu oluşturmak için kampanyalar düzenlemek,
• Karar alıcılarla düzenli bilgilendirme toplantıları yürütmek.

Bazı büyük şirketler ve kuruluşlar kendi bünyelerinde iç lobicilik birimleri kurarken, diğerleri bu işleri lobi firmalarına (lobbying firms) dışarıdan devreder.

6. Denetim ve Cezalar

Raporlarını zamanında sunmayan, yanlış bilgi veren ya da kayıt yaptırmadan faaliyet gösteren lobicilere para cezası (yüz binlerce dolara kadar) veya hapis cezası uygulanabilir.

Bu denetimleri, ABD Adalet Bakanlığı (Department of Justice) yürütür.

Kısa Özet

Unsur	Düzenleme / Kural
Anayasa	Lobbying Disclosure Act (LDA), 1995
Güncelleme	Honest Leadership and Open Government Act, 2007
Kayıt zorunluluğu	Belirli gelir/süre eşiği aşılınca
Denetim Kurumu	ABD Adalet Bakanlığı
Yasaklar	Hediye, seyahat, çıkar çatışması, soğutma(cooling-off) süresi

Gelişmiş ülkelerde iş adamları ve hükümet yetkilileri arasında ilişkiler nasıl yürür?

Gelişmiş ülkelerde iş adamları ile hükümet yetkilileri arasındaki ilişkiler genellikle saydam, kurumsal ve yasalarla düzenlenmiş bir çerçevede yürütülür. Bu tür ilişkilerin amacı; ekonomik büyümenin teşvik edilmesi, yatırım ortamının geliştirilmesi ve kamu-özel sektör iş birliğinin sağlanmasıdır. Ancak bu süreçte etik kurallar, şeffaflık ve hesap verebilirlik ön plandadır.

İşte gelişmiş ülkelerde iş adamları ile hükümet yetkilileri arasındaki ilişkinin temel özellikleri:

1. Şeffaflık ve Etik Kurallar

• Kamu görevlileriyle özel sektör temsilcileri arasındaki ilişkiler, etik kurallara tabidir.
• Hediye alma-verme, toplantılar, sponsorluk gibi konular sıkı denetim altında tutulur.
• Örneğin: ABD’de “Federal Ethics Office”, Avrupa Birliği’nde ise benzer etik kurullar bu tür ilişkileri düzenler.

• Gelişmiş ülkelerde yolsuzlukla mücadele için güçlü kurumlar vardır (örneğin OECD Üsküpdata (OECD Rüşvetle Mücadele Çalışma Grubu.) komitesi.
• Bu ülkelerde kamu görevlileri veya iş insanları arasında rüşvet, kayırma gibi ilişkiler ciddi yaptırımlara tabidir.

6. Düzenleyici Kurumlar ve Bağımsızlık

• Piyasa düzenlemeleri bağımsız kurumlar tarafından yapılır (örneğin FED, ECB, BaFin vb.).
• Bu kurumların kararları siyasi etkilere karşı nispeten daha bağımsızdır.
• Bu sayede iş dünyası ile hükümet ilişkileri daha öngörülebilir olur.

7. Temsilcilik ve Ticaret Odaları

• İş adamları, ticaret odaları ve sanayi kuruluşları aracılığıyla hükümetle iletişim kurarlar.
• Bu oluşumlar, politika önerilerinde bulunabilir, görüş ve düşüncelerini aktarabilirler.

Karşılaştırma Açısından Özet:

Özellik	Gelişmiş Ülkeler	Diğerleri
Şeffaflık	Yüksek	Düşük
Yasal Düzenleme	Güçlü	Zayıf
Etik Kurallar	Katı	Esnek
Yolsuzluk	Düşük seviyede	Yüksek risk
Lobi Faaliyetleri	Kayıt altı ve açık	Gizli veya sınırlı