Orta sınıf neden bu kadar önemli?

Sosyal Sınıf Nedir?

Sınıf, ekonomik sınıf, sosyo-ekonomik sınıf, sosyal sınıf. Fark nedir? Her biri, insanların toplumda gruplara (özellikle sıralanmış hiyerarşilere) nasıl ayrıldığını ifade eder. Aslında, aralarında önemli farklılıklar vardır.

Ekonomik Sınıf

Ekonomik sınıf, özellikle birinin gelir ve servet açısından diğerlerine göre nasıl sıralandığına atıfta bulunur. Basitçe söylemek gerekirse, sahip olduğumuz para miktarına göre gruplara ayrılırız. Bu gruplar genellikle alt (en fakir), orta ve üst sınıf (en zengin) olarak anlaşılır. Birisi toplumda insanların nasıl toplumsal sınıf düzeni içinde olduklarını belirtmek için “sınıf” kelimesini kullandığında, çoğunlukla buna atıfta bulunur.

Sosyo-Economic Sınıf

Sosyo-ekonomik sınıf, sosyo-ekonomik statü olarak da bilinir ve sıklıkla SES olarak kısaltılır, meslek ve eğitim gibi diğer faktörlerin, bir kişinin toplumdaki diğerlerine göre sıralanmasında zenginlik ve gelirle nasıl bir araya getirildiğini ifade eder.

Sosyo-ekonomik sınıf, ekonomik sınıftan daha karmaşık bir formülasyondur çünkü prestijli kabul edilen belirli mesleklere, örneğin doktorlar ve profesörlere ve akademik derecelerle ölçülen eğitim düzeyine atfedilen sosyal statüyü hesaba katar. Ayrıca, mavi yakalı işler veya hizmet sektörü gibi diğer mesleklerle ilişkilendirilebilecek prestij eksikliğini ve genellikle bir eğitim kurumunu bitirmemiş olmanın getirdiği kusuru da dikkate alıyor.

Sosyal Sınıf

“Sosyal sınıf” terimi, hem genel halk hem de sosyologlar tarafından sıklıkla SES ile birbirinin yerine kullanılır. Ancak teknik anlamda, sosyal sınıf, kişinin zamanla potansiyel olarak değişebilen ekonomik durumundan daha az değişme olasılığı olan veya değiştirilmesi daha zor olan özelliklere atıfta bulunmak için kullanılır. Böyle bir durumda, sosyal sınıf, kişinin hayatının sosyo-kültürel yönlerini, yani kişinin ailesi tarafından sosyalleştirildiği özellikleri, davranışları, bilgiyi ve yaşam tarzını ifade eder. Bu nedenle “alt”, “orta”, “üst” gibi sınıf tanımlayıcılarının, anlatılan kişiyi nasıl anladığımız üzerinde sosyal ve ekonomik etkileri olabilir.

Bir kişi, “sınıf” kelimesini bir tanımlayıcı olarak kullandığında, belli davranışları ve yaşam tarzlarını adlandırıyor ve bunları diğerlerinden üstün olarak çerçeveliyor demektir.

Bourdieu, sınıf düzeylerinin, kişinin toplum içinde yolunu bulmasını sağlayan belirli bir bilgi, davranış ve beceri setinin edinilmesiyle belirlendiğini söylemiştir.

Neden Önemlidir?

Peki sınıf, nasıl adlandırmak veya dilimlemek isterseniz isteyin, neden önemlidir? Sosyologlar için önemlidir çünkü var olması toplumda haklara, kaynaklara ve güce eşitsiz erişimi yansıtır – buna toplumsal sınıflaşma düzeni deniyor. Bu nedenle, bir bireyin eğitime erişimi, bu eğitimin kalitesi ve ne kadar yüksek bir seviyeye ulaşabileceği üzerinde güçlü bir etkiye sahiptir. Ayrıca, kişinin sosyal olarak kimleri tanıdığını ve bu kişilerin ekonomik ve istihdam açısından avantajlı fırsatlar, siyasi katılım ve güç, hatta sağlık ve yaşam beklentisi gibi birçok şeyi ne ölçüde sağlayabileceğini de etkiler.

Orta Sınıfın Tanımı

Peki orta sınıf tam olarak nedir? Zenginlikle mi yoksa değerlerle mi tanımlanır?

Gerçek şu ki, “orta sınıf” belirsiz bir terimdir. Ve görünen o ki, herkesin kendine göre bir tanımı var. Bu yüzden bunun nasıl kullanıldığı konusunda dikkatli olmak gerekir.

Orta sınıfın, aynı sosyoekonomik statüyü paylaşan bir grup insanı ifade ettiği konusunda bir fikir birliği vardır. Ancak, orta statünün neyi temsil ettiği konusunda bir fikir birliği yoktur ve tanımı farklı akademik geleneklere ve bakış açılarına göre değişmektedir (Atkinson ve Brandolini, 2013).

Sosyologlar, orta sınıfı toplumdaki işlevsel konumu, genellikle mesleği ve eğitim seviyesi açısından tanımlama eğilimindedir.

Ekonomistler ise orta sınıf statüsünü, kıstas olarak geliri kullanarak ve orta sınıf yerine orta gelir sınıfı terimini kullanarak tanımlama eğilimindedir.

Eşikler, yoksulluk sınırlarını belirleme metodolojisine uygun olarak, göreceli (medyan gelirin yüzdeleri) veya mutlak (günlük veya aylık belirli bir gelir miktarı) olabilir. Gelirin sınıf statüsünün bir göstergesi olarak kullanılması, refah ekonomisine iyi bir şekilde dayanması ve ülkeler ve zamanlar arasında karşılaştırılabilir olması nedeniyle önemli avantajlara sahiptir. Ayrıca birkaç dezavantajı da vardır; bunlardan biri, orta sınıf için gelir seviyelerini belirlemenin tartışmalı bir iş ve prosedürün biraz  keyfi olmasıdır.

Mutlak eşiklere dayalı tanımlar, orta sınıfın evrimi üzerine giderek artan sayıda çalışmada benimsenmektedir. Genellikle, belirli bir mal ve hizmet setini satın alabilecek kadar yüksek bir satın alma gücüne sahip olan gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki nüfus, orta gelir sınıfı olarak kabul edilmektedir.

Çalışmalar, mutlak bir ölçü (yani, mesela günde10-20 $ PPP ile yaşayan nüfusun oranı) veya iki göreceli ölçü (yani, medyan harcamanın %75 ila %125’i arasına düşen nüfus oranı ve  orta %60’ın tüketim dağılımının, toplam harcama içindeki payı) dahil olmak üzere çeşitli orta sınıf ölçümlerini içermektedir.

Ancak, yıllık gelir verileriyle ekonomik güvenlik tam olarak yakalanmayabilir. 

Birincisi, aylık gelir on iki aylık bir süre boyunca dalgalı olabilir ve bu nedenle bazı orta sınıf hanelerinin yıl içinde yoksulluk dönemleri yaşamaları mümkündür.

İkincisi, ekonomik güvensizlik yalnızca şimdiki zamanla ilgili değildir, aynı zamanda geçmiş deneyimleri ve gelecekteki olası olumsuz şoklara ilişkin beklentileri de kapsar. Bu nedenle, olabilecek işsizlik dönemini, tıbbi bir acil durumu (veya her ikisini) karşılayacak kadar birikimi olan ve üç aylık geliri aşan finansal servete sahip olan ailelerin orta sınıf içerisindeki payı da önemli bulunmaktadır.

Orta Sınıfın Önemi

Orta sınıf, her toplumun hayati bir bileşenidir. Çok zenginler ile fakirler arasında bir köprü görevi görür, gelir eşitsizliğini azaltmaya ve daha fazla ekonomik istikrar yaratmaya yardımcı olur. Herhangi bir ülkenin ekonomik motorunun önemli bir parçasıdır, tüketicilere mal ve hizmetler sağlar, vergilere katkıda bulunur ve bazı durumlarda inovasyon ve girişimcilik için bir platform sağlar.

Orta sınıf çalışanlar genellikle bir ulusun iş gücünün omurgasını oluşturur ve sıklıkla ekonominin büyümesini sağlamak için gereken iş gücünü ve teknik becerileri sağlarlar. Ayrıca genellikle toplumsal faaliyetlere ve toplumun tamamına fayda sağlayan diğer faaliyetlere katılma olasılıkları daha yüksektir.

Artan kanıtlar, orta sınıfın büyüyen boyutunun daha iyi ekonomik ve politik sonuçlara yol açtığını göstermektedir. Orta sınıfın daha büyük olması ile daha iyi ekonomik ve politik koşullar arasındaki ilişkinin teorik arka planı ‘modernleşme hipotezine dayanmaktadır . Bu hipotez, daha yüksek yaşam standartlarının daha yüksek demokrasi seviyelerine olan talebi yönlendirdiğini öngörür.

Bazı yorumcular, daha büyük bir orta sınıfın hem daha yüksek yaşam standartlarının habercisi olduğunu hem de bir ülkedeki demokratik taleplerin güçlü bir itici gücü olma ihtimalinin yüksek olduğunu ileri sürmektedir.

Teorik olarak, orta sınıfın büyüklüğü en az üç şekilde modernleşme hipoteziyle ilişkilendirilebilir.

Birincisi, zengin bir toplum tipik olarak daha yüksek ücretler kazanan daha büyük bir orta sınıf ile karakterize edilir; bu tür daha yüksek gelirler servet dağılımı üzerindeki çatışmayı azaltabilir ve bu da demokratik kurumlara elverişlidir (bkz. Glaeser vd., 2004).

İkincisi, orta sınıfın büyüklüğü ve göreceli geliri arttığında, seçkinler için demokrasinin yeniden dağıtım maliyetleri düşer. Böyle bir durumda, seçkinlerin demokrasiye yönelik engelleri gevşetmesi muhtemeldir (bkz. örneğin, Huber, Rusechemeyer ve Stephens, 1993).

Üçüncüsü, orta sınıfın gelir düzeyindeki bir artış, vergi karşılığında bireysel mülkiyet haklarına ve hükumet hesap verebilirliğine yönelik daha yüksek bir talep yaratabilir ve bu da zamanla yönetici seçkinleri bir dizi taviz vermeye zorlayabilir; bu da demokratik sonuçları iyileştirebilir (Ansell ve Samuels, 2010; ve Wietzke ve Sumner, 2014).

Bunların hepsi, orta sınıfın ekonominin politik alanında belirgin bir demokratik ajan olarak hareket etme olasılığının yüksek olduğu hipotezini güçlendirir.

Gelir eşitsizliği bir ülkedeki orta sınıfın büyüklüğüyle ilişkilidir

Bir ülkedeki alt, orta veya üst gelir kademelerinde bulunan yetişkinlerin payları, ülkedeki gelir eşitsizliğinin derecesiyle veya gelir dağılımının en üstündeki hanelerin kazançları ile en altındaki hanelerin kazançları arasındaki farkla ilişkilidir. Gelirlerin daha eşit olduğu ülkelerde orta gelirli yetişkinlerin payları daha fazladır ve bunun tersi de geçerlidir.

Üst gelirli hanelerin medyan gelirinin alt gelirli hanelerin medyan gelirine oranı, eşitsizliğin bir ölçüsü olarak kullanılırsa, eşitsizlik derecesi ne kadar düşükse, orta gelir katmanının payı o kadar büyük olur. (Daha düşük düzeyde eşitsizlik, daha küçük alt ve üst gelir katmanlarıyla da ilişkilidir.)

Örneğin, 2010 yılında en büyük orta gelir kademelerine sahip olan Danimarka, Hollanda ve Norveç’te de düşük ila orta düzeyde bir gelir eşitsizliği vardı. Bu üç ülkede, üst gelirli hanelerin medyan gelirinin alt gelirli hanelerin medyan gelirine oranı sırasıyla 4,23, 4,26 ve 4,52 idi.

ABD ve İspanya, en küçük orta gelir kademeleri ve en yüksek gelir eşitsizliği seviyeleriyle diğer uçta yer aldı. 2010 yılında üst gelirli hanelerin medyan gelirinin alt gelirli hanelerin medyan gelirine oranı ABD’de 5,70 ve İspanya’da 4,97 idi.

Gelir eşitsizliği ile orta sınıf payı arasındaki ilişki, bir ülkedeki gelir dağılımını yansıtır. Dağıtımın en altına yakın hanelerin gelirleri, en üste yakın hanelerin gelirlerine daha yakın olduğunda, orta sınıfı tanımlayan gelir bandında daha fazla hane bulunabilir – ulusal medyan gelirin üçte ikisi iki katına. Ancak, gelir dağılımının en üstü ile en altı arasındaki mesafe genişse, haneler gelir dağılımında daha ince bir şekilde dağılır ve daha azı orta gelir bandına düşer.

Dağıtımın en altındaki hanelerin gelirleri en üstteki hanelerin gelirlerine daha yakın olduğunda, orta sınıfı tanımlayan gelir bandında daha fazla hane bulunabilir – ulusal medyan gelirin üçte ikisi ila iki katına kadar çıkabilir. Ancak, gelir dağılımının en üst ve en alt kesimi arasındaki mesafe genişse, gelir dağılımında haneler arasında daha geniş bir gelir düzeyi aralığı oluşur ve daha az kişi orta gelir bandına düşer.

Orta Sınıf Özellikleri

Orta sınıfın alt eşiğini tanımlamaya yönelik bir yaklaşım Luis F. Lopez-Calva ve Eduardo Ortiz-Juarez (2014) tarafından önerilmiştir.

Orta sınıf hanelerin kendilerini yoksul olmaktan korumak için yeterli gelire sahip olması gerektiği savunulur. Ekonomik güvenlikle ilgili bir diğer önemli faktör ise işsizlik ve hastalık gibi ekonomik zorluklarla başa çıkmayı sağlayan servettir. Thomas Piketty (Citation2014) “servet orta sınıfını”, hiç veya çok az servete sahip olan en alttaki %50 ile genellikle toplam servetin yarısından fazlasına sahip olan en üstteki %10 arasındaki kesim olarak tanımlar. Ekonomik beklenmedik durumlarla başa çıkmak için belirli bir miktarda birikime ihtiyaç vardır.

Christian E. Weller ve Amanda M. Logan (Citation2009) Amerika Birleşik Devletleri için birkaç orta sınıf güvensizliği önlemini incelerler. İşsizlik dönemini, tıbbi bir acil durumu (veya her ikisini) karşılayacak kadar birikimi olan ve üç aylık geliri aşan finansal servete sahip ailelerin orta sınıf içindeki payı önemlidir.

Kişisel zenginliğin ekonomik güvenlik için önemi, büyük ölçüde refah devletine bağlıdır. Cömert bir refah devletinin olduğu ülkelerde, tasarruflar daha liberal refah devletlerine göre daha az önemlidir (Fessler ve Schürz Atıf 2017). Ekonomik güvenlik aynı zamanda iş güvenliğiyle de yakından bağlantılıdır. Banerjee ve Duflo’nun (Atıf 2008, 26) belirttiği gibi: “hiçbir şey istikrarlı ve iyi ücretli bir işe sahip olmaktan daha orta sınıf gibi görünmüyor.”

Bu konuda ana değişken, yaşam standardında ölçek etkilerini varsayan OECD tarafından değiştirilmiş ölçek kullanılarak eşdeğerli kullanılabilir hane halkı geliridir. Ölçek ilk olarak Aldi Hagenaars, Klaas de Vos ve Asghar M. Zaidi (Citation1994) tarafından önerilmiş ve hanedeki ilk yetişkine 1, her ek yetişkin üyeye 0,5 ve on dört yaşından küçük her çocuğa 0,3 değeri atanmış (OECD Citation2013). David Aristei ve Cristiano Perugini’yi (Citation2015) takip ederek, hane halklarının ebeveynlik, işgücü arzı veya eğitim gibi hane halkı üyelerinin kararlarının birbirine bağlı olarak alındığı temel boyut olduğunu varsayıyor. Bu nedenle, bir hane halkı perspektifinin benimsenmesi, bireysel bir perspektiften daha zengin bir bilgi seti sağlar. Aksi belirtilmediği takdirde, orta sınıf nüfusun payını incelemek için Eurostat (Citation2014) tarafından tanımlandığı şekilde kullanılabilir gelir dikkate alınıyor. Harcanabilir gelir, gelir vergisi, sosyal sigorta katkıları, düzenli servet vergisi ve vergiden sonra ödenen düzenli haneler arası nakit transferi düşüldükten sonra elde edilen toplam brüt hane geliridir.

Canberra Grubu (UNECE Citation2011), harcanabilir gelirin, bir hanenin harcama ve tasarruf için kullanabileceği geliri kapsadığı için gelir dağılımını analiz ederken tercih edilen değişken olduğunu vurgulamaktadır. Gelir yeniden dağıtımının etkisini incelerken, ayrıca vergiler ve transferlerden önce orta sınıfın büyüklüğünü de inceliyor. Bu ölçüm, brüt çalışan nakit parasını, bireysel özel planlardan gelen emeklilik maaşlarını ve kişisel düzeyde serbest meslekten kaynaklanan nakit faydaları veya kayıpları ile bir mülk veya arazinin kirasından elde edilen geliri, alınan düzenli haneler arası nakit transferini, faizleri, temettüleri, tüzel kişiliği olmayan işletmelere sermaye yatırımından elde edilen karı ve hane düzeyinde 16 yaşından küçük kişilerin elde ettiği geliri kapsayan eşdeğer faktör gelirine dayanmaktadır.

NETİCE:

Şunu özetleyelim: Ülkenin orta sınıf nüfus oranı ne kadar yüksekse, servet ve gelir eşitsizliği o kadar düşük oluyor.

Hukuk bilgini Ganesh Sitaraman, yeni kitabı The Crisis of the Middle-Class Constitution’da “Anayasanın yalnızca belirli bir siyasi sistem değil, aynı zamanda belirli bir ekonomik sistem, güçlü bir orta sınıf ve nispeten hafif eşitsizlikle karakterize edilen bir sistem” gerektirdiğini savunuyor.

Ve ilave ediyor “Orta sınıf anayasası fikri, toplumda geniş bir orta sınıfın var olduğu ve zengin ile fakir arasında büyük farklılıklar olmadığı varsayımına dayanan ve bunu gerektiren anayasal bir sistemdir.”

Bir toplumda orta sınıf neden önemlidir, çünkü birçok faydası vardır:

• Demokratik kurumları ve bireysel özgürlükleri teşvik eder.
• Mal ve hizmetlere olan talebi artırarak ekonomik büyümeyi yönlendirir.
• Eğitime yatırım yaparak ülke için insan sermayesi oluşturur.
• Göçü azaltır.
• Daha yüksek güven ve iyimserlik seviyelerine yol açar
• Servet Dağıtımında Hesap Verebilirlik sağlar……

CNN Money’e göre orta sınıf beş kategorideki veriyle tanımlanıyor: gelir, servet, tüketim, istek ve demografi. Orta sınıf, gelir açısından en fakir %20 ile en zengin %20 arasındaki gelire sahip nüfusu temsil ediyor. Servetin gelirle orantılı olması gerekmediğinden (örneğin tasarrufları akılda tutarak), bazıları orta sınıfı ülke servetinin 3/5’i olarak nitelendiriyor. Tüketim, harcama miktarına göre bir bireyin konumunu gelirden daha iyi gösterebilecek kategorilerden biri olabilir. Sonra, doğrudan ölçülemeyen ancak sosyoekonomik statüyü göstererek kişisel eğilimleri ve olanakları gösteren istek var. Ve son olarak, servet göstergeleri olarak eğitim, yaş, ırk ve geliri dikkate alan demografik bir kategori var.

Mali yeniden dağıtım önlemlerinin orta sınıfın büyüklüğü üzerindeki etkisini inceleyenler, vergilerin ve transferlerin tüm ülkelerde orta sınıfın nüfus payını açıkça artırdığı sonucuna varmışlardır. Çoğu ülkede vergilerin ve transferlerin orta sınıfın düşüşünü hafifletmede önemli bir rol oynadığı görülüyor. Ortalama olarak ve tüm haneler dahil olmak üzere, transferler ve vergiler biçimindeki gelir yeniden dağıtımı, orta sınıfın boyutunu neredeyse iki katına çıkarıyor.

Orta sınıfın azaldığı ülkelerde, bireylerin gelir dağılımının alt veya üst uçlarına mı kaydığını incelemek önemlidir. Bu nedenle, orta sınıf azaldığında, alt gelir sınıfının üst gelir sınıfından daha fazla mı arttığını (aşağı doğru hareketlilik) yoksa tam tersi mi (yukarı doğru hareketlilik) analiz edilmeli. Orta sınıfın genişlediği ülkelerde, alt gelir sınıfının nüfus payındaki değişim üst gelir sınıfının nüfus payındaki değişimden daha küçük olduğunda aşağı doğru hareketlilik meydana gelir.

KAYNAK:

• Why is the middle class so important? By: AuthorCoalition Brewing, coalitionbrewing.com
• Report April 24, 2017, Pew Research Center, pewresearch.org
• The Atlantic, Can the Country Survive Without a Strong Middle Class?
• What Is Social Class, and Why Does it Matter? thoughtco.com By Nicki Lisa Cole, Ph.D. Updated on December 09, 2019
• DAStU Working Papers – LPS How to measure the middle class: approaches from economics | Ricci, www.lps.polimi.it, Chiara Assunta Ricci, LPS – Laboratorio di Politiche Sociali
• Requiem for a Dream: Rise and Fall of the Turkish Middle Classes Yetkin Report, by Evren Balta /  16 February 2022, Wednesday /  Published in Economy